2021erako Estatuko aurrekontu orokorren proiektuaren azterketa laburra

2021erako Estatuko aurrekontu orokorren proiektuaren azterketa laburra Ondorioen laburpena PGE 2021ek lehentasuna izan behar dute murrizketak lehengoratzea, pandemiaren ondoriozko arazo ekonomiko eta sanitarioei aurre egitea eta politika publikoak aldatzea.

Gastu soziala %10,3 handitu bada ere, Finantza Egonkortasunari buruzko Legeak indarrean jarraitzen du (nahiz eta defizitaren eta zorraren helburuak lasaitu), baita soldatak eta pentsioak murrizten ari diren lan eta pentsio erreformak ere. PGE 2021en ildo nagusiak aztertu ondoren, lehentasuna ez da ekitate fiskala. Neurri zehatzak hartzen dira erreforma sakon baten zain, eta, ondorioz, beste murrizketa batzuk egiteko aukera dago.

Izan ere, Gobernuak erabakitako laguntzekin ere, pandemiaren etorrerak nabarmen murriztu ditu langileen diru-sarrerak langabeziaren, ERTEen eta autonomoen diru- sarreren igoerak direla eta.

Pentsioak: Pentsio kontributiboak, gutxienekoak barne, %0,9 igoko dira, eta ez- kontributiboak, %1,8. Ondorioz, gutxieneko pentsioa 2 eta 11 euro artean igoko da, eta alarguntza-pentsioa 4,7 eta 7,2 euro artean.

Estatuko Gizarte Segurantzari transferentziak egingo zaizkio, Toledoko Itunaren 1. gomendioaren arabera (familia-laguntzak, kontratazioagatiko kenkariak, kotizazio gabeko prestazioak).

Baina aurrekontuetan maileguak egiten jarraituko da, 2020. urteko kopuru berean; beraz, Gizarte Segurantzak Estatuarekin metatutako gezurrezko zorra are gehiago handituko da.

Onartezina da, krisi ekonomiko eta sanitarioko egoera honetan, Estatuko Aurrekontu Orokorretan kotizaziopeko gutxieneko pentsioak %0,9 soilik igotzea eta kotizaziopekoak ez direnak %1,8. Igoera horiek ez diete hartzaileei utziko, ezta hileko maskarak erosten ere, COVID19tik babesteko. Miseria-pentsioak eta pentsioetako genero arrakala gehitzen dituzte. Miseriazkoa iruditzen zaigu pentsioak %0,9 igotzea, pentsiodunek erosteko ahalmena %6 galdu baitugu 2011 eta 2020 bitartean. Gure oinarrizko aldarrikapenetako bat, 1080 euroko gutxieneko pentsioa, kanpoan geratzen da.

Mendekotasuna Zaintza

Aurrekontu-partidak handitu egiten direla egia bada ere, ez dira nahikoak urrunetik datorren egoera horri buelta emateko; egungo pribatizazio-eredua gero eta handiagoa da, baina ez da aldatu.

Fiskalitatea. Iragarritako erreforma fiskala atzeratu egin da. Beraz, presio fiskalari dagokionez EBrekin parekatzea falta da (EB % 41,6, Estatua %35,4), Sozietateen gaineko Zergaren erreforma, 2014an %30ekoa baitzen zerga-tasa, eta 2020an, berriz, %25ekoa (zerga-agentziaren arabera, enpresek duela 10 urtekoaren erdia ordaintzen dute; enpresa handiek batez beste %6,6ko zerga ordaintzen dute, eta bankuek %4,4koa), eta Tobin tasa, finantza-transakzioen fiskalitatea, iragarritako iruzurraren aurkako neurriak eta SICAVen zerga-tratamendua atzeratzen dira.

Jakina, neurri horiek ez dira zerga-ekitatea areagotzeko behar direnak. Zerga- paradisuak dauden bezala uzten dituzte, eta ez dute aberastasuna banatzeko neurririk ezartzen egungo krisitik ateratzeko.

