Albiste eta informazio interesgarriak. 2020ko abuztuak 22
- – Gizarte Segurantzaren defizitari eta kontuei buruzko gezurrak
Egunez egun, enpresaburu, banku eta finantza-talde handien zerbitzura dauden bozeramaileek eta hedabideek… 100.000 milioi euro ingurukoa omen den Gizarte Segurantzaren “itzelezko” defizitari buruzko izenburu handiekin bonbardatzen gaituzte. Baina ahaztu eta ezkutatu egiten dituzte, kontzienteki, Estatuak Gizarte Segurantzari zor dizkion gastuak, berari baino aurrekontu publikoei zegozkien hainbat gastu Gizarte Segurantzak ordaindu baititu, hala nola enplegua sustatzeko erabilitako kotizazio-kenkariak.
Estatuak Gizarte Segurantzarekin duen zor historikoa 500.000 eta 700.000 milioi euro artekoa dela diote hainbat txostenek eta azterlanek. Baina batzuek zifra horiek zalantzan jartzen badituzte ere, Herri Kontuen Epaitegia bezalako erakunde publiko batek, inolako susmorik gabe, duela gutxi txosten bat argitaratu du zor horren zati bat berresteko, 1989 urtetik 2013 urtera.
Kontu Epaitegiaren arabera, 1989 eta 2013 urteen artean, Estatuak 103.690 milioi euro zor dizkio Gizarte Segurantzari. Osasun-gastutik eta gutxieneko pentsioen osagarrietatik eratorritako zorra da, Gizarte Segurantzaren kontura egin baitziren, Estatuaren prestazioei zegozkien bitartean. Gainera, Kontu Epaitegiak zorraren kopuru hori ezartzean ez ditu kontuan hartzen zor horrek Gizarte Segurantzari sortutako interesak. Urte hauetan guztietan izandako inflazioarekin zuzenduz gero, zifra hori gaur egun askoz handiagoa izango litzateke.
2013tik aurrera, Gizarte Segurantzak ordaintzen dituen prestazioen finantzaketa-iturriak bereizita daude. Baina praktikan, gauzek berdin jarraitu dute, eta 2013 eta 2019 artean Gizarte Segurantzak bere gain hartzen jarraitu du Estatuarenak ziren gastuak, Kontuen Epaitegiak oraindik kontabilizatu ez dituenak. Kalkuluen arabera, gastu horiek 120.000 milioi euro ingurukoak dira, eta Kontuen Epaitegiak aipatutakoei gehitu behar zaizkie.
Estatuak Gizarte Segurantzarekin dituen zorrak itzularaziko dituen Gizarte Segurantzaren kontuen ikuskaritza egiteko beharra gure aldarrikapen-taulan jasotako eskakizuna da, eta Toledoko Ituna osatzen duten alderdi politikoei zuzendutako idazkien bidez eskatu da. Aurrekontu publikoen bidez Gizarte Segurantzaren gastu ez-propioak ordaintzea, soldatak hobetzea, batez ere Lanbide arteko Gutxieneko Soldata 1.200 euroraino hobetzea, kalitatezko enplegu gehiago sortzea eta kotizazioak hobetzea nahikoa izango lirateke sistemaren finantzaketa bermatzeko eta aldarrikatzen ditugun eskaerei erantzuteko.
- – Berriro ere, emakumeak dira pandemiaren kosturik handiena ordaintzen dutenak
Emakunde Emakumearen Euskal Erakundeak egindako txosten baten arabera, emakumeen eta gizonen arteko genero-desberdintasuna agerian geratu da Covid-19ren ondorioz ordaindu beharreko kostuaren eta sufrimenduaren orduan. Txostenean adierazten denez, pandemiaren etorrerarekin, ikastetxeen itxieraren, kontziliazioa errazten duten zerbitzuen etetearen, etxeko isolamenduaren edo adinekoen zaintza profesionalen etetearen ondorioz, etxeko lanen eta zaintzaren erantzukizunek gora egin dute etxeetan.
Eta gehitu du ordaindu gabeko lan horiei ordaindutako lanetan izandako kalteak gehitu behar zaizkiela. Ohi baino lan gehiago egin behar izan dute, arrisku psikosozial handiagoei aurre eginez, batez ere sektore feminizatuetan, hala nola, osasunean eta zerbitzu soziosanitarioetan. Horietan, erizainen, erizaintza-laguntzaileen, garbitzaileen, zaintzaileen, adinekoen egoitzetako langileen edo administrari laguntzaileen artean, emakumeak dira nagusi. Baldintza kaxkar horiek eta pandemiaren kutsatze gehien jasan behar izan dituztenak.
