Albiste eta informazio interesgarriak 2020ko uztailak 18
1. – Mendekotasuna duten 164 pertsona egunero hiltzen dira Espainiako Estatuan, arretarik jaso gabe
Gizarte Zerbitzuetako Zuzendarien eta Kudeatzaileen Elkarteko eta Mendekotasunaren Estatuko Behatokiko presidenteak deskribaturiko egoera, Europako Estatu garatu batean “izugarria” eta justifika ezina dela besterik ezin dugu esan. Uztailaren 10ean, ostiralean, adierazi zuen 2020. urte honetan, mendekotasun-egoeran dauden 16.000 pertsona prozedura-ebazpenaren zain daudela “hilzorian” dagoen sistema honetan, eta salatu du mendetasun-egoeran dauden 164 pertsona egunero hiltzen direla Estatuan, arretarik jaso gabe.
Hilabete honetako mendekotasunari buruzko estatistiken arabera, aurten ia 30.000 pertsona hil dira menpekotasuna ebaluatzeko itxaron-zerrendetan, egunean 164. Eta arreta jasotzeko itxaron-zerrendan 392.526 pertsona daude Estatuan.
Elkarte horren arabera, egoitza-arretak 15.861 egoiliar gutxiago ditu urte hasieratik; etxez etxeko arretan, 6.401 pertsona gutxiago; eta eguneko zentroetan ere 3.039 plaza gutxiago. Gertaera horiek, berez, arreta-zerbitzu horietan, 11.000 lanpostu inguru galtzea eragiten dute.
Mendekotasuna duten pertsona gehien-gehienak adinekoak dira, jakina. Ez daukagu datu zehatzik Hego Euskal Herriko bi autonomia erkidegoei, hau da, EAEri eta Nafarroako Foru Erkidegoari dagozkien pertsona horiei buruz. Baina ez dugu zalantzarik kopuru esanguratsu bat ere izango direla.
Egoera larri honen aurrean ez dago zalantzarik. Premiaz eskatu behar zaio Gobernu zentralari, eta, gure kasuan, Gasteizkoari eta Iruñekoari, informazio fidagarria eman dezatela eta berehalako neurriak har ditzatela arazo horri irtenbidea emateko. Gure adinekoak eta mendeko guztiak ezin dira aurrekontu-murrizketa publikoen menpe geratu, ezta arlo horretan jarduten duen sektore pribatuaren negozioen eta onuren menpe ere.
2. – Gaur, uztailak 18, Franco diktadoreak zuzendutako estatu kolpe militarraren 84. urteurrena beteko da
Eraso militarrez, modu basatian, eta oligarkia ekonomikoen eta elizaren gehiengoaren laguntzaz, deuseztatu zituzten bigarren errepublika eta berak ordezkatzen zituen eskubide demokratiko eta sozialak.
Errepresioa eta izuaren ezarpena izugarria izan zen. Eta 40 urte geroago, “trantsizio eredugarria” egin zen, oraindik ere pairatzen ari garen oligarkia ekonomikoen kontrolerako, justiziarako eta errepresiorako aparatu guztiak ukitu gabe utzi zituena. Oraindik bizirik dirauten desagertutako pertsonez betetako arekak, epaitu eta zigortu gabeko errepresiogileak eta torturatzaileak, alde batean edo bestean borrokatu edo lerrokatu zirenen zaurietan ez “sakontzeko” oso memoria historiko herrena eta mugatua bezalako ondorioak ezin dira dauden bezala mantendu, gerran sarraskituak izan zirenak, hala nola, hiriko eta landako langileak, erasotako emakumeak eta gazteak, mota guztietako demokratak, “nazio periferikoak” deiturikoen askatasun nazionalen aldeko borrokalariak,… aitortu eta haien mina erreparatuko dituen demokraziarantz aurrera egin nahi badugu:
Eta tristeena eta gordinena da militar eta faxista haien oinordeko politikoak berriro agertzen direla paparra ateraz, beldurra sartuz, inolako lotsarik gabe edozein eskaera demokratiko edo sozial aurrerakoiri aurka eginez. Eta Euskal Herrian ere ez gaude horietatik libre; izan ere, nahiz eta eremu ultra minoritarioa izan, uztailaren 12an, igandea, Gasteizko Legebiltzarrean beraietako bat sartzea lortu zuten. Ultraeskuindarrek edo faxistek, krisi eta amorru sozialeko aldiak oso ondo baliatzen dituzte era guztietako gezur eta faltsukeriekin, bizi-gabezia eta frustrazio sozial handia bizi dutenen ibai nahasian arrantza egiteko. Antidotoa eta errezeta errazak dira: bai Estatu espainiarrean, bai Euskal Herrian, neurri ekonomiko, sozial eta demokratikoak bultzatzea, Estatuko nazio edo herrietako aldarrikapen nazionalak barne, pertsona guztien bizitza, duintasuna, askatasuna eta identitate desberdinen onarpena bermatuko dituztenak, datozen lekutik datozela.
