Albiste eta informazio interesgarriak 2021eko apirilak 3
- – Bankuen ilaretako itxaronaldiek bezeroak asaldatzen dituzte
Duela urtebete baino gehiagotik, batez ere pandemia hasi zenetik, banketxeetako ilaretan kutxazain automatikoena ez den edozein banku-eragiketa egiteko itxaronaldiak bezero guztien kexa- eta haserre-iturriak izan dira, batez ere adineko pertsonen artean.
Jada ez dago banku-erakundeetatik kanpo egin daitekeen kobrantzarik, fakturen ordainketarik edo bestelako diru-eragiketarik. Aldi berean, komisioak handitzen dira, sukurtsalak ixten dira, plantillak murrizten dira eta gero eta jende gehiago behartuta dago gestioak Interneten bidez egitera, aurrez aurreko arretari bidea itxiz.
Egoera horren ondoriozko larritasuna ez da soilik edozein eragiketaren ondorioz banku-komisioak handitzea, baizik eta Internetez jende guztiak bere eragiketak egin ezin izatearen ondoriozko ilara luzeak; horren ondorioz, itxarote-ilarak handiak dira, lanorduak galtzen dira eta, batez ere, eragin handia dute baliabide informatikoak erabiltzeko zailtasun handiak dituzten adinekoengan, euri, hotz edo eguzki pean itxaronaldi luzea izatera behartuta daudenak.
Pentsiodunen mugimenduak aspaldidanik planteatu zizkien hainbat banketxeri arazo horiek, baina konpondu beharrean larriagotu baino ez dira egin egunetik egunera, etekinak handitzeko neurriak ezartzeko arrazoi bakarragatik, herritarren zati handi bati egindako kalteen eta arazoen kontura.
Hondatzea saihesteko protesta neurri gogorragoak hartzeko garaia da
Euskal Herriko pentsiodunen mugimendua protesta kanpaina bat prestatzen ari da egoera honi aurre egiteko. Datozen egunetan, dokumentu bat argitaratuko du, eta bertan jasoko dira dauden arazoen salaketak eta bankuek arazo horiek konpontzeko hartu behar dituzten neurriak. Kontuan izan behar da herritar guztiei eragiten dien zerbitzu bat dela, haien existentzia eta lortzen dituzten etekinak gizarte osoaren transakzio ekonomiko eta aurrezpen guztien menpe daudela –egin dezaketenen menpe behintzat–, eta ezin direla soilik etekin pribatuaren agindu pean egon, baizik eta zerbitzu publiko gisa, behar bezalako arreta eman behar dutela, justifikaziorik gabeko kosturik gabe, batez ere gizarteko sektore ahulenak zigortzen dituen kostua.
Horrez gain, banketxe bakoitzeko zuzendariei edo kudeatzaileei gutunak bidaltzea aurreikusten da, eta, batez ere, protesta egiteko hainbat ekimen bultzatzea, baita apirilaren amaieran, Hego Euskal Herri osoan, pentsiodunen mobilizazio bateratua ere.
2.– Bizkaiko Foru Aldundia egoitza publikoak pribatizatzen ari da
Bizkaiko Foru Aldundiaren helburua bere ardurapean geratzen diren egoitza publiko apurrak pribatizatzea da. Hala ere, prest dago horien ordez desgaitasuna edo aniztasun funtzionala duten pertsonentzako arreta eta zaintza zentroak edo arreta espezializatua eskatzen duten zentroak jartzeko. Adibiderik berriena Gallartako adinekoentzako egoitza da. Politika horren arrazoia erraza da: adinekoentzako itunpeko egoitzek etekin handiak ematen dizkiete kudeatzaile pribatuei, eta beste sektoreentzako arreta- eta zaintza-zentroak, berriz, ez dira errentagarriak, edo ez hain errentagarriak.
Gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari den beste alde bat da zaintza-zerbitzu publikoak eskaintzeko beharra, Eusko Jaurlaritzak edo Aldundiek sustatu behar dituztenak. Baina hori bost axola zaie, nahiago dute zaintza familien ardura izatea, batez ere emakumeena, orain arte izan den bezala –eta horrela jarraitzen duena–.
3.– Euskaltel erabat pribatizatzeko proiektua, MásMóvil multinazionalak aurreikusitako erosketa edo xurgapenaren bidez
Euskaltel 1985ean sortu zen diru publikoarekin. Gasteizko Gobernuak akzioen %40 sustatu zuen, eta gainerako %60a Euskal Autonomia Erkidegoko hiru aurrezki kutxen artean. Ondoren, Jaurlaritzak bere partaidetza saldu zuen, krisiari aurre egiteko aitzakiarekin. Eta, aldi berean, Kutxabank-ek, aurrezki kutxak xurgatuz banku bihurtuta, partaidetza murriztu zuen, pribatizazio osoari ateak irekiz.