Eta berriro ordaindutako enpleguen galeraz ari garenean, ezin dugu azpimarratu gabe utzi krisiak gehien zigortu dituen sektore ekonomikoen artean merkataritza, ostalaritza eta jatetxeak daudela, non plantillak, hein handi batean, emakumeek osatzen dituzten, horietako asko aldi baterako kontratu partzialekin kaleratuak izan direnak. Eta hori guztia etxeko langileei buruz hitzik egin gabe, kontratu irregularrekin edo gabe daudenak. Ondoren azaltzen diren datuek agerian uzten dute emakumeek osasun-arloan eta arlo soziosanitarioan ordaindu dituzten kutsatzeen presentzia, papera eta kostua.
Covid-19 diagnostikatutako 10 pertsonatik 6 emakumeak dira.
Pandemian zehar bizitzak salbatzen aritu diren osasun arloko 10 pertsonatik 8 emakumeak izan dira.
Egoitzen sektorean lan egiten duten 10 pertsonatik 8 emakumeak dira.
Mendekotasuna duten zaintzaile ez-profesionalen 10etik 9 emakumeak dira.
- – Osasun larrialdia berriro indarrean EAEn
Kutsatze kopuru handiak eta, horren ondorioz, EAEko ospitaleetan ospitaleratutako pertsona kopuru handiak eraginda, Gasteizko gobernuak osasun-larrialdiko egoera deklaratu zuen astearen erdialdean, eta Babes Zibileko Plana aktibatu zuen Urkullu jaunaren aginte bakarraren pean, pandemia arintzeko edo geldiarazteko. Nafarroako Gobernuak, kutsatze eta ospitaleratze kopuru handiak izan arren, ez du larrialdi egoera ezarri.
Erakundeen informazio ofizialen arabera, azken asteetan kutsadurak batez ere gazteei eta adin ertainekoei eragin die. Baina, azkenaldian, kutsadurak egoitzetan dauden adineko pertsonei ere eragiten diela aitortzen ari dira, batez ere Bizkaian. Ostegunean 166 kutsatze zenbatu ziren (104 egoiliar –3 ospitaleratu– eta 62 langile)
Duela egun batzuk, Mugarik Gabeko Medikuak GKEak, egoitzetako adineko pertsonak artatzen lagundu duenak, adierazi zuen egoera tamalgarria zela Espainiako sei Autonomia Erkidegoko 486 bat egoitzatan aurkitu izana: adineko pertsonak erabat giltzapetuta eta isolatuta beren geletan, arretarik ez izatea, covid-19ak kutsatuta egondakoei tratamendu mediko egokia jasotzeko ospitaleetara joateko lekuz aldatzea ukatzea.
Pandemiaren bigarren fasea deitutakoa, lehenengoaren larritasunera iritsi ez bada ere, agerian uzten ari da mendekotasuna duten adinekoen egoitzak oraindik ez direla zentro seguruak izaten ari, horretarako beharrezko neurriak hartu ez direlako. Jasotzen ari garen kexek eta egoiliarren senideen elkarteen salaketek berresten digute ez dela talka-plan eraginkorrik egin erabiltzaileen eta langileen osasuna bermatzeko, eta ez direla beharrezko neurriak hartu zentroen bizigarritasuna egokitzeko, langile-kopurua handitzeko, pandemiaren bilakaeraren etengabeko ebaluazioa egiteko eta prebentzio-baliabideak emateko. Hartzen ari diren neurriek isolamendua eta bisiten murrizketa izaten jarraitzen dute, nahiz eta hainbat mediku eta espezialistek neurri horiek salatu, osasunean eta arlo psikologikoan dituzten eragin kaltegarriak direla eta.
Duela astebete pasatxo, Donostian, Gipuzkoako Senideak elkarteak bere senide egoiliarrek bizi duten egoera salatu du berriz ere. Halaber, ordainketa batzuk itzultzeko eskatu du pandemiak iraun bitartean arretarik ez emateagatik, eta elkartasuna adierazi die egoitzetako langileei, bai eta hitzarmena adosteko eta 250 egunetan zehar luzatu den Gipuzkoako egoitzen lan-gatazka konpontzeko exijentzia ere. Langileen eskaera nagusietako bat arreta-ratioa handitzea da, hau da, adineko pertsonentzako arreta-sektore ia guztietan plantillak handitzeko beharra, kalitatezko arreta izan dezaten. Arazo bera izan zen Bizkaiko greba luzearen oinarrian, oraindik konpondu gabe dagoena.