Osasuna eta hezkuntza. 2021eko Aurrekontu Orokorretan aurreikusitako gastuak Estatuak arlo horretan dituen eskumenei dagozkienak dira, guztizkoaren % 10.

Deigarria da titular handien iritziz osasunera bideratutako partida % 75,3 igo dela eta Hezkuntzakoa % 25.

Esan behar da gehikuntza horietan sartuta daudela “Errekuperazio eta Eerresilientzia Mekanismoa” eta “Europako lurraldeen kohesiorako berreskurapenerako laguntza” bezalako programetatik datozen Europako funtsak.

Azterketa laburra

Estatuko Gobernuak aurkeztutako aurrekontu-proiektuko partida batzuk aztertu aurretik, lehen egiaztapen bat egin nahi dugu.

2008ko krisiaren aitzakian egindako austeritate-politikak erabateko porrota izan dira; ez ziren beharrezko egiturazko erreformak egin, eta krisi ekonomiko, sozial eta sanitario berri horri, gabezia larriekin heltzen ari zaio.

Beste behin ere, erakunde publikoei egokituko zaie bere gain hartzea arriskuak eta kostuak, eta finantza-korporazio handiek nagusitutako eredu ekonomikoa sendotzen jarraitu beharko dute, zorpetze publikoarekin berriro negozioa egingo baitute.

Zerbitzu publikoak murrizteko eta pribatizatzeko politikek eta enplegua prekarizatzeko lan-politikek, murriztu egin dituzte pertsonen baliabideak, eta gaur egungo krisiak pobrezia eta gizarte-bazterketa areagotu besterik ez du egiten.

Zerbitzu publikoak gutxienekora murriztu dira, eta 2019ko hasieratik pairatzen ari garen krisiari aurre egiteko dituzten gabeziak, agerian uzten ari dira ; ezinezkoa da murrizketa eta austeritate neurri berriak aplikatzea, jasanezina eta ezinezkoa delako.

Asko dira politika ekonomikoan, ingurune naturalarekin , izaki bizidunekin eta gobernantza ereduarekin dugun interakzio-ereduan, funtsezko aldaketak eskatzeko altxatu diren ahotsak; oraingo honetan ez du balio itxura politikoak, ezta neurri kosmetikoek ere, gizarte-premiak ez baitira artatzen ari. Alderantziz, larriki areagotzen ari dira.

Arestian aipatutakoagatik, 2021erako aurrekontuak, desberdinak izan behar dute, austeritatea ez baita alternatiba, eta ezinbestekoak baitira gastuaren hedapen-politikak, aurreko urteetan egindako murrizketak lehengoratzeko eta arazo berriei aurre egiteko.

Kontua da nola finantzatuko den gastu hori, eta aukerak, funtsean, bi dira: edo sektore publikoaren ezinbesteko zorpetzea, murrizketa berriekin ordaintzen da, edo neurriak hartzen dira zerga-ekitatetik abiatuta beharrezko baliabideak ateratzeko.

2021eko Estatuko Aurrekontu Orokorren ildo nagusiak aztertu ondoren, ez dugu beharrezko neurririk ikusten bigarren aukera lehentasunezkoa izan dadin. Ondorioz, beste murrizketa batzuk egiteko atea zabalik dago.

Izan ere, Gobernuak erabakitako laguntzak gorabehera, pandemiaren etorrerak langileen diru-sarrerak nabarmen murriztu ditu jada: langabezia, ERTEak eta autonomoen diru-sarrerak direla eta.

Lan honetan pentsiodunei buruzko funtsezko partida batzuk baino ez ditugu aztertuko.

2021eko Estatuko Aurrekontu Orokorren zenbaki handiak 2021eko Estatuko Aurrekontu Orokorren arabera, Barne Produktu Gordina %9,8 haziko da datorren urtean, eta zor publikoa % 117,4ra igoko da; aldi baterako, gastu-araua % 7,7ra arte malgutzen da; gastu soziala % 10,3 igoko da.Gure ustez, pandemiaren egungo bilakaera eta azpian dagoen krisi ekonomikoa ikusita, aurreikuspen horiek zalantzagarriak eta eskasak dira.

