Albiste eta informazio interesgarriak         2022ko abenduak 31 

1.-URTE BERRI ON

“Zorionak eta Urte Berri On”, 15 egun barru, gaur eguneko eta etorkizuneko pentsio publiko eta duinen aldeko mobilizazio etengabeko 5 urte beteko dituen Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko kide guztiei. Duintasunaren eta harrotasunaren erakusle gara, borrokarako eta aitortzarako erreferentea gure herriko herri-sektore zabalentzat.

Gaur 2022. urte zaharra amaitu eta 2023. urte berria hasten da. 2018ko urtarrilaren 15ean borroka hasi genuenetik 5 urte betetzear gaude. Inork ez zukeen sinetsiko astelehenero elkarretaratzeak, eskualde-, herrialde- eta nazio-manifestazioak, Madrilerako eta Bruselarako martxak eta abar egin eta gero, pentsiodunen mugimendua osatzen dugun adinekoak ilusioz, duintasunez eta indarrez mantenduko ginenik. Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta 75 herritan presentzia izaten jarraitzen dugu.

Erantzun eta mobilizazio sozial iraunkor horren ondorioz, %0,25 gelditzea, Kontsumoko Prezioen Indizea (KPI) bi urtez gainditzea, alarguntza-pentsioei dagokien ehunekoa hobetzea eta jasangarritasun-faktorearen aplikazioa eragoztea lortu genuen. 2023rako %8,5eko eguneratzea bera ezin da ulertu Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak eta Espainiako Estatuko gainerako Erkidego eta Herrietakoek mantentzen dugun erantzun eta presio sozialik gabe.

Baina oraindik ez dugu lortu 2021eko eta 2022ko KPIren igoera aitortzea, dagozkien atzeraeraginezkoak ordainduta; 1.080 euroko gutxieneko pentsioa, edo gutxienez zenbateko horretara asko hurbiltzen dena; edo %100 alargun-pentsiorako. 2023rako %8,5 eguneratuta, ez dugu 2011tik galtzen ari garen %12-12,5a berreskuratuko, ezta 2021eko eta 2022ko atzeraeraginezkoak ere, eta horri 2023an ezagutuko dugun KPI gehitu beharko diogu.

Era berean, ez da lortu, 40 urtez kotizatu ondoren, aldez aurretik erretiratutako –nahiz eta behartuak izan– pertsonen koefiziente murriztaileak ezabatzea. Halaber, ez da lortu erretiratuen azken belaunaldiak pentsioen murrizketa jasan behar izana, pentsioaren oinarri arautzailearen kalkulua 15 urtetik 25era igaro baita, edo erretiro-adina luzatu behar izatea, 65 urtetik 67ra pixkanaka igaro ondoren. Egoera hori are larriagoa izango da erretiratuen hurrengo belaunaldiarentzat, pentsioa arautuko duen soldaten kalkulua 25 urtetik 30era igaroko baita.

Pentsiodunen arazoak ez dira pentsioen auzira mugatzen

Osasun-zerbitzuak (ospitaleak eta Lehen Mailako Arreta) eta zerbitzu soziosanitarioak (egoitzak, etxez etxeko laguntza-zerbitzua, eguneko zentroak eta arreta bereziko zentroak, …) ezinbesteko zerbitzuak dira gure bizi-kalitaterako. Haren mugak eta gabeziak are nabarmenagoak izan ziren pandemian zehar, baina zuzendu beharrean, osasungintzaren eta zerbitzu soziosanitario publikoen hondatzea gero eta larriagoa da, eta horrek, aldi berean, pribatizazio-prozesua dakar, gutxi batzuentzat onura-iturri eta gizartearen gehiengoarentzat mugatzaile dena.

