Abiste eta notizi interesgarriak Utarrillak 14
1.- Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren V. Urteurreneko ekitaldiak eta ospakizunak
Ostegunean, Bilboko Kafe Antzokian, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak 2018ko urtarrilaren 15ean mobilizazioen hasieraren V. urteurrena ospatzeko egingo dituen ekitaldiak eta ekimenak aurkeztu zituen prentsaurrekoan. Ekitaldi horretara komunikabide asko joan ziren, eta ehun bat pentsiodun bildu ziren, gehienak Bizkaikoak, baina baita Arabakoak, Gipuzkoakoak eta baita Nafarroakoak ere.
Prentsaurrekoa aurkezteko mahaian Xabier Lareki (Nafarroa), Jesus Soubies (Araba), Maritxu Serrano eta Iñaki Elduaien (Gipuzkoa) eta Ana Mezo (Bizkaia) pentsiodunak egon ziren. Haiekin batera, Modus Operandi taldeko Iñaki Ruiz de Villalba abeslaria eta Xabier Amuriza, (Amaia Zubiriarekin batera, kanpainako ekitaldi guztiekin abestia eta abestiaren hitzak eta musika moldatu dutenak).
Maritxu Serrano eta Iñaki Elduaien izan ziren prentsaurrekoaren lehen aurkezleak. Ana Mezok MPEHren manifestuaren laburpena egin zuen euskaraz eta gaztelaniaz. Manifestu horretan, mobilizazioaren bost urte hauetako ibilbidea, lorpenak eta aldarrikapenenetatik lortzeke direnak, eta azpimarratu zuen gure protesta eta mobilizazioekin jarraituko dugula pentsio publiko eta duinak lortu arte, batez ere 1.080 euroko gutxieneko pentsioa. Jesus Soubiesek kanpainaren kartela eta horretarako argitaratutako aldizkaria aurkeztu zituen.
Azkenik, Iñaki Ruiz de Villalbak eta Xabier Amurizak ‒Amaia Zubiriak ezin izan zuen eogon aurkezpenean‒ prestatutako abestiaren funtzioa eta izaera azaldu zuten, kantaren bihotza nabarmenduz: Pentsionistak Aurrera! Ondoren, bost urte hauetan Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta herri askotan egindako mobilizazio garrantzitsuenen ikus-entzunezko muntaia bat aurkeztu zen, abestiarekin batera, bertaratutako guztiek txalo eta emozio handiz hartu zutena. Egunean zehar, telebistako, irratiko eta komunikabide digitalek ekitaldiaren berri eman zuten, batzuk dimentsio mugatuarekin, beste batzuk estaldura handiagoarekin.
2.- Bilboko Pentsiodunen Mugimenduko ordezkaritza baten eta Udaleko Bozeramaileen Batzordearen arteko bilera
Ostegunean bertan, eguerdiko ordu batean, Bilboko Udalaren egoitzan, Udaleko Bozeramaileen Batzordea bildu zen, Juan Mari Aburto alkate jauna eta Bizkaiko hiriburuko pentsiodunen mugimenduko hiru kideren ordezkaritza bat buru zirela.
Bileraren hasieran, V. Urteurrenerako prestatutako MPEHren manifestua eman zitzaien bertaratutako guztiei, baita horretarako argitaratutako aldizkaria ere. Bilera adeitsua izan zen, ordubete baino gehixeagokoa, eta alkateak eta udala osatzen duten udal-taldeetako bozeramaileek arreta jarri zuten ordezkaritza pentsiodunaren informazio eta azalpenetan.
Pentsiodunen mugimendua eta haien aldarrikapenak aitortu eta errespetatzen dituztela adierazi zuten. Astelehenean udaletxeko balkoitik Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko banderaren bat zintzilika zezatela eskatu zitzaien, eta bilerako pentsiodunen bitartez, udal talde guztiak astelehenean, hilak 16, bertaratzeko gonbita jaso zuten, udaletxeko eskaileretako kontzentrazioaren hasieran. Akalteak adierazi zuenez, ekitaldi jakin batzuetarako bandera edo elementu erreferentzial batzuk baino ez dituzte jartzen, gertakari sinbolikoekin bat datozenak edo gizartearentzat dimentsio sozial oso zabala eta garrantzitsua duten gai batzuk adierazten dituztenak, hala nola Hiesaren aurkako nazioarteko eguna, martxoaren 8a, azaroaren 25a eta Athleticek lehiaketa garrantzitsuren bat irabazten duenean. Asteleheneko elkarretaratzearen hasieran egotearen konbiteari dagokionez, proposamena dagokien udal taldeei helaraziko zietela esan zuten, bertan zer egin erabaki dezaten, baina taldeetako batek aurreratu zigun astelehenean gurekin izango direla.
