Albiste eta informazio interesgarriak         2022ko martxoak 19

1.- Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak bankuei buruz sustatutako mozioak eta interpelazioak ugaritu egin dira

Dagoeneko Hego Euskal Herriko 69 udaletan aurkeztu dira pentsiodunen mugimenduak bultzaturiko banketxeekin ditugun arazoei buruzko mozioak. 24 Araban, 16 Bizkaian, 14 Gipuzkoan eta 15 Nafarroan. Dena den, datozen asteetan, 80ko kopurua gaindituko dela aurreikusten da.

Kasu gehienetan oraindik ez dira Udaletako Osoko Bilkurak egin, eta, beraz, oraingoz gutxi dira mozioa eztabaidatu eta bozkatu dutenak. Hala ere, aurreratu dezakegu Araban dagoeneko Gasteizen, Agurainen eta Amurrion onartu direla. Bizkaian, Zornotzan eta Trapagaranen. Gipuzkoan, Hernanin, Irunen, Errenterian eta Zumaian.

Mozioak aurkeztearekin batera, lurralde historiko bakoitzeko Batzar Nagusien aurrean interpelazioak egiten ari dira, mozioen eskaera berberekin, erakunde bakoitzaren esparrura egokituta. Bizkaian, hilaren 11n egin zen, Eskaeretarako eta Herritarkazko Hartu Emanetarako Batzordean. Pentsiodunen mugimenduaren ordezkaritzak jaso zuen adeitasunaz eta arretaz gain, batzordeari eta bera osatzen duten batzarkide talde guztiei egindako eskaerak Bizkaiko Batzar Nagusietara eramatea planteatu zitzaien. Gipuzkoan antzeko agerraldia eskatu da, baina orain arte ez dute erantzunik jaso; beraz, agerraldiaren dataren zain gaude.

Egiten ari den presio sozialaren ondorioz, banketxe batzuek irekiera-ordutegien eta aurrez aurreko arretaren zati bat berreskuratu dute. Baina oso urrun gaude eskatutakotik eta baita banketxe guztiek, orokorrean, urrats txiki horiek ematetik ere.

2.- Inflazioak gora egin du eta soldaten eta pentsioen erosteko ahalmena murriztu

Otsailean ofizialki inflazioa % 7,6an kokatu da, duela bi aste iragarritakoa baino bi hamarren gehiago. Horrela, urtarrilekoa (% 6,1) % 1,5ean gainditzen du eta abendukoa (% 6,4), % 1,1ean. Hainbat patronal- eta sindikatu-iturrik uste dute martxoan % 10era irits daitekeela, hurrengo hilabeteetako inflazio-mailak zein izan daitezkeen iragartzen ausartu gabe, Ukrainako gerrak eragindako arazo ekonomiko berriak ikusita.

Urte hasieratik berritu diren hitzarmenek, batez beste, % 2,2ko soldata-igoera aurreikusi dute. Eta pentsioak, iazko % 3ko galeraren ondoren, % 2,5arekin soilik handitu dira 2022rako. Datozen hilabeteetan inflazioa % 10 ingurukoa bada, eta nahiz eta txikiagoa izan, soldaten eta pentsioen erosteko ahalmenaren galera izugarria izango da.

Errenten inguruko balizko ituna

Azken asteotan, Errenta Itun baten beharra azaleratzen ari da, inflazio galantaren eta jasaten ari garen krisi ekonomikoaren ondorioak arintzeko. Gobernua, CEOE-CEPYME, CCOO eta UGTrekin ari da bere proposamenak aurkezten eta negoziatzen. Denek esaten digute sakrifizioak partekatu behar direla, eta etekinak, soldatak, pentsioak… moteldu, edo Borrelek (ministro sozialista ohia eta Europako Batzordeko presidenteordea eta Europar Batasuneko Kanpo Arazoetarako eta Segurtasun Nazionalerako Goi Ordezkaria) proposaturiko neurrien modukoak entzuten ditugu, hala nola, elektrizitatearen, gasaren eta kontsumorako oinarrizko beste elementu batzuen gastuak eta kontsumoa murriztea, gastu militarrak handitzea eta Ukrainara armak bidaltzea defendatzen duen bitartean.