Estatuko Aurrekontu Orokorren banaketa: Diru-sarrerak: 323.926 m/e, 2020an (222.107) baino %6,6 gehiago. Zergen arabera honela banatuta: Pertsona Fisikoen gaineko Errentaren Zerga 94.196 m/e, Sozietateen gaineko Zerga 21.720 m/e, BEZa 72.220 m/e, Zerga Bereziak 21.809 m/e, Beste sarrera batzuk 12.163 m/e.

Ikusten denez, biltzen denaren eta sartzea proposatzen denaren arteko aldea 100.000 m/e da, eta diru-sarreren eta gastuen kapituluaren artekoa, berriz, 200.000 m/e baino gehiago. Nola koadratu behar dira zenbaki hauek? Zor publikoaren gehikuntzarekin eta Europaren finantzaketarekin.

Gastuak 550.484 m/e 2020an baino %19,4 gehiago (gastuen kapituluan 26.634 m/e aurreratuta daude Europako funtsen aurreikuspenean)

Datu esanguratsuak: zorra ordaintzea 31.675 m/e. Egia bada ere, arlo sozialari dagozkion partidak handitu egiten direla eta gastu sozialari dagokionez, partidarik handiena bideratzen dela, aurrekontuko gastu osoaren % 52,6 da, 2018an % 56 izan zen eta 2019ko aurreproiektuan % 57,3, beraz, ez dira nahikoak izango. Erreferentzia enplegu-mailaren arabera hartzen badugu, 2019an 28ko Europa Batasunaren osasun- arloko eta gizarte-zerbitzuetako batez bestekoa baino askoz txikiagoa da (EB, %12,7; Estatua, %8,5).

Pentsioak 2021eko Estatuko Aurrekontu Orokorretan

Pentsioen errebalorizazioari dagokionez, honako hau esaten da: “2020ko abendutik 2021eko azarora bitarteko KPIaren batez besteko igoeren portzentaiaren igoera. Hori honela zehazten da: kotizaziopeko pentsioen errebalorizazioa, gutxienekoak barne, %0,9, (9,7 milioi pentsiori eragiten diona). Ondorioz, gutxieneko pentsioa 2 eta 11 euro artean igoko da, eta alarguntza-pentsioa 4,7 eta 7,2 euro artean.

Kotizazio gabeko pentsioen errebalorizazioa, %1,8, 449.188 pentsiori eragiten diena: 261.221 erretirokoak eta 187.967 baliaezintasunekoak.

Ondorio Askotarako Errentaren Adierazle Publikoaren balioa %5 igotzea, 564,7 euroraino.

Gogoan izan behar da pentsioen balioa handitzeaz hitz egiten denean kontuan hartu beharko dela 2011 eta 2020 bitartean pentsioek erosteko ahalmena % 6 murriztu dutela.

Erabaki horiei beste batzuk gehitu zaizkie, batzuk lege-dekretuetan jada jasota daudenak, hala nola: Jaiotza, adopzio eta zaintzagatiko gurasoen baimenak parekatzea, bai eta jarduera uzteagatiko aparteko prestazioa ere, 2021era arte.

Gizarte Segurantzaren kontuak. Gizarte Segurantzak 2021ean 172.429 milioi euro bideratuko ditu bere eragiketa guztiengatik, finantza-eragiketak barne (aurreko urtean baino % 4,3 gehiago). Igoera hori pentsioen errebalorizazioa eta Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrera ordaintzeko erabiltzen da, baita ordaindu beharreko pentsioen igoera eta batez besteko pentsioaren balizko igoera ordaintzeko ere.

