Albiste eta informazio interesgarriak                        2022ko otsailak 19

1.- Otsailak 22: soldata Berdintasunaren aldeko Europako Eguna

Datorren asteartean gizon eta emakumeen arteko soldata berdintasunaren aldeko Europako Eguna da. Asteleheneko elkarretaratzeetan, Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduko emakumeek manifestu bat irakurriko dute, non nabarmenduko duten egungo sistemak gizonen eta emakumeen arteko desberdintasuna sostengatzen duela, soldata edo pentsio bat jasotzerakoan dakarren bidegabekeria ondorioztatuz. Manifestu horretan ondokoa azpimarratzen dute.

“Genero-arrakala gizonek eta emakumeek soldatetan eta pentsioetan kobratutako batez besteko zenbatekoaren arteko aldea da. Emakumeek inoiz baino gehiago parte hartzen dute lan-merkatuan, inoiz baino prestatuago daude eta inoiz baino argiago dute autonomia ekonomikoaren beharra. Hala ere, gaur egun, Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), emakumeek kobratzen duten batezbesteko soldata gizonezkoena baino % 23 txikiagoa da, eta 2015etik 1,7 puntu baino ez da murriztu”.

“Genero-arrakalaez da gertatzen emakumeek ez dutelako lanik egin. Askotan lan egin dute lanaldi bikoitza izanda, etxean eta etxetik kanpo. Lanpostu prekarioen eta soldata baxuenak dituztenen zati handi bat emakumeek betetzen dute. Aldi baterako kontratuak gehiago eman dira emakumeen artean, eta horrela jarraitzen dute. Ekonomia informalean edo ezkutuko ekonomian gehien lan egiten dutenak dira. Feminizatutako lanak (adibidez, garbiketa edo adinekoen zaintza) gutxien baloratzen eta ordaintzen direnak dira. Emakumeek beren ibilbide profesionala eten behar izan dute, edo beraien seme-alabak eta adineko senideen zaintza-lanetan aritzeko eszedentziak eskatu,…”. 

“Horrek guztiak zuzenean eragiten dio kotizazio-denborari, eta, beraz, murriztu egin du gaur kobratzen duten pentsioa. Pentsio-mota guztiak kontuan hartuta, EAEn emakumeen batez besteko pentsioa gizonena baino % 37 txikiagoa da, gutxi gora behera. Hego Euskal Herrian emakume asko eta asko dira hilabete amaierara iritsi ezin direnak, eta 63.000 alargun 1.080 €-tik behera daude, hau da, aldarrikatzen dugun gutxieneko pentsio duinetik behera. Madrilgo gobernuak eta EAEko zein Nafarroako gobernuek egoera hau ezagutzen dute, baina onartzen jarraitzen dituzten lan eta pentsio erreformek, berdintasun helburua ez lortzeaz gain, era lotsagarrian atzeratzen dute helburu horren lorpena”.

Eta horrela amaitzen dute: “Mobilizazioa beste biderik ez zaigu geratzen. Emakumeei dei berezia egiten diegu, orain dela lau urtetik, astelehenero, Pentsioen Sistema Publikoaren defentsa eta hobekuntzaren alde egiten diren mobilizazioetan parte har dezaten. Era berean, dei egiten dugu gero eta gehiagok parte har dezaten gure aldarrikapenak aurrera ateratzeko beharrezkoak diren mobilizazioak antolatuz, bozeramaile izanez eta beharrezko lan guztiak eginez”.

2.- Zerga-bilketa garrantzitsua Euskal Autonomia Erkidegoan

Herri Dirubideen Euskal Kontseiluaren asteleheneko bileraren amaieran, non 2021ean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako diru-bilketa egiaztatu zen, Pedro Azpiazu Lakuako Ekonomia eta Ogasun sailburuak honako hau adierazi zuen:

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ogasunen diru-bilketak pandemiaren aurreko mailak gainditu ditu 2021ean, 15.063 milioi €-ko diru-sarrerak izan direlarik, 2020an baino % 14,4 gehiago eta 2019an, Covid iritsi aurreko azken ekitaldian, bildutako dirua baino % 3,2 gehiago. Horrek esan nahi du urrian egindako kalkuluak 400 milioi €-tan gainditzen direla. Bizkaiak 8.136,1 milioi € jaso ditu, Gipuzkoak 5.340,1 milioi eta Arabak 2.486,9 milioi. Pertsona Fisikoaren Errentaren gaineko Zergaren (PFEZ) bidez, 6.114,3 milioi € bildu ziren; Balio Erantsiaren gaineko Zergaren (BEZ) bidez, 6.256,9 milioi eta Sozietateen gaineko Zergaren (SZ) bidez, 1.155,1 milioi.

