Albiste eta informazio interesgarriak. 2020ko abuztuak 15

1. 1.571 pertsona hil dira Hego Euskal Herrian aurtengo urtarriletik ekainera bitartean, mendekotasunagatiko laguntzen zain

Uztailaren 18ko albisteetan jakinarazi genuen, Gizarte Zerbitzuetako Zuzendarien eta Kudeatzaileen Elkarteko eta Mendekotasunaren Estatuko Behatokiko presidentearen arabera, mendekotasuna zuten pertsonen egoera izugarrian geundela, justifika ezina Europako Estatu garatu batean.

Berak azaldu zuen Espainiako Estatuan, oro har, 392.526 menpeko pertsona daudela artatzeko zain, eta 32.035 pertsona hil direla urteko lehen sei hilabeteetan, hein handi batean martxoa eta maiatza bitarteko konfinamendu garaian.

Orain jakin ahal izan dugunez, hildako horietatik 1.400 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hil ziren, eta 171 Nafarroan, 1.571 guztira.

Txostenaren amaieran, azpimarratzen da Espainiako gobernuak premiaz eta Estatuko Aurrekontu Orokorren zain egon gabe handitu behar duela mendekotasunaren finantzaketa. Halaber, Autonomia Erkidegoetako gobernuei ere erreparatzen die, mendekotasuna aitortzeko eta dagozkien prestazioak jasotzeko izapideak arintzeko beharrezko erreformak egin ditzatela eskatuz. Hain zuzen ere, mendekotasuna baloratzea Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundien eta Nafarroako Foru Gobernuaren eskumena da. Erakunde horiei dagokie mendekotasunaren balorazioa eskatzen denetik dagokion zerbitzua edo prestazioa esleitzen den arteko itxarote-denbora murrizteko neurriak hartzea. Hala egiten ez badute, mendetasun-egoeran dauden pertsonen sufrimenduaren eta arretarik ezaren erantzule izango dira, batez ere mendetasuna izapidetzean hildako pertsonena.

Txostenaren ondorioak Autonomia Erkidegoka banakatzean, nabarmentzekoa da EAEko mendekotasunari arreta emateko sistema Estatu osoko erritmoaren erdian hazi dela (% 3,15 vs %  6,38). Eta nabarmentzekoa da arreta berrien % 86 kostu txikiko prestazioetan kontzentratzen direla, hala nola telelaguntzan eta Familia Inguruneko Zaintzarako Prestazio Ekonomikoan (FIZPE). Katalogoko gainerako prestazioak, berriz, birjartze-tasa hutsetik hurbil zeuden balioekin itxi ziren, eta beste batzuk, etxez etxeko laguntza bezala, berriz, balio negatiboekin. Nafarroaren kasuan, sistema geldituta dagoela adierazten du txostenak, eta FIZPEren aldeko apustua ere nabarmentzen du.

Kostu txikiko prestazioak, bai, baina, batez ere, zaintzaren pisua familiek izatea eragiten duten prestazioak dira, bereziki familia horietako emakumeek, mendekotasunari arreta emateko zerbitzuen garapenean erakundeek duten erantzukizuna saihestuz. Horren ordez, Foru Aldundiek eta Nafarroako Gobernuak handitu egin beharko dute gizarte-zerbitzu publikoak garatzeko aurrekontua.

2. – Lehen Mailako Arreta hil edo bizikoa da adinekoentzat

Lehen Mailako Arreta funtsezkoa da gizarte osoaren osasunerako. Ez da kasualitatea Lehen Mailako Arreta ondo hornitua eta kalitatezkoa duten herrialdeek osasun-adierazle hobeak izatea. Osasun-sistemako aurrekontu-inbertsioak oso garrantzitsuak dira, batez ere pandemiaren esperientziaren ondoren, oraindik ere berragerpen kezkagarriak baititu. Baina aurrekontu-inbertsio edo -gastu horien esparruan, Lehen Mailako Arreta ezin da bigarren mailako edo balio gabeko sektoretzat hartu.

Lehen Mailako Arreta lehen mailako zeregina da adinekoen arretan eta zaintzan. Haiekin harreman zuzena izateko aukera ematen du, ezagutzen dituzte haien gaitzak, historia medikoa, bizi izan dugun izurritea bezalako izurriteen aurrean dituzten arrisku-baldintzak, konfiantza ematen diete… hori guztia funtsezkoa da haien osasun-premiei erantzuteko eta nolabaiteko kalitatea duen bizitza garatzeko.