Aurrekontu horren %72,6 gizarte-kotizazioei dagokie, 125.144 m/e eta 31.163 m/e transferentzia arruntei, honela banakatuta: 13.929 m/e Toledoko Itunaren 1. gomendioaren arabera (2.785 m/e adingabeak jaio eta zaintzeagatik, 1.779 m/e kontratazioengatiko kotizazio-murrizketak finantzatzeko eta 9.365 m/e beste gastu batzuetarako.

7.075 m/e gutxieneko pentsioen osagarria 2.353 m/e mendekotasunerako

3.017 m/e Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrera

Osasun Kudeaketako Institutu Nazionalerako 18,5 m/e, Mekanismo, Berreskuratze eta Erresilientziatik datozenak eta Gizarte Segurantzako Gerentzia informatikorako 8,5m/e.

Ikus dezakegunez, Estatutik Gizarte Segurantzara egindako transferentziak, barne hartzen dituzte Toledoko Itunaren 1. gomendioan gastu desegokitzat jotzen diren hiru gaiak (familia-laguntzak, kontratazioagatiko kenkariak, prestazio ez-kontributiboak).

Aurrekontuetan, halaber, 13.830 m/euroko mailegua aurreikusten da Gizarte Segurantzaren finantza-orekarako, (2020. urteko kopuru bera); beraz, Gizarte Segurantzak Estatuarekin metatutako “gezurrezko” zorra, are gehiago handituko da. Atal honetan honako hau gehitzen da: “Pandemiaren inpaktuagatiko finantzaketa- premia handienari erantzuteko, transferentzien egiturazko gehikuntza egingo da, TIren Gomendioak betez”.

Ikus dezakegunez, pentsioak handitu egingo dira (nahiz eta KPIaren bilakaera baloratu beharko den), eta Toledoko Itunaren 1. gomendioan jasotako gastu ez-propioen transferentziekin ordainduko dira, baina maileguen politikak ere aurrera jarraituko du.

Onartezina iruditzen zaigu, krisi ekonomiko eta sanitario honetan, Estatuko Aurrekontu Orokorretan kotizaziopeko gutxieneko pentsioak %0,9 baino ez igotzea, eta kotizaziopekoak ez direnak % 1,8. Igoera horiek ez diete hartzaileei utziko, ezta hilean bi maskara erosten ere, COVIDetik babesteko.

Gure oinarrizko aldarrikapenetako bat, 1080 euroko gutxieneko pentsioa, kanpoan geratzen da, Toledoko Ituneko Gomendioetan baztertu den bezala. Pentsioetarako partida %3,2 handitu da, aurrekontuko txikienetako bat, eta honako partida hauen azpitik: Defentsa (% 5), Errege Etxea (% 6,5), Azpiegiturak (% 115), Justizia (% 7,6) eta gastu sozialean sartutako partiden batez besteko igoeratik (%10,3), oso urrun. Pentsiodunak, biztanleriaren %20 gara, baina BPGari dagokionez sortzen den aberastasunaren %13 baino ez dugu eskuratzen.

Mendekotasuna zaintza.

Gizarte Segurantzaren kontuen arabera, 2020an baino 2.353 m/e gehiago bideratuko dira mendekotasunera. Aurrekontua 603 m/eurotan handitu da, 2012ko murrizketak lehengoratzeko, eta horiei, Europako funtsetatik datozen 700 m/e gehitu behar zaizkie.

Hauek dira arlo nabarmenenak: 290 m/e, onuradunen kopurua eta gradu bakoitzaren zenbatekoak handitzeko; 283 m/e, Estatuak hitzartutako mailarako egindako finantzaketa berreskuratzeko; eta 218 m/e, zaintzaile ez-profesionalen gizarte-kuoten finantzaketarako.