Bestalde, langileak soldata- eta lan-baldintza gero eta prekarioagoetan bizi direneko mundu batean murgilduta gaude; patriarkatuak, emakumeen diskriminazioak eta marjinazioak eta beraien aurkako indarkeria matxistak indartsu diraute; gerrak mundu osoan zehar daude, herrien eta haien herritarren eskubide eta premien aurka, multinazionalen eta haien eliteen zerbitzura dauden potentzia politiko eta militar handiek eraginda. Eta sistema kapitalistak inposatutako ekoizpen eta kontsumo moduak klima eta natura aldaketetara garamatza, gizateriaren oraina eta etorkizuna arriskuan jarriz.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, Estatuko gainerako Erkidego eta Herrietakoek bezala, gaurko eta etorkizunerako pentsio publiko eta duinak defendatzea du lehentasun. Era berean, osasun-zerbitzuak eta arreta- eta zaintza-zerbitzu publiko eta kalitatekoak eskatzea. Baina ez gara guztiz arrotzak, kontrakoa baino, funtsezko zati garen gizartearen gehiengoak pairatzen dituen arazo larriekiko. Iraganeko eta oraingo historiak erakusten digu justiziaren aldeko eskaria eta etengabeko borroka dela sozialki aurrera egiteko modu bakarra. 2023. urte berriari berriro ekingo diogu, gogo eta borondate horrekin.

2.- Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren V. urteurrenaren ospakizunak prestatzen

Pentsiodunen Mugimendua 2018ko urtarrilaren 15ean sortu zen Hego Euskal Herrian eta Espainiako Estatuko gainerako Erkidego eta Herrietan, pentsioen igoera umiliagarriak (%0,25) eta pentsioen erosteko ahalmenaren galerari amaiera emateko premia larriak eraginda, eta narriadura horri aurre egiteko eta pentsio publiko eta duinak eta, batez ere, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzeko borroka bat hastea erabakita, beharrezkoa izango zen denbora iraungo zuena.

Bost urte igaro dira elkarretaratzeak, manifestazioak eta bidai nekagarriak egiten, eguzkipean, euripean eta hotzaren pean. Eta hemen gaude, egindakoagatik harro eta zutik eta borrokan jarraitzeko prest. Lagunak galdu ditugu pandemiaren eta adinak eragindako beste gaixotasun arrunt batzuen ondorioz, baina erretiroa hartu berri duten langileen belaunaldi berriak pentsiodunen mugimenduan sartzen ari dira. V. urteurrena harrotasunez eta alaitasunez ospatu nahi dugu. Lau hiriburuetan eta bertan gauden herri guztietan hainbat ekimen prestatzen ari dira. Urtarrilaren 16a izango da ospakizunen egun nagusia eta, hiriburuetan zein herri askotan, goizeko ekitaldien ondoren, kalejira, pentsiodunen bazkari herrikoiak –musika, abestiak eta bestelako ekimen ludikoekin batera– egingo dira.

Ospakizunak hainbat egun iraungo du, herri bakoitzeko ekimenen eta “martxa”-ren arabera. Horrekin batera, pasa den udan, Euskal Herria zeharkatu zuen Pentsiodunen Bizikleta Martxa arrakastatsuari buruzko liburu bat argitaratuko da paperean, 10 euroren truke. Era berean, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak 2018ko urtarrilaren 15etik izan duen ibilbidea modu errazean jasotzen duen aldizkari bat argitaratuko da, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua presente eta ezarrita dagoen herri guztietako ekitaldi garrantzitsuenen nahiz xume eta tokikoen argazki ugarirekin aberastua.