Pandemiaren aldian, Lehen Mailako Arretako profesionalek berebiziko garrantzia izan dute sintomak eta sintomarik ez duten pertsonak bilatzeko eta identifikatzeko orduan. Horrela, Osakidetzak lehen mailako eginkizuna esleitzen die Covid-19ren pandemiaren eta haren berragerraldien ondorioen jarraipenean.

Lehen Mailako Arretako langileen kexak urrunetik datoz, ezagutu izan dituzten murrizketak kontuan hartuta. Baina izugarri areagotu dira pandemian zehar, eta profesional askok eta askok Lehen Mailako Arreta utzi behar izan dute, Covid-19ak kolapsatuta ziren ospitaleen eta osasun-zerbitzuen beharrak asetzeko.

Asperraldiaren eta nekearen agerpenak gero eta indartsuagoak dira. Eta egoitzetako arazoa eta horiek gainditzeko beharrak lehen mailako arreta-gune bihurtu badira ere eta izaten jarraitzen badute ere, ezin dugu azpimarratu gabe utzi, besteak beste, adinekoen % 95 etxean daudela, eta horietako askok Lehen Mailako Arretako profesionalen zuzeneko arreta behar dutela. Hala ere, ez litzateke soberan egongo Lehen Mailako Arretako osasun-zerbitzuak egoitzetakoekin koordinatzea, Osakidetzaren eta erakundeen kontrolpean, are gehiago kudeaketa pribatua duten itunpeko egoitzetan antzemandako gabezien eta arazo larrien aurrean.

Osakidetzaren zerbitzuen murrizketa eta, bereziki, udan Lehen Mailako Arretarena, gainezka egiten ari da. Bermeoko anbulatorioan udan artatzen duen mediku-taldeak dioenez, ez dago egun bakar batean beraietako inork, jasaten duten estresagatik, lana utzi behar ez duenik. Azpimarratu dutenez, agenden gainkargaren ondorioz, egunero 50-60 pazienteri pasatzen die kontsulta. Arrazoia erraza da, Zornotzako, Ondarroako, Lekeitioko, Gernikako eta abarreko zentroek bezala, uda sasoiari dagokionez, profesionalen kopuru erdia edo gutxiago dago jardunean. Ohikoena 11 profesionalek lanean aritzea den bitartean, udan, 4-5 sendagile besterik ez daude lanean.

3. —  Estatuko Herri Kontuen Auzitegiak estutu egin du Gizarte Segurantzaren gastuak murriztuko dituen pentsioen erreforma lehenbailehen egin dadin

Estatuko Herri Kontuen Auzitegiak berriki egindako txosten baten arabera, Gizarte Segurantzaren defizit handia dela eta, ezinbestekoa da pentsioen erreforma lehenbailehen egitea, pentsioen bideragarritasuna arriskuan egon ez dadin. Eta irailean Toledoko Itunaren gomendioen negoziazioetan parte hartzen duten alderdiek Diputatuen Kongresuak ahalik eta lasterren berretsi ahal izango duen akordio bat lortzea premiatzen du.

Kontuen Auzitegiak egiten ez duena da diru-sarrerak hobetzeko zer neurri hartu behar diren aztertzea, ezta Gizarte Segurantzaren defizitetik berari ez dagozkion gastu asko kentzea ere, nahiz eta berak kudeatu edo estali.

Toledoko Itunaren Batzorde Teknikoak izandako eztabaidetatik eta gomendioetatik ezagutzen dugunaren arabera, azken urteotan ezagutu dugun pentsio-sistemaren atzerakadak sostengatzeaz gain, proposamen are atzerakoiagoak planteatzen dira.

Oraingoz, ez dirudi legezko erretiroa 67 urtetik gora zabalduko denik –egungoa jadanik eskandalagarria izanik–, nahiz eta erretiroa beranduago hartzen duenari osagarri handiagoak eskainiz mesede egitea pentsatzen ari den. Bestalde, Escrivá ministroa bera buru-belarri dabil erretiro aurreratuak ahalik eta gehien atzeratzeko defendatzen, erretiro horiek egiteko baldintzak are gehiago zigortuz.