Alkateak berak, pentsiodunen ordezkaritzak eskatuta, udalbatzaren osoko bilkurarekin agerraldia egiteko aukera iragarri zuen ‒gure beste eskaera baitzen‒, eta ahalik eta lasterren agertzeko eskatu zuen, otsailaren amaierako Udaletxeko osoko bilkuran egin ahal izateko. Bileraren amaieran, pentsiodunen ordezkaritzak opari xume bat (MPBko zapi gorria) eman zien alkateari eta udal taldeetako bozeramaile guztiei.
3.- Etzi, hilak 16, V. Urteurrena ospatzeko egun nagusia
Euskal pentsiodunen mugimendua presente gauden Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan zein 75 herrietan, datorren astelehena, urtarrilak 16, sinbolismo handiko data da, gure pentsioen murrizketak eta izozteak geldiarazteko abian jarri ginen V. urteurrena ospatzeko. Egoera etsipenez onartzetik, zera esatera pasatu gara: aski da!, hemen gaude pentsiodunak, harro-harro, tinko eta aktibo, egungo eta etorkizunerako pentsio publikoak azazkalekin eta hortzekin defendatu eta exijitzeko prest, eta, batez ere, gutxieneko pentsioak, duintasun minimo batekin bizi ahal izateko, Euskal Autonomia Erkidegoko ehunka mila emakume pentsiodunentzat eta Espainiako Estatuan milioika emakumerentzat, beharturik baitaude miseriazko baldintzetan bizirautera.
Astelehenean, V. urteurrena ospatzeko, gure balkoi eta leihoetatik mugimenduaren zapi eta banderolak zintzilikatuko ditugu, plazetara itzuliko gara, kaleak zeharkatuko ditugu, kalejirak egingo ditugu txisturaliekin edo beste musika tresna-animatzaile batzuekin, eta, horien amaieran, hiriburuetan eta herri gehienetan, pintxo zaporetsuez gozatuko dugu, edari zainduekin batera, baita herri askotan ere, ehunka pentsiodunek osaturiko herri-bazkariak egingo dira. Gizarte-harreman askeko, anaia-arrebarteko ekitaldi alaitsuak izango dira, eta urte hauetan zehar Gasteizera, Madrilera, Bruselara eta abarrera egindako elkarretaratze, manifestazio, bidaia solidario eta abarretan sortu ditugun adiskidetasun-, ilusio- eta duintasun-harremanak azaleratuko dira. Beste egun batez, zalantzarik gabe, indarra eta ilusioa berreskuratuko ditugu, adineko pertsonentzat eta pentsiodunentzat bizitza duina bermatuko duten aldarrikapenen aldeko borrokan aurrera jarraitzeko.
4.- Bizikleta Martxa Pentsiodunaren liburuaren eta V. Urteurrena aldizkariaren banaketa eta salmenta arrakastatsua
Uda hasieran (ekainaren 13tik 25era) Euskal Herria zeharkatu zuen Bizikleta Martxa Pentsionistaren 550 liburu argitaratu dira. Ia eguzkiaren argia ikusi aurretik agortu egin dira, eta hiriburuetan eta herri askotan horien eskaerak nabarmen gainditzen du argitaratutako aleen kopurua. Aldizkariari dagokionez, bi euroko prezioa izan du, eta 2.500 ale argitaratu dira. Astelehenean bertan, hilak 16, egingo diren kontzentrazioetan eta ekitaldietan eskuratu ahal izango dira. Erakusketa eta salmenta datozen asteetan luzatuko da. Liburuarekin bezala, litekeena da eskaerek argitaratutako kopurua gainditzea. Horiek ikusteko eta beren orrialdeen eta argazkien artean begiak jarri ahal izateko aukera izan dutenek oso balorazio positiboa egin dute bi argitalpenei buruz, eta, beraz, pentsa daiteke agian liburuaren eta aldizkariaren bigarren edizio batera joan beharko dela.