3.- Bilboko Pentsiodunen Mugimenduaren Gabonetako saskia

Bigarren urtez jarraian, Bilboko Pentsiodunen Mugimenduak Gabonetako saski mamitsu eta goxo baten zozketa antolatu du aurten. Txartelak banatzen hasi eta egun gutxira ia denak salduta zeuden astelehenetako ohiko kontzentraziora bertaratu ziren pentsiodunen artean, baita Bizkaiko hiriburuko auzoetako lagunen eta hurbilekoen artean ere. Salmenta erraz hori, saskiaren interesak ez ezik, Pentsiodunen Plazan (udaletxe aurrean kokatua eta Bilboko pentsiodunen mugimenduak horrela bataiatua) eta hiriburuko auzoetan, orainaldian eta etorkizunera begira, guztiontzako pentsio publiko eta duinen defentsan errotutako espiritu solidarioak ere eragin zuen. 1.000 txartel saldu ziren, bi euroko prezio merkean. Zozketa ONCEren abenduaren 21eko sariari egokitu zitzaion, eta 630 saritutako zenbakia Bilboko Irala auzoko lagun baten eskuetan geratu zen. Goza dezala familiarekin edo nahi duenarekin!

4.- Pentsioen eguneratzeari, Lanbide arteko Gutxieneko Soldatari eta pentsioen erreformaren bigarren zatiari buruzko berrikuntza gutxiko astea

Asteartean, Ministroen Kontseiluak 2023rako pentsioak %8,5en bidez eguneratzea onartu zuen. Kotizazio gabeko pentsioak %15en bidez eguneratuko dira. Eguneratze horiek ez dituzte azken urteetako galera metatuak konponduko, eta kotizaziopeko gutxieneko pentsioek 1.080 eurotik oso urrun jarraituko dute. Are gehiago, noski, kotizazio gabekoak.

Gobernuak erabaki du 2023aren hasieran Lanbide arteko Gutxieneko Soldata (LGS) izoztuta geratzea 1.000 eurotan (14 ordainsari). Asmoa da lehen hiruhilekoan LGS berri bat ezartzea, urtarrilaren 1etik aurrerako atzeraeraginez aplika litekeena. Ez dago argi zein zenbatekotan koka daitekeen. Pentsioen erreformaren bigarren zatiari buruzko negoziazioei dagokienez, Gobernuaren, CEOEren eta CCOO eta UGT sindikatuen arteko akordioren bat edo akordio partzialen bat lortzen saiatzen ari dira, baina badirudi negoziazioak ondo amaitzeko aukerak aste batzuetan atzeratu daitezkeela, baita akordiorik ez egotea ere.

5.- “Ez da ezer gertatzen”. Baina 115.000 pertsona baino gehiago daude Osakidetzako espezialista batekin hitzordua lortzeko zain

Gotzone Sagarduik duela egun batzuk Gasteizko Legebiltzarrera bidalitako erantzun parlamentario batean aitortu behar izan zuen, aurtengo azaroaren 30ean eguneratutako datuen arabera, 115.000 paziente baino gehiago daudela kanpo-kontsultetako espezialista batekin hitzordua lortzeko zain, eta 53.576k, berriz, proba diagnostiko bat egiteko itxaron-zerrendak osatzen dituztela. Bingen Zupiria Lakuako Gobernuko bozeramaileak esan du “arazo hori Covid-19aren pandemiak eragin zuela eta Osakidetza ahalegin handiak egiten ari dela arazoa konpontzeko”.

6.- Osasun publikoaren eta kalitatekoaren aldeko protesta Barakaldon 

Aste honetan Ezkerraldeko industria-herri honen txanda izan da. Sindikatuek, gizarte-kolektiboek eta auzo-elkarteek deituta, astelehenean elkarretaratzea egin zen San Eloy Ospitalearen aurrean, ehundik gora lagunek parte hartuta. Bertan adierazi zutenez, osasun publikoa murrizketa-, pribatizazio- eta desegite-prozesu etengabea eta planifikatua jasaten ari da, asistentziaren kalitatea eta osasuna hondatzen dituena. Gabonetako jai hauetan Barakaldok osasun zentroetan murrizketa nabarmena izango duela nabarmendu zuten. Gainera, Gurutzetako Ospitaleko langileen egoera zaila dela ohartarazi zuten. Izan ere, “pandemian funtsezkoak ziren, baina egunetik egunera haien lan-baldintzak gaizkiagotzen ari dira, langile faltagatik”.

