Albiste eta informazio interesgarriak          2023ko abenduak 23 

1.- Pentsiodunen manifestazio ikusgarria hilaren 16an Bilbon

Urkullu buru duen EAJren eta PSEren gobernuak gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzeari uko egitearen, eta EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk 2024rako aurrekontuei egindako zuzenketa apalak ez onartzearen aurkako protesta eta mobilizazio kanpainaren barruan, hilaren 16an, larunbatean, manifestazio ikusgarria egin zen Bilbon, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) deituta.

Arratsaldeko 18:00etan abiatu zen Plaza Eliptikotik eta udaletxearen aurrean amaitu. Pankartez, 1.080 zenbakidun petoez eta Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko zapi gorriez gain, manifestazioa oso ikusgarria izan zen, 200 bat pentsiodunek zuziak baitzeramatzaten, eta zuzi horiek manifestazioaren ibilbide osoa argitu zuten, Bilboko Kale Nagusian zehar paseatzen edo erosketak egiten ari zen jende guztiaren arreta erakarriz. Oinezko askok manifestarien aldeko keinuak ere egin zituzten.

Ekitaldia udaletxearen aurrean amaitu zen. Euskaraz eta gaztelaniaz hitz egin zutenen diskurtsoek labur-labur azaldu zuten Gasteizko Gobernuari egindako kritika, 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarria ez onartzeagatik, bai eta pentsiodunen mugimenduak datorren urterako gobernu zentralak egingo dituen pentsioen igoerekin edo eguneratzeekiko duen gogobetetze-eza ere. Biolin eta flauta jole biren emanaldiak, 200 zuzi piztuen argiaz inguratuta, emozio giroa sortu zuen. Pentsiodunen mugimenduaren beste ekimen batzuetan bezala, argi geratu zen bere aldarrikapenak lortu arte borrokan jarraitzeko borondate irmoa duela.

2.- Gasteizko Legebiltzarrak atzo egindako Osoko Bilkuratik kanporatu zituen pentsiodunen ordezkaritza

Espero bezala, Gasteizko Legebiltzarrak atzo onartu zituen 2024rako EAEko aurrekontu orokorrak. Legebiltzarrean gehiengo osoa duten EAJren eta PSEren botoekin egin zuen, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzeko aurkeztutako zuzenketa apalak baztertuz.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko ordezkaritzak, hamabi lankidek osatua, gonbidatuen tribunatik beren atsekabea eta haserrea erakutsi zuen 1.080 euroko gutxieneko pentsioak osatzeari uko egin ziolako, 1.080 euroko petoak eta osagarri hori aldarrikatzen zuten kartelak erakutsiz. Legebiltzarreko lehendakariak berehala ohartarazi zien kartelak gordetzeko, eta hauek kasurik ez zietenez egin, alde egin behar izan zuten. Parlamentua utzi aurretik prentsaurrekoa eman zuten idatzizko eta ikus-entzunezko komunikabideen ordezkaritza handiaren aurrean.

Osoko bilkura egiten ari ziren bitartean, ehun lankide pentsiodun baino gehiagok elkarretaratzea egin zuten Parlamentuaren atarian, eta bertan hedabideei aurkeztutako manifestua argitaratu zuten. Manifestuaren buruan, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa, dagoeneko! eta Pobreziaren aurkako aurrekontu sozialak zeuden.

Bertan, MPEHk duela sei urtetik 1.080 euroko osagarria aldarrikatzearen alde daraman etengabeko borroka nabarmentzen zen, EAEko eta Nafarroako gobernuek bere gain har dezaten. Era berean, azpimarratu zen Hego Euskal Herrian 200.000 pentsiodun baino gehiago daudela, 1.080 eurotik beherako edo oso beherako pentsioak kobratzen dituztenak, eta pobreziak eta pentsio baxuek emakume-aurpegia dutela, eta gobernuek ez dutela ezer egiten soldatetan eta pentsioetan dagoen genero-arrakala ezabatzeko. Gainera, zainketa-zerbitzuak pribatizatzen dira, erritmo berean langileen lan-baldintzak okertzen dira eta zerbitzuak okertzen eta garestitzen dira. Manifestua amaitzeko, gaur, atzo bezala, mobilizazioa da gure bermea, eta borroka hau irabazi egingo dugu.