5.- Legezko erretiroak pixkanaka aurrera egiten (67 urte arte) eta erretiro aurreratua hartzeagatik jasotako zigorrek behartzen dute jendea gero eta beranduago erretiratzera
Urte honen hasieran, ohiko erretiroa 66 urte eta lau hilabete betetzean dago, eta 2027an 67 urte izango da, 37 urte eta 9 hilabeteko kotizazioa dutenen kasuan izan ezik, kasu horretan 65 urterekin jubilatu ahalko baita. Bi urte lehenago erretiroa hartu nahi izango dutenek, bizi osoan sufrituko duten zigorra oso gogorra bada ere eta, nahiz eta erretiroa hartzeko legezko denborara hurbildu ahala zigorra arindu, gero eta jende gehiagok ikusten du bere burua legez ezarritako urteak (67) bete beharra ohiko erretiroa hartzeko, pentsioaren %100 jaso nahi badu.
Neurri horien ondorioz, azken urteetan erretiro aurreratuen ehunekoa modu esanguratsuan murriztu egin da. Erretiro aurreratuak 2016an %44 baziren, 2022an %34 arte murriztu egin da. Horrela, 2022. urtean erretiroko batez besteko adin erreala 64,8 urtekoa izan da.
Eta batez besteko adina handitzeko joera areagotu egingo da 2027. urtera arte, urte horretan erretiro arruntaren adina 67 urtekoa izango baita. Gainera, 2025etik aurrera, ziurrenik, gobernuak kalean oztopo gogorrik aurkitzen ez badu, pentsioaren oinarri arautzailea kalkulatzeko, 25 urtetik 30 urtera pasako da.
Garrantzitsua da hurrengo belaunaldiek bere erretiro-pentsioen kontzientzia har dezaten. Ez da gelditu ezinezko zerbait. Pentsionisten Mugimendukoak erakusten ari gara protesta eginez eta mobilizatuz gauzak lor daitezkeela. Ahaleginak batuz zera lor dezakegu, gaur egungo eta etorkizuneko pentsio publikoak ezarri nahi dizkigutenak baino hobeak izan daitezen, bereziki minimoak.
Aldez aurretik erretiratutako langileek, 40 urte edo gehiago kotizatuta, antolatu edo ASJUBI/40 elkarteak bultzatuta, demanda bat aurkeztu zuten Europako erakundeen aurrean. Izapidetzeko onartua izan da, eta oraindik ere jasaten ari diren zigorrak ezabatuta ikus ditzakete, horrela diskriminatuak ez izateko. Ez da kasualitatea Europara jo behar izatea, izan ere Gobernuak eta Estatuko erakundeek, promesa erraz askoren ondoren, ez zuten onartu beren zigorrak desagertzea. Hori egitekotan, erreferentzia positiboa izango zen, onartu nahi ez zutena; izan ere, zigortu beharrik ez izateak (edo ez neurri horretan) behartuko zituen, eta horrela erretiro aurreratu gehiago izango ziren, batez ere 40 urtetik gora kotizatu dutenenak.
6.- Erretiro-adina luzatzea oso ondo datorkio sistemari, pentsioetan diru gutxiago gastatzeko
Ez zaie axola urte luzeetako lanaren ondoren jendeak erretiro duin eta osasuntsuaz bizitzaz gozatzea azken urteetan. Interesatzen zaien gauza bakarra da pentsioetan ahalik eta diru gutxien gastatzea. Bizi-itxaropenaren alibia edo koartada erabiltzen dute lan eta kotizazio urte gehiago ezartzeko, xantaia eginez eta esanez “bestela pentsioen sistema publikoa jasanezina da”. Baina datuek diote azken hamarkadetan, eta bereziki azken urteetan, bizi-itxaropenaren moteltzea egon dela eta ez hori bakarrik, baizik eta murrizketa ere gertatu dela. Adibidez, 2019. eta 2020. urteen artean, INEren beraren arabera, 1,25 urteko beherakada izan da. Jaitsiera hori, besteak beste, ondorengo arrazoiengatik dira eta denboran iraun dezaketenak: krisi ekonomikoak eta hauxek sortutako ondorioak: estresa (enplegu-galeragatik eta soldata jaitsierengatik), etxegabetzeak eta elikadura txarra; Covid-19aren pandemia, osasun sistema eta bere lehen arretaren hondoratzea, klima aldaketa… Horri gehitzen badiogu lan-urteen luzapena eta jubilazioaren adina, ez dira murrizten soilik gozatzeko urteak, baizik eta erretiratuen bizitza, batez ere lan-baldintza txarrenak izan dituztenenak. Ondorioz emaitza oso argi eta nabarmena da: pentsioen gastu globalak murriztu egiten dira. Izan ere, pentsiodun erretiratuen bizi-denbora eta erretiro-denbora gutxituko edo laburtuko da.