Ekimen hori sustatu duten sindikatuek, gizarte-taldeek eta auzo-elkarteek BOPA (Barakaldo Osasungintza Publikoaren Alde) plataforma eratzea erabaki dute, “osasun sistema publiko duina eta kalitatekoa defendatzeko” lan egonkorra egiteko.

7.- Nafarroan ere Lehen Mailako Arreta salbatzeko eskatu dute

Nafarroako Lehen Mailako Arretako Mediku Foroak astelehenean, hilak 19, emandako prentsaurreko batean ohartarazi zuen osasun sektorea “zaurien ondorioz hiltzear” dagoela, eta hura “salbatzeko” eskatu zuen. Adierazi zuen, halaber, elkarrizketa proposatzen dutela “osasun-sistemaren desegitea” saihesteko, eta aitortu zuten “haserre baino gehiago kezkatuta daudela, eta behingoz zerbait egiteko eskatu dute, ezer ez egitea ez baita inolako aukerarik”.

Arazo horri buruzko iritziak jasotzeko asmoz, urtarrilaren 11n, 17:00etan, Iruñeko Medikuen Elkargoan jardunaldi bat deitu dute, profesionalek, erakundeek eta erabiltzaileek beren ekarpenak egin ditzaten Lehen Mailako Arreta “salbatzeko”.

8.- Hirugarren adinekoentzako arreta negozioa da Nafarroan

Gaur egun, Nafarroan dauden adinekoen arretarako 71 egoitzetatik bi baino ez dira publikoak eta Gobernuaren mendekoak. Vergel izeneko egoitza, Iruñean, eta Santo Domingo egoitza, Lizarran. Gainerakoak enpresa pribatuen esku daude, eta horiei interesatzen zaien gauza bakarra etekinak lortzea da, eta zenbat eta gehiago, orduan eta hobeto. Pandemiaren lehen bi hilabeteetan, arreta pribatuko zentroetan bizi ziren pertsonen %10 hil zen, eta bi egoitza publikoetan, berriz, askoz txikiagoa izan zen hildakoen ehunekoa. Ebidentzia hori izan arren, Nafarroako Gobernuak arlo publikoa desegiten eta enpresa pribatuei entregatzen jarraitzen du. Adinekoentzako arreta Administrazioak eman behar dituen gizarte-zerbitzuen zutabe gisa landu behar da. Horregatik, indarrez eskatu behar da egoitza osasungarrien, hau da, kalitatekoen sare publikoa.

9.- Europako Batzordeak izapidetzeko onartu du ASJUBI/40 elkartearen demanda

Espainiako Estatuko erakundeen blokeoa zela eta, ASJUBI/40 elkarteak erabaki zuen 40 urte edo gehiagoko kotizazioa duten erretiro aurreratuko pertsonek zigorrik ez izateko eskaria          –Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak defendatzen duena–, Europako Parlamentuaren aurrean bideratzea. Pozik dago bere eskaera izapidetzeko onartu delako, adinagatiko diskriminazioari buruzko 2000/78 Europako Zuzentaraua urratzean oinarrituta; izan ere, zigor hori jasaten duten erretiratuek diskriminazioa jasaten dute beste erretirodun talde batzuekiko, Estatuko klase pasiboenak barne.

ASJUBI/40 elkarteak prentsa-ohar baten bidez adierazi du pozik dagoela duela gutxi Europako Parlamentuan eskari horren inguruko eztabaida egin zelako, eta agerian geratu da aldez aurretiko erretiratuen gaia interesgarria dela eurodiputatuentzat eta Europar Batasuneko gizarte-politika ezartzeko. Era berean, Europako Batzordeak bere aurrean aurkeztutako erretiroa hartzerakoan lanaldi partzialean lan egin duten emakumeek jasandako diskriminazioari buruzko kexa kontuan hartu zuelako. Urrats txiki batzuk dira, baina orain ikusteko dago zertan geratzen diren.