Azpiazu, hiru Ahaldun Nagusiak eta EUDELeko lehendakaria oso pozik agertu ziren, EAEko “ekonomiaren indarra azpimarratuz, eta, beraz, baikortasunez egingo diote aurre etorkizunari”. Azpiazuk nabarmendu du, halaber, Europar Batasunak bertan behera utzi dituela aurtengo eta 2023ko defizit- eta zor-helburuak, eta, beraz, “aukera bat dela inbertsio publikoa suspertzeko aurrekontu-egonkortasunari buruzko araudia berriro ezarri aurretik”.

Argi utzi nahi izan zuen, halaber, aurten ez dela zerga-erreformarik izango, hau da, aspalditik sostengatzen duten zerga-araudiari eutsiko zaiola. Eta, beraz, ez da esku-hartzerik izango enpresen, bankuen eta multinazionalen etekin handietan edo dagoen itzelezko zerga-iruzurrean.

Ikus daitekeenez, zerga-bilketaren zatirik handiena PFEZaren eta BEZaren eskutik dator, hau da, langileek, pentsiodunek eta beste herri-sektore batzuek ordaintzen dugunaren eskutik. Horien ordainetan jaso beharko genituzke 1.080 €-rainoko gutxieneko pentsioen osagarria, gizarte-zerbitzuak, besteak beste, osasun-zerbitzuak eta adinekoen arretari lotutakoak, edo sektore behartsuenei zuzendutako laguntzak. Hori da egin daitekeen eta egin behar den inbertsio publiko sozial eta produktiborik onena, eta ez Abiadura Handiko Trenarena edo azpiegitura handiena, askotan inolako justifikaziorik gabekoak.

3.- Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduak bankuei buruzko mozioak aurkezteko arrazoiak

Gasteizko Udalean aurkeztutako mozioan bezala –joan den astean azaldu genuena– , datozen asteetan beste udal batzuetan aurkeztuko ditugun mozioekin batera, horiek justifikatzen dituzten arrazoien hitzaurre zabal bat aurkeztuko dugu. Hemen laburpen txiki bat baino ez dugu jasotzen.

Bankuen gehiegizko klausulak eta praktikak izugarriak dira, eta horrek kalte handia eragiten die herritar gehienei. Etekin handiak lortzen dituzte (2021eko hirugarren hiruhilekoa itxita, Espainiako bankuek 11.156 milioi €-ko irabaziak izan dituzte). Baina beren gordailugileak babesteko, habetu/ erreskatatuak izan behar ziren, kutxa publikoetako 65.000 milioi €-ren bidez.

Informatizazioak eta digitalizazioak zuzeneko arreta pixkanaka ezabatzea, ordutegiak murriztea eta langileak gutxitzea ekarri dituzte. Herri txiki askotan, geratzen zen banketxe-bulego hura betiko itxi zen. Ondorioak: irekita mantentzen diren banketxeen aurreko kaleetako ilarak lotsatzeko modukoak dira, eta eragin negatiboa dute, bereziki, adinekoengan. Banku-komisioen gehikuntzek edozein zerbitzuri eragiten diote, eta, beraz, dirua duen kontu bat izateagatik ordaintzetik haren truke kobratzera igaro dira.

Langileekin eta, alderantziz, oligarkiarekin duen portaerak argi uzten du bere jarrera. 2021ean, iraungitzeko Enplegu Erregulazioko Espedienteen bidezko kaleratzeen katea ez da eten. BBVAk 2.725 kaleratze; Caixa Bankek, 6.452; Sabadell-eko Bankuak, 1.800 langile galdu zituen 2021eko lehen hiruhilekoan, eta urriaren 15ean beste 1.300 langile kaleratzeko akordioa lortu zuen bere ordezkaritza sindikalarekin. Baina, aldi berean, beste izen bat erabiltzen duten enpresen aitzakia erabiltzen dute, non langileak kontratatzen dituzten bankuan bertan lan egiteko, baina hori bai, bankuko hitzarmenari lotuta egon gabe eta askoz lan-baldintza okerragoetan lan eginez.