7.- Osakidetzaren arazoak antolakuntzakoak edo aldi baterakoak ez, egiturazkoak ere badira
Osakidetzako Zuzendaritza eta Osasun Saila adabakiak jartzera mugatzen dira, Osakidetzako arazo handiak konpontzen ez dituztenak, eta osasun publikoa hondatzera bideratuak. Horrek gero eta gehiago mesfidantza eta nazka sortzen du biztanleengan, eta horietako batzuek, dirudunek edo ahal dutenek, zerbitzu pribatuetara jotzen dute.
Etengabeko Arreta Guneen (EAG) itxierak, anbulatoriotako ordutegien mugak, mediku-kontsultategiak kentzea edo mugatzea, ospitaleetako hitzorduen eta Lehen Mailako Arretarenak atzeratzeak egunerokoak bihurtu dira, etengabe zabaltzen ari direlarik. Bururatzen zaien gauza bakarra zera da, osasun publikoko profesionalek erritmo biziagoan lan eginaraztea, pazienteei arretan emandako denbora laburtu, eta gero eta denbora gehiago egon behar izatea bajak eta hutsuneak betetzen.
Pandemiaren alibiek, edo pandemiek, jada ez dute balio. Arazoak gainditu beharrean edo antzemandako akatsak konpondu ordez, horiek areagotu baino ez dira egiten, eta horrela jarraituz gero, gero eta larriagoa den egoera bati aurre egin beharko zaio. Aurreikuspenik eza eta egungo zein geroagoko arazoei aurre egiteko planifikazio eza, egiturazkoak deitzen direnak, gero eta deigarriagoa da, nahiz eta Osakidetzako Zuzendaritzak, Osasun Sailak eta Lakuako Gobernuak ezkutatu edo txatal beroak jarri.
Dagoeneko jende askok onartzen du langileen behar handia dagoela: hurrengo urteetan egongo diren jubilazioak, gertatzen diren baja naturalak, profesionalen ihesa sektore pribatu edo atzerrira; horiek guztiek epe laburreko aurreikuspenak larriagotzea eragiten dute. Aipatu gabe osasun arloko beste sektore profesional batzuk, hala nola, langile laguntzaileak, zeladoreak, administrazioko langileak… gaur egunetik 2025. urtera arte, 1.400 mediku inguru eta 900 erizain baino gehiago erretiratzeko adinera iritsiko dira, eta horrek eragin berezia izango du Lehen Mailako Arretan. Bada Euskal Osasun Zerbitzuak iragarritako “historia”ko LEP handienak ez ditu barne hartuko datozen hiru urteetan bete gabe geratuko diren lanpostuak eta hirurtekorako aldi horretan bakarrik partzialki aurreikusitako BAME plazekin bete ahal izango dira.
Familia-medikuntza edo Pediatria aukeratzen duten mediku-ikasleen eskasiak arazoa larriagotuko du. Osakidetzaren ahaleginak lan-jarduera 68 urte arte luzatzeko, medikuen kasuan, eta erizainen kasuan 67 arte, ez du sektore profesional horien batez besteko adina igo bakarrik, baizik eta ez du arinduko egungo langile-premia nabarmenki. Ez planifikatzea funtsezko osasun publikoko zerbitzuaren indartzea eta mantentzea, biztanleria gero eta zahartuago izanik, erabateko arduragabekeria sozial eta politikoa da; ulergarria soilik, osasun pribatuko eredu orokortua bultzatzeko interesagatik.
8.- Garaipen txiki bat Errenteriako Beraungo anbulatorioan
Azaroaren 26an eta abenduaren 27an Beraungo anbulatorioko plantillan hiru mediku gutxiago egotearen aurka egindako manifestazio garrantzitsuen ondoren (lehen mailako asistentzia Errenteriako auzo garaietako 15.000 pertsonentzako da), Duintasuna pentsiodunen plataformak (MPEH-ko kide da) eta manifestazioetarako deian inplikatutako elkarteek mobilizazioak bultzatzen jarraitu zuten. Abenduaren 30ean, ehunka pertsona anbulatoriora joan ziren ordutegi-murrizketen aurkako banakako erreklamazio-orriak aurkeztera, eta, behin barruan, Osakidetzaren dei bat jaso zen, baieztatuz urtarrilaren 16tik aurrera hiru medikuen bajak ordezkatuko dituztela –beteko dira– eta bi erizain gehiago gehituko direla, ordutegia arratsaldeko zortziak arte itzultzeaz gain, eta, beraz, aurreko erabakia indarrik gabe utzi zela.