3.- KPIaren igoerek ez dute ahalbidetzen erosteko ahalmenaren galera konpentsatzea, batez ere pentsio eta soldata baxuenak.

Askotan iragartzen digute, Kontsumoko Prezioaren Indizearen (KPI) igoeraren bidez, pentsioen eta soldaten erosteko ahalmenari eusten zaiola. Baina ñabardura eta zehaztasun gehiagorik gabe errealitate bat ezkutatzen da: batez bestekoen azpitik dauden pentsio eta soldatek eta, batez ere, pentsio eta soldata baxuenek erosteko ahalmenaren galera oso handia jasaten dute, eta baldintza onenetan dauden sektoreen eta okerrenetan daudenen arteko aldea areagotu egiten da, lehenengoen eta bigarrenen arteko aldea handituz. Eta are gehiago bankuetako eliteen edo enpresa handien soldata eta diru-sarrera handiekiko aldea.

Inflazioa edo KPIa kalkulatzeko erabiltzen diren produktuen kostuaren igoera berdina da mundu guztiarentzat, baina ez du eragin bera, eta ez da diru-sarreren ehuneko bera, biztanle guztientzat. Hau da, % 3,8ko igoera ez da gauza bera, adibidez, hilean 4.000 euro edo gehiagoko soldata edo diru-sarrerak dituen pertsona batentzat, 1.080 eurotik beherako pentsioa duen pentsiodun batentzat, edo 800 euro inguruko gutxieneko pentsioa duen pentsiodun batentzat, edo 2024an 1.121 eurotan kokatuko den Lanbide arteko Gutxieneko Soldata (LGS) kobratzen duen langile batentzat. Eta egoera ez da batere aldatuko, Yolanda Diazek proposatzen duen %4ko igoera aplikatzen bada.

Bestalde, KPI produktu guztien gainean kalkulatzen da. Baina urte arteko KPIa 2023an % 3,8an kokatu den bitartean, erosketa-saskiaren prezioaren igoera % 9koa izan da, eta portzentaje hori, gainera, azken urteetan izan diren beste igoera eskandalagarri batzuei gehitu behar zaie. Eta ezin dugu esan gabe utzi erosketa-saskiaren kostuak funtsezko lekua duela biztanleriaren gehiengo sozialaren gastuan, hau da, klase herrikoien gastuan.

Inflazioak edo KPIak sortzen dituen desberdintasun sozialak arintzeak, prezioen igoera kontrolatzeko eta mugatzeko neurriak hartzea eskatzen du, batez ere erosketa-saskiarenak. Eta, aldi berean, igoera handiagoak aplikatzea, batez ere gutxieneko pentsioei eta LGSri. Gutxieneko pentsioak %5 eta %7 artean eta LGS %3,8 edo %4 igotzeak ez du arazoa konpontzen. Kotizaziopeko gutxieneko pentsio gehienak ez dira 800 eurora ere iritsiko 2024an. Eta zer esan kotizazio gabeko pentsioei buruz. 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzeko borrokak lehen mailako erronka izaten jarraitzen du.

4.- PFEZren bidezko diru-sarrerak handitzen diren bitartean, Sozietateen gaineko Zergaren bidezkoak gutxitzen dira

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergaren (PFEZ) bidezko diru-sarrerak handitzen diren bitartean, Sozietateen gaineko Zergaren bidezko diru-sarrerak gutxitzen direla salatu du askotan, eta hori berretsiz, LAB sindikatuak, hilaren 19an, azterlan bat argitaratu zuen, “adabakiak” gaitzetsiz eta Hego Euskal Herriko arlo publikoa indartzeko zerga-erreformaren beharra aldarrikatuz.

Emandako datuak guztiz eztabaidaezinak dira. Euskal Autonomia Erkidegoko fiskalitatea Europako batez bestekotik gertu dagoela baieztatu izaten du Gasteizko gobernuak, batez ere, baina LABek esaten du eta egiaztatzen du 7 puntu beherago dagoela. Bestalde, nabarmentzekoa da 2007tik kapital-errentak direla ekarpen txikiena egiten dutenak, Sozietateen gaineko Zergari eskaintzen zaizkion kenkariei, murrizketei eta tipoen jaitsierari esker. Hori gutxi balitz, PFEZn kapital-errenten ekarpena 455 milioitan mantentzen den bitartean, lan-errentek PFEZri egindako ekarpena 5.000 milioitik 7.591 milioi eurora pasatu da. Eta hori guztia enpresen etekinak handitu eta lan-mundua prekarizatu den garai batean.