Gogoan izan behar dugu kaleratze horiek langabezia-prestazioak eragiten dituztela, baita gizarte-segurantzaren konturako kotizazioak ere hitzarmen berezietan. Diru publikoa, azken batean, erreskatea esan nahi duena, izen hori ez badu ere. Bien bitartean, Espainiako bankuetako 163 goi-kargudunek gutxienez milioi bat € irabazi dituzte 2021ean, eta batez besteko ordainsaria 2,3 milioi €-koa izan da.

Puntu garrantzitsuenetako bat Kutxabank-i buruzkoa da. Haren ibilbidea zehatz-mehatz deskribatzen da, eta ondorioztatzen da haren praktika banku arrunten praktikekin guztiz bat etorri dela, abusuzko klausulaz josita, eta neurri batean Europako justiziaren eskakizunak baino ezin izan dituela zuzendu, nahiz eta justizia hori ere noren zerbitzura dagoen jakina izan.

Azken kapituluaren xedea da Banku Publiko baten beharra nabarmentzea, hain zuzen, banku pribatuen monopolioari, gizarteari, sektore behartsuenei barne, ezartzen dizkion kostuei, eta herritar guztien diruarekin jarduten duen finantza-espekulazioaren indargabetzeari aurre egin ahal izateko.  Baina eskaera horrek, espero zen bezala, ez zuen gehiengoaren babesa lortu.

4.- Egoitzetako eta eguneko zentroetako, ospitaleetako eta osasun-zentroetako protestek eta mobilizazioek ez dute etenik

Egoitzak eta Eguneko Zentroak. Asteazkenean grebara atera ziren, ELAk eta LABek deituta, Gipuzkoako adinekoen egoitzetako langileak. Martxoaren 24an, berriz ere gauza bera egingo dute, Aldundiak sindikatuak hartu gabe jarraitzen badu, ezkutuan mantentzen bada eta patronalarekin dagoen gatazka desblokeatzeko dagokion bitartekari lana bere gain hartzen ez badu, langileek lau urte baino gehiago borrokan daramaten herrialdeko hitzarmen duin bati bidea emanez.

Duela egun batzuk, Iruñerrian dagoen Barañaingo herritar talde handi batek prentsaurreko bat egin zuen, kalitatezko Eguneko Zentro publiko baten alde bultzatu duten sinadura kanpainaren berri emateko. 4.340 sinadura bildu dituzte 20.000 biztanleko herri batean. Halaber, adierazi zuten manifestazioa deitu dutela ostegunerako, otsailaren 24, 18:30ean, Ezkien Plazatik irtengo dena.

Ospitaleak. Santiago Ospitaleko Larrialdiak kentzearen eta Txagorritxuko Ospitalera eramatearen aurkako hamar mila sinadura baino gehiago bildu ondoren, joan den larunbatean 600 pertsona baino gehiagok manifestazioa egin zuten Gasteizen. Lekualdaketa horren eraginak jadanik zegoen langileen gainkargak gainezka egitea ondorioztatu du.

Lehen Mailako Arreta. Joan den asteko ostegunean, erizainak eta fisioterapeutak izan ziren Iruñeko Osasun Zentroen aurrean kontzentratu zirenak, pairatzen duten “hondatze eta prekarietate egoera” salatzeko. Dituzten arazoen artean azpimarratu zuten, besteak beste, “osasun-zentroetan erizain batek 1.500 pertsona dituela esleituta, eta horietako batzuetan ez dagoela terapeuta bakar bat ere”.

Hilaren 25ean, kasu honetan EAEn, greba egingo da Lehen Mailako Arretako zentro guztietan, Osakidetzako sindikatuek deituta, zentro horiek dituzten baliabideen eta plantillen arazo larriak salatzeko eta konponbideak eskatzeko. Sindikatu horiek deituta, hilaren 26an, larunbata, manifestazioak egingo dira Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Eta 28an, beste greba bat egingo da, kasu honetan Osakidetza osoan.

Atzo, hilaren 18an, beste manifestazio bat egin da Iruñean, Nafarroako Osasun plataformak deituta, Osasun Publikoaren alde eta bertako langileen lan-baldintzak hobetzearen alde.