Sektoreko kudeatzaileek eta patronalek, Foru Aldundien laguntzarekin, beste alde batera begiratzen jarraitzen dute, edo arazo horri aurre egiteko edozein irtenbide blokeatzen. Pentsiodunen mugimenduak langile horiekiko eta lehen mailako arretako eta ospitaleetako profesional guztiekiko elkartasuna eta babesa ematea oso garrantzitsua da, horiek hobetzeak guri zuzenean eragiten baitigu, adin nahikotxo edo, besterik gabe, adineko pertsonak izateagatik.
- – Bizkaian, mendekotasunaren balorazioa ere esku pribatuetan
Azken albisteetan mendekotasuna baloratzeko denbora laburtzeko beharra aipatu genuen, baina gai horri heltzeko mendekotasunaren balorazioak nola egiten diren ere aztertu behar da.
Autonomia pertsonala sustatzeari eta mendetasun-egoeran dauden pertsonak zaintzeari buruzko 39/2006 Legearen 28.6 artikuluaren arabera, “mendetasun-egoera baloratzeko zerbitzuak, zerbitzuen eta prestazioen preskripzioa eta lege honetan aurreikusitako prestazio ekonomikoen kudeaketa administrazio publikoek egingo dituzte zuzenean, eta ezin izango dira eskuordetu, kontratatu edo erakunde pribatuekin hitzartu.”
Hala ere, Bizkaiko Foru Aldundiak (zerbitzu publikoen pribatizazioaren bultzatzaile argia) kontratu bat du Médicos de Bizkaia-Bizkaiko Sendagileak S. M. enpresarekin, “Mendekotasun Egoera Baloratzeko eta baliabideak eta/edo zerbitzuak Orientatzeko prozeduran laguntza teknikoa ematekoa, mendekotasun mailari buruzko irizpen horiek emateko landa-lanean laguntzeari begira“. Laburbilduz, Médicos de Bizkaia-Bizkaiko Sendagileak S. M.-k egiten ditu balorazio-txostenak, eta Aldundiko balorazio-organoak (bertako langileek osatua) irizpena sinatzen du.
Bizkaiko Medikuen Elkargoak sortutako enpresa horrek 2008tik du kontratu hori, milioi bat eurorekin hasi ziren eta 14 milioi baino gehiago daramatzate kobratuta. Baina, gainera, enpresa horrek berak desgaitasunari buruzko balorazioak egiten ditu 2013tik. Eta azkenik, 2015ean, Banakako Arreta Planen (BAP) jarraipena egiteko kontratua egin zitzaion, eta lan hori Ikuskaritzari dagokio argi eta garbi. Non ikusi da BAPa proposatzen dutenak izatea haren aplikazioa kontrolatzen dutenak? Beste behin ere, Bizkaiko Foru Aldundiak azpikontratatutako zerbitzuen kontrolean eta jarraipenean dituen erantzukizunak alde batera utzi ditu.
Zenbat mediku, zenbat gizarte-langile… kontrata litzakete Médicos de Bizkaia-Bizkaiko Sendagileak enpresak eramaten dituen milioi horiekin? Menpekotasuna baloratzeko denbora murrizteko, diru publiko gehiago emango diogu enpresa horri, ala, legeak dioen bezala, balorazioa langile publikoekin egitea eskatuko dugu, eta langile horiek behar adina izatea balorazio-denbora hori murrizteko?
- – BPMren manifestazioa, abuztuaren 24an, Bilbon: legezkoa eta segurua
Manifestazioak legezko baldintza guztiak betetzen ditu, eta osasun-segurtasuneko neurri guztiak zorrotz beteko direla ziurtatuta dago. Maskarak eta eskuak garbi izango ditugu, osasun-segurtasuneko distantzia bermatuta lau ilaratan. Bertan parte hartzera gonbidatzen ditugu kalitatezko osasun publikoa eta gaurko eta hurrengo belaunaldietarako pentsio publiko duinak defendatu nahi dituzten pertsona eta gizarte talde guztiak. 12: 00etan hasiko da Plaza Eliptikoan, eta Areatzan amaituko da.