Tristea da publikoki entzutea pentsioen erreforma eta lan-erreforma sinatu duen sindikatuetako buruzagi bati –orain errenten balizko itun horren inguruko negoziazioetan parte hartzen ari dena–, ezinezkoa dela, eta ez dela arrazoizkoa ere, soldatak eta pentsioak Kontsumoko Prezioen Indizearen (KPI) bidez eguneratzea, eta pentsatu behar dela, ekonomia suspertzen denean, galdutako erosteko ahalmena berreskuratzen saiatzea. Ez da hori, noski, euskal gehiengo sindikalaren –Euskal Herriko hegoaldean, CCOO eta UGT sindikatuek duten ordezkaritza bikoizten duena– jarrera; izan ere, Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak bezala, soldatak eta pentsioak urte arteko benetako KPIaren bidez eguneratzea defendatzen eta eskatzen baitu.

elEconomista.es egunkari digitalak argitara eman duen azken harribitxia da, Errenta Itunaren barruan aurreikusten dela 2023rako pentsioak inposatu diguten batez besteko KPI berria baino are gutxiagotan errebalorizatzea. Bost axola zaie pentsioen erreformaren lehen zatian batez besteko KPI esaten dioten hori ezarri izana; orain, onartu zutenari jaramonik ez egiteko prest daude, eta pentsioak are gehiago murrizteko beharrezkoak diren trikiñuelak erabiltzea pentsatzen ari dira.

Gogor borrokatu beharko dugu Hego Euskal Herriko eta Estatuko gainerako Herrietako gehiengo sozialari eragiten dioten soldaten, pentsioen eta eskubide sozialen hondatze hau geldiarazteko eta balizko errentea-itun horrek klase herrikoientzako sakrifizio berri eta larriagoa ez eragiteko. Zoritxarrez, errenta-itunarekin edo gabe, multinazionalek, bankuek, enpresaburu handiek etekin handiak lortzen jarraituko dutela, eta horiez gain, harrotu egingo direla ikusten jarraituko dugu.

3.- Elektrizitatearen prezio eskandalagarriak geldiarazi

Enpresa elektrikoek, elektrizitatearen prezio eskandalagarriei esker lorturiko etekin izugarriek behartu dute ELGAko (Ekonomia eta Lankidetza Garapenerako Antolakundea) idazkari nagusiak berak adierazi behar izatea zergak igo behar zaizkiela enpresa elektrikoei. Izan ere, egungo baldintzetan 200.000 milioi euroko irabaziak lortu ditzakeetela azaldu du, eta, beraz, irabazi horien zati bat kontsumitzaileen argiaren igoera konpentsatzera bideratu behar dela.

Era berean, ELGAk – batere aurrerakoia, ezta munduko populazio eta herrialde txiroenei laguntzeko susmagarria ere ez den nazioarteko erakundea– adierazi duenez, pandemiaren osteko kontu publikoen desorekari eta gero eta handiagoak diren ezberdintasunei aurre egiteko, herrialdeek diru-bilketa handitzeko gero eta premia handiagoa dute, eta heredentzien eta dohaintzen gaineko fiskalitatea “tresna garrantzitsua” izan daiteke egoera larri hori arintzeko.

Estatuko Gobernuak gasaren prezioa elektrizitatearenetik bereiztea planteatzen du, bai eta tarifa elektrikoen kostu handia arintzen saiatuko diren zerga-neurriak ezartzea ere; izan ere, tarifa horiek eragin larria dute biztanleriaren gehiengoan eta produkzio- eta kontsumo-sektore guztietan, bai eta inflazio-tasa altuetan ere. Baina oraindik zehaztu gabe daude, eta ezberdintasunak daude PSOEren eta Unidas Podemos-en artean, horien dimentsioari eta nortzuei eta nola aplikatu behar zaizkien jakiteko. Beldur gara elektrizitate- eta gas-enpresa handiak, besteak beste, musu-truk aterako ote diren eta etekin ikusgarriei eutsiko dieten.