Gogoeta apala. Kezka soziala, Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan, oso handia eta hedatua da, adinekoak artatu eta zaintzeko Osasun, Egoitza, Eguneko Zentro eta Etxeko Arretako arazoengatik, oraindik utzi ez gaituen pandemiak areagotuta. Gai horren inguruan sentsibilizatuta, sektoreko –edo sektoreetako– sindikatuak mobilizatzen ari dira, eta mota guztietako plataforma sozial eta herrikoi ugari sortzen ari dira, bai hiriburuetan, bai herri askotan. Baina ezinbestekoa da ekimen indartsuagoak, bateratuagoak, malguagoak eta koordinatuagoak lortzea, erakundeak berehalako neurriak hartzera behartzeko eta mundu guztiarentzat kalitatezkoa eta bermatzailea izango den Osasun Sistema eta Sistema Soziosanitario Publikorantz aurrera egiteko, pribatizazio gero eta handiagoari ematen zaion babesa alde batera utziz.

5.- Prekarietatea murrizteko, anbiguotasunak eta arazoak lan-erreforman

Duela bi aste, Iparralde eremuko Zuzendaritzaren Aurrerapenerako Elkarteak (APD delakoak) antolatutako mahai ingurua egin zen, zenbait abokatu-bulegoko Lan Saileko arduradunen parte-hartzeaz, eta Mario Duque Bizkaiko Lan Ikuskatzaileak ere parte hartu zuen.

Parte-hartzaileak bat etorri ziren esatean ez dela Rajoy-ren lan-erreforma indargabetu, ez baitira horren ardatzak ukitu, hala nola kaleratze merkeari eustea eta hura arrazoi ekonomikoengatik justifikatzeko arrazoiak. Barrilero bulegoko zuzendari José Ramón Mínguez-ek adierazi zuen Bruselaren jarraibideak bete direla.

Bereziki zorrotzak izan ziren Lan Ikuskatzaileak aldizkako langile finkoen modalitatearen aurka egindako ohartarazpenak, aldi baterako kontratazioaren zati handi bat modalitate horretara bideratu nahi baita. Nabarmendu zuen “aldizkako langile finkoen formula berriak ez duela egonkortasun-bermerik ematen. Prekarietatea eta behin-behinekotasuna estaltzeko ihesbide perfektua da; izan ere, estatistikari dagokionez, finkoa da eta ez dago lanaldi partzialean. Azkenean, prekarietateari izena aldatzen zaio, baina bere horretan dirau”.

Kritikatu zuen, halaber, “behin-behinekotasun handiena sektore publikoan dagoela (EAEn % 44 da, eta sektore pribatuan, berriz, % 20)”. Logikoa denez, enpresaburuak “kexu dira” behin-behinekotasunaren ehunekoen murrizketa “inposatu” nahi zaielako, sektore publikoan askoz handiagoa denean. A ze adibidea erakunde publikoena! Santiago Moreno Recio lan arloko abokatuak antzeko iritziak adierazi zituen, hilaren 15ean, GARAn egindako elkarrizketan.

Gobernuak behin-behineko kontratazioa mugagabetzat hartzen den modalitate horretara bideratu nahi du. Orain arte, sasoiko edo urtaroko lanetarako erabiltzen zen (nekazaritza-kanpainak, turismo-kanpainak, arrain-kontserbak, …). Orain, aldizkakoak diren jarduera guztietan aplikatu ahal izango da, baita enpresaren edo Administrazioaren ohiko jardueraren parte diren kontratetan lan egiteko ere. Asteburuetan, zubietan eta jaiegunetan lan egiteko erabili ahal izango da. Langileak ez du jakingo noiz egongo den kalean, enpresaburuaren mende egongo da lan-kargarik dagoen edo ez, edo langabeziara bidaltzen duen edo ez. Positiboa dena da, gutxi izan arren, “bermatuta” geratzen dela enpresak lanera itzultzeko deialdi-ordena errespetatu beharko duela, hitzarmenean edo enpresarekiko akordioan edo itunean jasotakoa, eta antzinatasunerako zenbatuko direla langabezia kobratzen duen jarduerarik gabeko denborak.

Gobernuak esan ahal izango du estatistikek erakusten dutela behin-behinekotasuna eta prekarietatea murriztu egin direla erreformaren ondorioz, baina ezin izango du ezkutatu egoera horretan dagoen jendearen etengabeko ziurgabetasuna, ezta urte osoan lanaldi osoko lan egonkorra ez izateagatik jasaten jarraituko duen benetako prekarietatea ere. Horrek aukera ematen die enpresaburuei kontratu horiekin jolasteko eta soldata baxuak ezartzeko, langileen etengabeko beldurra aprobetxatuz.