3. – Kotizatutako urteak/hilabeteak haztatzeko metodo berria, pentsioaren ehunekoa kalkulatzeko
Hirugarren astez jarraian, 2011ko eta 2013ko pentsio-erreformek pentsioetan eragindako ondorio kaltegarrietako batzuen berri ematen dugu.
Gaur, ezarritako haztapen-metodo berriaren ondorioez baino ez gara arituko, metodo horrek eragindako erretiratuen pentsioei beste murrizketa bat eragiten baitie. Horren ondorioz, batez besteko kotizazioak eta kotizazio baxuak, ohikoenak azken urteetan izandako behin-behinekotasunaren, lanaldi partzialen eta aldizkakotasunaren ondorioz, sortutako prestazioen ehunekoa murrizten ari da. Adibidez, 25 urtez kotizatu ondoren, lehen, prestazioaren % 80 jasotzeko eskubidea zuten, eta orain % 73 baino gutxixeago jasotzeko eskubidea dute. Batez besteko pentsio baxua 1.000 eurokoa da, eta kalkulu-sistema horrengatik % 7 galtzen dute, hau da, hilean 70 euro eta urtean 980 euro.
Hiru asteetan deskribatu ditugun neurri guztiek, Gizarte Segurantzak aurreztu edo gastatu ez dituen milaka milioi euro dezente murriztu dizkiete pentsiodunei. Eta orain, Toledoko Itunaren gomendioen eta aste hauetan eztabaidatzen ari diren Elkarrizketa Sozialeko akordioen ondoren, beldur gara, 2011ko eta 2013ko pentsio-erreformen funtsa indargabetu ordez, soilik neurri kosmetiko batzuk adostuko edo erabakiko ote diren. Datozen asteetan, horrelako gomendio eta akordio edo itunetatik ateratzen ari denaren berri emango dugu. Hurbiletik jarraituko diegu, erabakitzen dutena oso garrantzitsua izango baita pentsiodunentzat.
4. – Gizarte-kotizazioen muga kentzeak soilik ekarriko lizkioke diru-sarrera garrantzitsuak Gizarte Segurantzari
2019an, Espainiako Estatuan % 7 handitu zen Gizarte Segurantzako gehienezko kotizazio-oinarria. 2020an berdin mantendu da. Horrek esan nahi du gehienez 4.070,1 euro kotizatzen direla hilean, hau da, urtean 48.841,2 euro, Europar Batasuneko txikienetako bat. Jasotzen duten pentsioaren gehienezko prestazioari dagokionez, 2.683,34 eurokoa da hilean, hau da, 37.566,70 eurokoa urtean.
Euskal Autonomia Erkidegoan soilik diru-kopuru hori baino gehiago kobratzen duten 75.000 eta 90.000 soldatapeko daude – gehienak gizonezkoak –. Kotizazio-muga urteko 60.000 eurora soilik handituko balitz ere – oraindik gehiago kobratzen duten asko egongo lirateke –, Frantziakoak, Alemaniakoak edo Italiakoak baino muga txikiagoa izaten jarraituko luke. Pentsa liteke kotizazioa handituta pentsioaren prestazioaren muga zertxobait handitu daitekeela, baina inoiz ez kotizazioaren proportzio berean. Are gehiago, PFEZren aitorpenean partzialki mesedegarria izango litzateke gizarte-segurantzako kotizazioaren igoera horren ondorioz. Azken batean, Estatu osoko kotizazioen muga hori kentzeak diru-sarrera mamitsuak ekarriko lizkioke Gizarte Segurantzari.