Hego Euskal Herrian hainbat ekimen aurreikusita daude elektrizitatearen prezioa eta bizitzaren kostua salatzeko. Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak, bestalde, astelehenean, hilak 28, hainbat manifestazio eta kontzentrazio egingo ditu Iberdrolaren Dorrearen aurrean, Bilbon, bai eta enpresa elektriko handi horren beste zentro batzuen aurrean ere, Euskal Autonomia Erkidegoko gainerako hiriburu, eskualde eta herrietan. Egia esan, elektrizitatea, gasa eta beste energia batzuk oinarrizko elementuak dira herritar guztien bizitzarako, baina horien prezio altuek askoz ere modu dramatikoagoan eragiten diete sektore behartsuenei. Zerbitzu publiko bihurtu beharko lirateke, enpresa elektriko handiak kalte-ordainik gabe nazionalizatuz, gure bizitza osoan zehar etekin izugarriak lortuz aberastu baitira.

4.- Nafarroako eta Arabako egoitzetako grebak

Nafarroako egoitzetako langileek, ELA, UGT, LAB eta CCOO sindikatuek deituta, hirugarren greba eguna egin zuten hilaren 10ean, mendekotasunaren sektoreko lehen herrialde-hitzarmenaren negoziazioaren alde presio egiteko. Patronalak langileen lan-baldintzak hobetzeari uko egiten dio. Ostegunean negoziazio-mahaiaren beste bilera bat izan zuten, baina ez zuten aurrerapausorik eman, eta, beraz, sindikatuek martxoaren 24rako eta 31rako greba-deialdiari eutsi diote.

Herrialdeko hitzarmenak 4.500 langile baino gehiagori eragiten die, 70 zentro baino gehiagotan banatuta. Oinarrizko eskakizunak hauek dira: Kalitatezko kontratazioak soldata duinekin, behin-behinekotasuneko eta lanaldi partzialeko kontratuak ezabatuz. Segurtasun- eta babes-neurri eraginkorrak. Sektorean, putre-funtsen parte-hartzea mugatzea edo galaraztea. Egoitzen kudeaketa publikoa, zerbitzu profesionalizatu gehienak enpresa pribatuen esku baitaude. Sistemaren prestakuntza eta profesionalizazioa. Ikuskapenak indartzea. Aldarrikapenak lortu arte borrokan jarraitzeko prest daude.

Araban, ELA eta LAB sindikatuek –herrialdean lortu beharreko sektoreko lehen hitzarmenaren negoziazio-mahaiaren gehiengoa ordezkatzen dutenek– egoitzetako eta etxebizitza komunitarioetako sektoreko langileak deitu dituzte, hilaren 30ean greba-egun bat egiteko.

Patronalak negoziazioak blokeatuta ditu, eta bere proposamena honako honetara mugatzen da: 2026an hitzarmena amaitzeko, langileen hileko soldata 1.200 eurokoa izatea (KPIaren inolako bermerik gabe) eta 1.742 orduko lanaldia izanda. Sindikatuek iragarri dute ez dituztela baldintza horiek onartuko, eta, aitzitik, “egoera hori iraultzearen” aldeko apustua egin dute, kategoria guztietan % 50eko igoera aldarrikatuz, KPIa (2022rako) eta sektoreko langile guztien erosteko ahalmena bermatuz eta 2022rako 200 orduko lanaldia murriztuz. Arabako sektoreko lan-baldintzak oso urrun daude Gipuzkoakotik eta Bizkaikotik, nahiz eta beraienak ere oso prekarioak izan, eta horregatik daude borrokan herrialde mailako hitzarmenen bidez hobetzeko.

5.- Enplegu Pentsioen Planak Arautzeko Lege Proiektuari egindako kritika

Ukrainako gerra eta horren ondorioak aitzakia ederra izaten ari dira gobernu askoren aldetik, ez bakarrik beren herrialdeen barneko arazo sozial larriak ezkutatzeko, baita pentsioen, soldaten eta beste gastu sozial batzuen murrizketa-planetan zarata sozial eta mediatikorik gabe aurrera egiteko ere. Hor daude, besteak beste, Espainiako Estatuan Pentsioen Erreformaren bigarren zatiaren plana, Enplegu Pentsio Planak bultzatzeko Erregulazio Legearen proiektua, Errenta Ituna edo CEOE, CCOO eta UGTren arteko negoziazioak, hurrengo hiru urteetarako Enplegurako eta Negoziazio Kolektiborako Akordio berri bat (ENKA) lortzeko asmoz.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak Enplegu Pentsioen Planak Arautzeko Lege Proiektuari buruzko txosten kritikoa egin du. Eta datorren astelehenean hiriburuetako eta herrietako elkarretaratzeetan bera laburtzen duen  agiria emango da ezagutzera. Bertan honak hau jasotzen da:

Lege-proiektuaren testua irakurri ondoren, ez dugu inolako justifikaziorik aurkitzen eremu publikotik Pentsio Sistemaren bigarren zutabea deiturikoa bultzatzeko. Lege Proiektuan araututako pentsio-funtsak garatzeko erabiliko diren baliabide publikoak askoz hobeto erabiliak izango ziren banaketa-sistema publikoan. Mundu guztiak daki pentsio duinak, bidezkoak eta behar adinakoak bermatzeko, kalitatezko enplegua eta gizarte-kotizazio nahikoak sortuko dituzten soldata duinak behar direla, eta ez kapitalizazio-sistema osagarriak bultzatzea.

Kapital-errentek lan-errenten aldean duten zerga-ekitaterik eza izateaz gain, zor publiko gero eta handiagoa eta aipatutako premisak izanik, Estatuko pentsio-sistemaren bigarren zutabea deiturikoaren garapenari ekitea, ziurrenik itxurakeira besterik ez da, pentsio publikoen murrizketa berriak justifikatzeko soilik balioko duena. Bestalde, Lege Proiektuak, funtsean, lan-harremanak zentralizatzen eta pentsio-plan kolektiboak kontrolatzen laguntzen du, partekatzen ez ditugun helburuak.

Lege Proiektuaren izapidetzearen aurrean, EHPM-k honako hau eskatzen du:

Lege Proiektua erretiratzea eta pentsio-plan eta -funtsetara egindako ekarpenek Gizarte Segurantzari kotizatzea soldata gisa, kenketarik egin gabe, eta lan-errenta gisa zergapetzea.

Horrelako lege-proiektua ezin da presaz izapidetueztabaida soziala eta parlamentarioa saihesteko. 

Ez dugu onartzen erreformaz erreforma Pentsioen Sistema Publikoa gutxienekotan uztea eta, alternatiba gisa, Pentsio Osagarrien Sistema bultzatzea, gaitasun ekonomikoa dutenentzat soilik izango dena, pentsio duina lortzeko amua izanik.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak Lege Proiektu honi buruz egindako txostenarekin batera, beste bi dokumentu interesgarri ditugu: Bata, Arabako lagun pentsiodunek egindakoa, dagoeneko sare sozial batzuetan dabilena. Bestea, Mikel de la Fuente lagunak idatzia, “Pentsio Pribatuak Espainiako Estatuan eta EAEn (Euskal Autonomia Erkidegoan)” izenburupean.

6.- Sinadurak biltzeko kanpainak

Modu bananduan edo paraleloan, Euskal Herriko pentsiodunen mugimendua sinadura-bilketa masiboko bi kanpainatan murgilduta dago, eta hilabete batzuetako iraupena izango dute. Horietako bat, Estatu mailan, Osasun Publikoaren Defentsan eta Pribatizazioaren Kontrako Herri Ekimen Legegile bat bultzatzeko sinadurak biltzeari buruzkoa da. Bestea, Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak Estatuko gainerako Herrietako pentsiodunen plataformekin eta mugimenduekin batera Estatu mailan bultzatutako kanpaina baten parte da, eta horren oinarria da Diputatuen Kongresuko kide guztiei ESKATZEA beharrezko legegintza-urratsak eman ditzatela pentsioen erosahalmenari eusteko, KPI errealaren arabera neurtuta, eta gutxieneko pentsioak 1.080 eurora igotzea, eta pentsioen pribatizazio osoa edo partzialaren aurka egitea.

7.- “ZAINTZAK GARRANTZIA DU” izenburuko jardunaldia

Cumade-k (Adinekoak eta Mendekoak zaintzea, Covid-19), AFIT-ek (Antropologia Feminista Ikerketa Taldea) eta EHU-k (Euskal Herriko Unibertsitatea) antolatuta, apirilaren 1ean jardunaldi bat egingo da Bizkaia Aretoan (Arriaga aretoa), non, Covid-19aren garaian, generoak adinekoen eta mendekotasuna duten pertsonen zaintzaileengan duen eraginari buruz arituko diren. Babestu-k (Bizkaiko Egoiliarren Senideen Elkartea) interesgarritzat jotzen du jardunaldi honetan parte hartzea.