Positiboki baloratzen dugu Estatuko Gobernuak mendekotasunari arreta emateko zerbitzuen finantzaketari dagokion zatia handitzeari dagokionez izandako joera- aldaketa, nahiz eta hemen ere Estatuaren Aurrekontu Orokorrak laburregi geratzen diren; Mendekotasun Legearen arabera, Estatuaren finantzaketa %50ekoa izan beharko litzateke eta 2021eko Estatuaren Plangintza Orokorrean esleitutako partida, ehuneko horretatik urrun geratzen da. 2012ko murrizketak lehengoratuko direla esaten denean, kontuan hartu behar da mendekotasunari aurre egiteko 2012tik 2019ra bitartean metatutako murrizketak 5.864 m/e direla. Hau 600 milioirekin konponduko da? 2019an, Estatuan 426.000 pertsona zeuden menpekotasun balorazioari itxaroten, “linboan”. Espedienteak bideratzeko, batez besteko denbora 426 egunekoa da, eta prestazioa jasotzeko eskubidea duten 31.000 pertsona hiltzen dira urtero, berau jaso gabe. (Ikusi mendekotasun-txostena MPBko lan-dokumentuan).

Ikus dezakegunez, aurrekontu-partidak handitzen direla egia bada ere, ez dira nahikoak, urrunetik datorren azpiegitura-egoerari buelta emateko, eta mendekotasunaren arretarako sistemaren egungo pribatizazio-ereduak aldaketarik gabe jarraitzen du.

Fiskalitatea.

Arlo honetako aurrekontuko neurri nagusiak aurrekontuan bertan egiten den kontsiderazioak zehazten ditu; “aldaketa fiskal zehatzak egingo dira erreforma fiskal sakon bat egin aurretik”. Betiko aitzakia, egoeraren arabera egokitua. Estatuko, EAEko eta Nafarroako gobernuena, erreforma fiskal ekitatibo bat inoiz ez egiteko.

Esaldi horren ondoren, Sozietateen gaineko Zergaren erreforma egiteke dago; izan ere, 2014an %30ekoa zen Estatuan, eta 2020an %25ekoa (zerga-agentziaren arabera, enpresek duela 10 urteko kopuruaren erdia ordaintzen dute; enpresa handiek batez beste %6,6ko zerga ordaintzen dute, eta bankuek % 4,4koa). Atzeratu egiten dira Tobin tasa, finantza-transakzioen fiskalitatea, iragarritako iruzurraren aurkako neurriak eta SICAVen zerga-tratamendua.

Presio Fiskalari dagokionez, Euroguneko batez bestekoarekin parekatzeari agur esaten zaio. Euroguneko presio fiskala, Barne Produktu Gordinaren %41,6koa da eta Estatukoa %35,4koa

Bien bitartean, aurrekontuan honako hauek sartzen dira: Pertsona Fisikoen Errentaren Zergaren tributazioa %2 handitzea 300.000 eurotik gorako lan-errentetan (%45etik % 47ra) eta %3 gehiago 200.000 eurotik gorako kapital-errentetan (%23tik %26ra).

Ondarearen gaineko 10 milioi eurotik gorako ezarpena % 1 handitzea, %2,5etik %3,5era.

Sozietateen gaineko Zergan gutxienez %15eko tributazioa egitea higiezinen merkatuan inbertitzeko sozietate anonimo kotizatuei.

Filialek sortutako gainbalio eta dibidenduengatiko salbuespenak %100etik %95era pasako dira.

PFEZaren kenkaria izateko eskubidea duten banakako pentsio-planen gehieneko ekarpena 8000 eurotik 2000 eurora murriztu da (%8ri soilik eragiten dio), eta enplegu- planen baterako muga 8000 eurotik 10000 eurora igo da.

Zerga berezien igoeraren bat dago, hala nola gasolioa 30,7 zentimo litrotik 34,5era, aseguruak %6tik %8ra, edari azukredunen eta edulkoratzaileen BEZa %10etik %21era.

Neurri horiek, jakina, ez dira esanguratsuak zerga-ekitatea areagotzeko, eta ez dakar aberastasuna banatzeko neurriak ezartzea egungo krisitik ateratzeko. Ekitate fiskalaren alde ez egitea murrizketa berrien alde egitea da.