Geroago, Zegona lehen akziodun bihurtu zen, eta, orain, MásMovil multinazionalak 2.000 milioi euroko OPA delako (Eskuratze Eskaintza Publikoa) bat proposatu du Euskaltelen akzio guztiak eskuratzeko. Pozik daudenak 43 zuzendariak dira, Jose Manuel Garcia kontseilari delegatua buru dutela, 27 milioi euro poltsikoratuko baitituzte, eta inbertitzaileak eta akzio-saltzaileak, akzioen balioa nabarmen handitzen ikusi dutelako, MásMovil-ek OPA proposamen hori publiko egin ostean. Eta egindakoa saltzeko, lanpostuak, Euskaltelen marka eta egoitza soziala eta fiskala EAEn bost urtez mantentzeko konpromisoa hartu duela adierazi dute.
Gasteizko Gobernuak, Urkullu eta Arantza Tapia buru direla, bedeinkatu egin du proiektu hau. Gauza bera Confebaskek. Baina enpresaburuen artean, horietako batzuk EAJren ingurukoak, badira eragiketa hori begi onez ikusten ez dutenak. Begien bistakoa da diru publikoarekin abian jarri zen proiektua, erabat pribatizatu nahi da eta multinazional baten esku utzi. Multinazional hori, beste multinazionalak bezala, espekulatzen aritzen da, enpresak eta negozioak erosi, saldu edo likidatuz, kokatzen diren herrialdea, enpleguari eustea ala ez, langileen lan-baldintzak eta jarduera horien ondoriozko gizarte-ondorio larriak kontuan hartu gabe.
EAJ eredua da, Gobernuan duen aliatuak, PSEk, tutik esan gabe onartua. Pribatizazio-eredu hori beste herrialde batzuetara lekualdatzen diren enpresa askotan errepikatzen da, edo, azken hilabeteetan bizi dugun bezala, kaleratze masiboak egiten dituzten enpresak dira, eta Gasteizko Gobernuak eskuak garbitzen ditu, pribatuak direlako aitzakiarekin, nahiz eta milioika euroko diru-laguntza publikoak eman dizkieten.
4.– Euskal Herriko pentsiodunen mugimendua oso bizirik eta aktibo mantentzen da
Pandemiak sortzen dituen beldurrak, kezkak eta mugak izan arren, Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta 65 bat herritan, astelehenetako kontzentrazioek bere horretan jarraitzen dute; batez beste, 5.000 eta 6.000 pentsiodun inguruk parte hartzen dute, osasun arloko prebentzio eta segurtasun neurriak errespetatuz. Herri berri batzuk ere ari dira kontzentrazio horiekin bat egiten, eta izaera nazionaleko ekimen batzuk direla eta, herrialdeko manifestazioak, eskualdekoak edo herrikoak izan, 10.000 eta 12.000 pertsona artean biltzen dira, gehienak pentsiodunak, baina beste gizarte-talde batzuen parte-hartzearekin eta babesarekin.
Datozen bi hilabeteetan garrantzi handiko bi kanpaina bultzatuko ditugu. Bata apirilaren amaieran amaituko da, eta banketxetan dauden arazoak, batez ere pentsiodunek eta, oro har, adineko pertsonek jasaten dituzten arreta-arazoei, ilara luzeen itxaronaldiei, komisioen gero eta kostu handiagoei dagokienez, salatu eta horiei alternatibak proposatzea izango du helburu. Bestea, maiatzaren bigarren hamabostaldirako bultzatzen ari garena da, pentsioen inguruan dugun panorama zailari dagokionez. Bertan, sindikatu guztien babesa –edo gehienena behintzat– espero dugu, bai eta emakumeen, gazteen, baserritarren eta gainerako gizarte-sektoreen babesa ere.
Baina Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduaren lana eta dinamika lehen aipatutakoa baino haratago doa. Bizkaian, adibidez, eskualde-mobilizazio bana egingo da apirilaren 12an eta apirilaren 17an, hurrenez hurren, Ezkerraldeko eta Meatzaldeko lehena, Sestaon; Uribe Kostako eskualdeko bigarrena, Erandion. Mobilizazio horiez gain, eskualde-mobilizazio bat ere egingo da Sestaon, hainbat enpresatako batzordeek deituta, industria-enpresak eta -tailerrak desegitearen aurka. Enpresa eta tailer horiek bi eskualdeetako ekonomiaren benetako trakzio-indarrak dira, eta, beraz, helburua da, eskualde horiek defendatzeaz gain, bi eskualdeek pairatzen duten langabezia- eta marjinazio-maila handiari aurre egitea. Pentsiodunen mugimendua lanean hasi da ekimen honi ahalik eta babes sozial handiena emateko.
5.– EITB komunikazio talde publikoko zuzendaritzari elkarrizketa eskatzea
Tokiko eta herrialdeko komunikabide batzuek pentsiodunen mugimenduaren eskariei, mobilizazioei eta ekimen ugariei buruzko informazioa ematen duten bitartean, EITBko komunikabideek ia ez dute horien berri ematen. Hori Euskal Herriko milaka eta milaka pentsiodunen kezka- eta haserre-iturria da.