Garaipen txiki bat da, protesta eta mobilizazio sozialaren emaitza. Oarsoaldeko Pentsiodunen Batzarrak, mobilizazio horiek bultzatu dituzten gainerako elkarteekin batera, zoriondu egin ditu mobilizazioetan parte hartu duten guztiak, eta ohartarazi du Osakidetzaren egungo politikak eskualdeko beste zentro batzuetan aplikatzen eta errepikatzen direla, eta beharrezkotzat jo du alertari eustea horiei aurre egiteko. Garrantzitsua da, halaber, ordezkapen horiek probintziako beste anbulatorio batzuetako plantillen kalterako ez izatea. Ezin da onartu Osakidetza bertaratzen ari den langileen mugikortasuna, gizarte-protestek agerian uzten dituzten hutsune edo puntu beroenak betetzeko. Osakidetzako Zuzendaritzak, Osasun Sailak eta Lakuako Gobernuak premiaz ekin behar diote Osakidetza osoan dauden beharrak aseko dituzten enplegu berriak sustatzeari eta sortzeari.
9.- Gogor eta babes sozial handiagoarekin jarraitzen dute Altsasuko mobilizazioek, anbulatorioko eta Sakanako eskualde osoko arreta hobetzeko
Azken asteetan, aurreko asteetan baino mobilizazio zabalagoak eta parte-hartzaileagoak egiten ari dira Altsasun, plantillaren arazoa eta anbulatorioan behar den arreta falta salatzeko, eta egoera hori Sakanako osasun publikoaren gabezietara zabaltzen ari da. Astelehenean, hilak 11, gutxi gorabehera 300 pertsona mobilizatu ziren Sakanako Osasun Plataformak deituta, kalitatezko osasun publikoa eta doakoa aldarrikatuz.
10.- Macronek zuzenean hartu du pentsio-sistema murrizteko proiektua aurrera ateratzeko
Asteartean, Macrón buru duen Frantziako Gobernuak pentsioen erreformaren proiektuaren edukia aurkeztu zuen. Aurreikuspenen arabera, urtarrilaren 23an Ministroen Kontseiluak argi berdea izango du, eta berehala bidali nahi du parlamentura. Hortik aurrera, parlamentuko eztabaida hasiko da, proiektua martxoa amaitu baino lehen onartzeko itxaropenarekin. Errepublikanoak, eskuineko alderdi frantses kontserbadorea, prest agertu da proiektu horri babesa emateko eta parlamentuan aurrera ateratzeko, Macronen bankada parlamentarioarekin batera. Era berean, Medef Frantziako patronal indartsua ere pozik agertu da.
Erreformaren bi puntu nagusiak hauek dira: erretiro-adina 62 urtetik 64ra atzeratzea, eta kotizatutako urteak urtebete igotzea (42tik 43ra), murrizketarik gabeko pentsioa lortzeko. Jaso behar zituen kritika eta erantzun gogorrak baretzeko, gutxieneko pentsioaren igoera txiki bat proposatzen da: 1.200 euro (gordinak) 13 ordainsaritan.
Zentzugabekeria horren aurrean, erakunde sindikal guztiak akordio bateratura iritsi dira, eta datorren ostegunean, hilak 19, mobilizaziorako deia egin dute. Mobilizazioaren ondoren, manifestazioak egingo dira, hainbat gazte erakundek eta alderdi politikok deituta, kultura arloko pertsona ospetsuekin eta unibertsitateko irakasleekin batera, hilaren 21ean, datorren larunbatean. Mobilizazio horiekin bat egingo du 9 kideen taldeak (modu bateratuan lan egiten duten 9 sindikatutan antolatutako pentsiodunak), nahiz eta erreforma horrek eragiten ez dien, baina erretiratuak eta pertsona aktiboak kontsignapean egingo dute. Ziur aski, jarrera-hartze horiek tokian-tokian zabaldu eta garatuko dira; izan ere, dagoeneko badira borroka hori herritar guztiengana hedatu ahal izateko dinamika bateratuak bultzatzeko deialdiak, sindikatu-mundutik harago.
Estatu frantsesean pentsioak murrizteko erreforma-proiektu hau, Estatu espainiarrean ezagutzen ari garenak bezala, Europar Batasunak bultzatutako proiektu globalago baten parte da (gobernu kide guztien adostasunarekin, horiek hartzen baitituzte erabakiak Ministra eta Ministro Europarren Kontseiluan), egungo pentsio-sistemak ahultzeko, desegiteko eta pentsio-sistema pribatuak ezartzeko bidea errazteko helburuarekin.