Soldata arautzailea kalkulatzeko 25 urteko kotizazioari dagokionez (2022tik aurrera aplikatuko da osorik), batzuek planteatu dute lan-bizitza osora hedatzea. Eta badira, pentsioen galera leuntzeko asmoz, azken 25 urteak erreferentzia gisa hartuta, eta langabezian edo enplegurik gabeko beste egoera batzuetan egondakoek oraindik zigor gehiago jaso ez dezaten, kotizazio-urte onenak aukeratu ahal izateko ilusioa elikatzen dutenak.

Jasangarritasun-faktoreak linboan jarraituko du ziurrenik, hau da, formalki onartuta, baina, erabaki zen moduan, 2023ra arte etenda.

Badirudi ados daudela pentsioak urtero KPIaren arabera igotzearekin, baina oraingoz akordio hori legez blindatzeko konpromisorik hartu gabe.

Aurre egin behar diogun berehalako erronka kezkagarria da oso. Ezin dugu utzi gomendio horiek isilpean gordetzea eta gizarteari beste aukerarik edo neurririk ez dagoelako beldurra eta frustrazioa helarazten saiatzea. Ezkerreko alderdiek ahotsa altxatu behar dute gertatzen ari dena salatzeko. Are gehiago sindikatuek, nahiz eta horietako batzuek horrelakorik ez egin, elkarrizketa soziala nahi  dutela aitzakia pean, enpresaburu aseezinekin partekatzea ezinezkoa den elkarrizketa soziala. Era berean, pentsiodunen mugimenduak zutik jarraitu behar du gure elkarretaratze eta mobilizazioekin.

Ahaleginak koordinatzea eta mobilizazio-ekimen masiboak sustatzea ezinbestekoa da, baldin eta urrian edo urtea amaitu baino lehen, neurri horien alde ager daitekeen kongresuaren gehiengoarekin topo egin nahi ez badugu, ezta neurri horiek aplikatuko dituen gobernuarekin, gehiengoaren adostasuna dagoela justifikatuz.

4. – Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak, Birjinetxe egoitzaren.egoera salatu du

Gizarte Laguntzarako Foru Erakundearen (GUFE) mendeko egoitza hori abuztuaren 7az geroztik betetze-egoera batean sartzen ari da, beste egoitza batzuetatik Covid-19ak kutsatutako erabiltzaileak bidaltzen ari baitira. Aurreko astean 6 erabiltzaile izatetik 23 izatera pasa da.

Zuzendaritza-taldearen urduritasuna eta abusua direla eta, oporrak hartzera behartu dituen langileen faltak baldintzatuta, sei arratsalde jarraituen txandak ezarri ditu eta ordezkoek, beren eskubideei uko eginez, lanaldi bikoitza egitera behartu ditu.

Une honetan egoitza horretan gertatzen ari den arazo-sorta oso zabala da, eta atzo Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak jendaurrean salatu zuen prentsa-ohar baten bidez.

Azken asteetan izan diren kutsatze-berragertzeek, hainbat egoitzatan ere ondorioak izan dituztenak, beste behin ere agerian utzi dituzte Foru Aldundien eta Gasteizko gobernuaren aurreikuspen eza eta inprobisazio handia. Erakunde horiek ez dizkigute uzten ezagutzen egoitzen benetako egoera, ikuskapen-jarduerak eta haien emaitzak, eta mendekotasuna artatzeko zerbitzu sozio-sanitarioei begira publikoki eskatu dugun ezinbesteko talka-plana.

5. – Abuztuaren 24an, Bilbon: osasun-segurtasuneko baldintzak bermatuta burutuko den manifestazioa

Azken asteotan ezagutu ditugun pandemiaren berragerraldien ondorioz, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak antolaturiko manifestazioa, maskaren erabilera orokorra, eskuen aurretiko higienea eta osasun-segurtasuneko distantzia zorrotz errespetatuz burutuko dugu.

Egun hauetan, manifestazioa jendarteratzen eta sozializatzen ari da, kartel eta orri biralen bidez, non manifestazio horren arrazoiak azaltzen baitira. Beste behin ere, Gasteizko Gobernuak eta Foru Aldundiek izan dituzten osasun eta zerbitzu sozio-sanitarioetako arreta eta inbertsio publikorik eza, inprobisazioa eta autokonplazentzia nabarmendu nahi ditugu. Aldi berean, duela bi urte eta erditik hona, mobilizazioekin eskatzen ari garen pentsio publiko duinak eta gizarte-babeseko sistema publiko eta unibertsala aldarrikatzen dugu. Gogoratu manifestazioa eguerdiko 12etan hasiko dela Plaza Eliptikoan eta Areatzan amaituko dela.