5. – Europako Justizia Auzitegiaren 2019ko abenduaren 12ko epaia gogoratuz
Europako Justizia Auzitegiak, egun horretan, emandako epaiak, erretiroko, alarguntzako eta ezintasun iraunkorreko kotizazio peko pentsioetan Gizarte Segurantzari egindako ekarpen demografikoagatiko amatasun-osagarria, legezko baldintzak betetzen dituzten aitei ere aitortu behar zaiela ezartzen zuen,
3. – Kotizatutako urteak/hilabeteak haztatzeko metodo berria, pentsioaren ehunekoa kalkulatzeko
4. – Gizarte-kotizazioen muga kentzeak soilik ekarriko lizkioke diru-sarrera garrantzitsuak Gizarte Segurantzari
Europako Justizia Auzitegiak, egun horretan, emandako epaiak, erretiroko, alarguntzako eta ezintasun iraunkorreko kotizazio peko pentsioetan Gizarte Segurantzari egindako ekarpen demografikoagatiko amatasun-osagarria, legezko baldintzak betetzen dituzten aitei ere aitortu behar zaiela ezartzen zuen, eta ezintasun-pentsioa jasotzen zuen gizon bati gehigarria emango zaiola erabaki zuen. Europako Auzitegiarentzat, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren egungo 60.1 artikuluak generoagatiko diskriminazio zuzena dakar, 79/7/CCE Zuzentarauak debekatzen duena, eta horrek eragina izango luke erretiroko, alarguntzako eta ezintasun iraunkorreko kotizazio peko pentsioekin batera jasotzean, eta araudia oraintsuko erabakira egokitu beharra dakar. Europako doktrina hori Kanarietako Justizia Auzitegiak 2020ko urtarrilaren 20an emandako epaian aplikatu da.
Arazo burokratikoengatik edo borondate politikorik ezagatik, epai hori ez da Estatu osoan onartu edo aplikatu, eta dagokien pertsonak osagarri hori jaso gabe utzi dira. Ez legoke soberan alderdi politiko batzuek eskubide hori berehala aplikatzea eskatzea.
6. – Ezinbesteko zerga-erreforma, zerbitzu publikoak indartzeko eta oinarrizko gizarte- beharrak asetzeko
Azken egunotan hainbat elkarrizketa eta iritzi-artikulu argitaratu dira, zerga-erreforma sakona behar dela adieraziz, bai Espainiako Estatuan, bai Euskal Autonomia Erkidegoan, bai Nafarroako Foru Erkidegoan, zerbitzu publikoak indartzeko eta oinarrizko beharrizan sozialak asetzeko.
Erakundeek itxaropen handia jartzen dute Europako funtsetan eta zorpetze-mugen malgutasunean. Baina funts horiek non eta zer kontrapartidarekin zuzenduko diren zalantzek eta jasan ezin diren zorren arriskuek pentsarazten digute gobernuek eta erakundeek arazo horiek konpondu nahi dituztela zerbitzu publikoetan eta beste gizarte-behar batzuetan murrizketak eginez.
Esperientzia luzea dugu Europako agintari ekonomikoek ezarritako austeritate-baldintzetan, eta Estatuko eta Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuek tutik esan gabe onartu dituzte. Aldi berean, enpresek, kapitalak eta errenta handiek, beraien etekinak eta diru-sarrerak gehiago zergapetuko dituen edozein zerga-erreformari uko egiten diote, aurrez aurre eta irmo.
Gizartearen behe eta erdi mailako klaseek, aldiz, zerga-erreforma sakona ezinbestekoa, beharrezkoa eta bideragarria dela uste dugu. Adibide bat jartzearren: Covid-19 tasa batek, pandemiaren gizarte- ondorioetatik eratorritako premia gisa ulertuta, eta PFEZ, Ondare, Sozietate eta Oinordetza eta Dohaintzen gaineko zergetan geruza altuenetan soilik eta modu mugatuan aplikatuta, Bizkaian soilik 200 milioi euro inguru biltzea ahalbidetuko luke, eta Gipuzkoan eta Araban dituen populazioen antzeko proportzioan.
7. – Pentsiodunen manifestazioak Bilbon, uztailaren 27an eta abuztuaren 24an
Hego Euskal Herriko herri askotan, pentsiodunen mugimenduaren elkarretaratzeak eta beste ekimen batzuk uztailaren amaieran eten egingo dira, eta irailaren 7an, astelehena, berriro itzuliko dira. Hala ere, Iruñean eta beste herri batzuetan uda osoan zehar mantenduko dituzte. Bilbon, uztailaren 27an, manifestazioa egingo da eguerdiko 12etan, Eusko Jaurlaritzak Kale Nagusiko 85. zenbakian duen Ordezkaritzatik Foru Aldundiraino. Eta mugimenduaren eta haren eskarien presentziari eusteko, abuztuaren 24an, Bilboko Aste Nagusiko lehen astelehenean, nahiz eta aurten Aste Nagusia ez ospatu, Bilboko kaleetan jende asko ibiliko da, eta beste manifestazio bat egingo da eguerdiko 12etan, Plaza Eliptikotik Areatzaraino.