Panorama zaila da, pentsioak murriztu nahi dituzte eta Gizarte Segurantzaren sistema publikoa nabarmen ahuldu nahi dute; horrek 700.000 pentsioduni eragiten die Hego Euskal Herrian, eta bederatzi milioiri Estatu espainiarrean. Hori dela eta, elkarrizketa bat eskatuko diogu EITBko zuzendaritzari, gizartean eragin handia duten arazo horien aurrean duten jarrera informatiboa konpontzen edo hobetzen saiatzeko. Geroago, audientzia garrantzitsua duen beste komunikabideren bati antzeko zerbait eskatuko diogu.
6.– Gotzone Sagardui EAEko Osasun sailburuari bidalitako gutuna
Duela bi astetik hona, gure kezka nabarmentzen ari gara; izan ere, berehalako edo epe laburreko txertaketa-planen artean, 65 eta 79 urte bitarteko pertsonak –gehienak pentsiodunak– ez gara existitzen, edo, behintzat, ez zaigu ia aipatzen.
Zalantzarik gabe, adineko egoiliarren edo 80 urtetik gorakoen txertaketa-lehentasunak babesten ditugu. Zerbitzu soziosanitarioetako eta sanitarioetako pertsonena bezala, bai eta kutsatzeko eta ospitaleratzeko arrisku bereziak dituzten beste funtzio funtsezko batzuk betetzen dituztenena ere. Baina ez zaigu bidezkoa iruditzen, are gehiago txertoen etorrera masiboak iragartzen ari direnean, adin-tarte horretan gaudenak eta azken asteetan kutsatuen eta ospitaleratuen ehuneko handi bat betetzen ari garenak, bai ohe arruntetan, bai Zainketa Intentsiboko Unitateetan (ZIU), oraindik ez jakitea zehazki noiz hasiko den txertaketa, biztanleriaren sektore zabal horretan.
Azalpenak eskatzeko eta txertoak bizkortzeko eta “diskriminazio” hori konpontzeko neurriak har ditzaten, pentsiodunen mugimenduak Gotzone Sagarduiri gutun bat bidaliko dio eta komunikabideei prentsa-ohar bat bidaliko die horren berri emateko.
7.– Escrivá-ren azken adierazpenak elDiario.es egunkariari
Escrivák berriro adierazi du Gobernuak ebatzi nahi dituen lehenengo neurriak honako hauek direla: a) Pentsioen urteko “igoera”; b) Erretiroa banaka eta borondatez luzatzea, gaur egun ezarritako 66 urteetatik eta 2027-tik aurrera ezarritako 67 urteetatik harago; c) Aurretiazko erretiroei eragozpenak eta trabak jartzea, bai borondatezko erretiroei, bai nahitaezko erretiroei.
Azken asteotan eman dugu neurri horien izaera atzerakoiaren edo murriztailearen berri. Soilik orain Escrivá-k adierazitakoaren xehetasun txiki bat erantsi nahi dugu: koefiziente murriztaile handiagoekin zergapetu nahi dituzte pentsio garbi handienak –orain arte pentsio gordinei aplikatzen zitzaizkien–, eta gerorako uzten dute egungo koefiziente murriztaileak aldatu ahal izatea kotizatutako urte kopuruaren arabera.
Datorren urtearen amaierarako utzi dute, halaber, erretiro aurreratua hartzera behartuak izan arren 40 urte edo gehiago kotizatu dituztenek gaur egun pairatzen dituzten koefizienteen balizko berrikuspena. Horren ondorioz, egoera horrek Estatu osoan eragiten dien 500.000 langileen artean, eta horietako asko Euskal Herrikoak dira, izugarrizko haserrea piztu da.
Elkarrizketa Sozialeko Mahaian akordioa lortzeko negoziazio-egutegia
Duela gutxi arte, iragarritako neurri asko –batez ere soldata erregulatzailea kalkulatzeko 25 urtetik 35 urtera igotzeari dagokiona– konponduta eta kuantifikatuta edukitzeak zuen garrantziaren berri ematen zuten, apirilean Bruselan aurkezteko eta, horrela, Europako funtsen transferentzia bizkortzeko. Orain badirudi neurriak onartzeko eta praktikan jartzeko prozesua 2022ra arte luza daitekeela. Zaila da jakitea ea berri interesatuak diren, edo zer kalkulu politiko planteatzen ari diren aurreikusitako neurri atzerakoiak apurka-apurka gauzatzeko, horrela haserrea eta erantzun soziala arindu daitekeelakoan. Opakutasunak eta gardentasun faltak berdin jarraitzen dute. Nolanahi ere, adi egon behar da, eta gogor erantzun behar zaio edozein atzerapen-iragarpen garrantzitsuren aurrean, aldi berean gure eskakizunak eta aldarrikapenak aurretik jarriz.