Albiste buletin honetan behin baino gehiagotan nabarmendu dugu EAEko eta Nafarroako zerga-bilketa elikatzen duten bi zergak PFEZ eta Balio Erantsiaren Zerga (BEZ) direla, langileek, pentsiodunek eta beste herri-sektore batzuek ordaindutakoak. BEZaren bidez bildutakoa murriztu egin da azken urtean, izan ere, herri-sektoreok kontsumoa murriztu behar izan dugu prezioen, batez ere erosketa-saskiaren, igoera handiaren ondorioz.

Gehien dutenei gehiago zergapetuko dien zerga-erreforma, batez ere diru-sarrerak eta errentak izugarri handitzen dituztenean, justizia sozialaren eta aberastasunaren birbanaketaren ariketa hutsa da, pentsioak, osasun publikoa, hezkuntza eta beste gizarte-premia batzuk hobetzera bideratuta egon behar duena. Azken urteotan, kapital-errentek legokiekeenaren azpitik ordaindu arren, EAEko eta Nafarroako diru-sarrera fiskalek hazkunde handia izan dute, eta, besteak beste, ez dugu ulertzen eta ez dago inolako justifikaziorik, gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino ez osatzeko.

5.- Iruñako El Vergel egoitzako erizainak nazkatuta daude

Aspalditik Iruñako El Vergel egoitzako egoera jasanezina bihurtu da. Hilaren 15ean, Diario de Noticias de Navarra egunkariak gutun bat argitaratu zuen, El Vergel egoitzako hamar erizainek izenpetua, egoitzako zuzendariaren eta erizaintzako ikuskatzailearen babesa ere zuena, jasaten ari diren egoera salatzeko.

Azpimarratu dutenez, “urtero bezala, gure oporrei uko egin behar izaten diegu, eta aurten bajan egondako lagunak ordezkapenik gabe izateak larriagotu du egoera. Hori dela eta, ezarritako orduak baino gehiago lan egin behar izaten dugu, txanda bikoitzak egin behar izaten ditugu eta asteko atseden-egunei uko egin behar izaten diegu. Gainera, legeak ezarritako gutxienekoen azpitik daude ratioak”.

Eta horrela jarraitzen zuen gutunak: “Erizainek atseden hartu behar dugu. Pertsonak gara familia, bizitza pertsonala dugu eta ez gara zenbaki hutsak. Neka-neka eginda gaude, urduri, etengabe biziarazten gaituzten ziurgabetasun horren ondorioz. Ez bakarrik atseden hartu ezin dugulako, baizik eta ikusten dugulako ez diegula behar bezalako arreta eskaintzen El Vergeleko egoitza publikoko 160 egoiliarrei eta haien senideei.

Nafarroako Pertsonen Autonomia eta Garapenerako Agentziak (ANADP delakoa) gutxiesten gaitu, abandonatzen gaitu, tratu txarrak ematen dizkigu eta oso modu txarrean. Jakinarazi digute txandak bete gabe geratzen direla, eta erabateko axolagabetasunez, moldatu beharko garela agintzen digute. Ohiko aitzakia da “ez dagoela erizainik”, baina badakigu lankide batzuei ez dietela deitu, edo erizainen telefonoak ere eman dizkiegu, baina Giza Baliabideen (GGBB) Sailetik ez dira haiekin harremanetan jarri, antza denez, ez daudelako kontratazio-zerrendan.

Ordezkapen-erizainak aurkitzeko dagoen zailtasuna jakinda, gure zentrotik eskaerak egiten ditugu eta urritik aurrera bete beharreko kontratuak eta txandak ezartzen dira, baina aurreikuspen horrek ez digu ezertarako balio, izan ere, GGBBetatik azken egunera arte itxaroten dute deitzen hasteko, eta Osasunbidearekin edo beste zerbitzu batzuekin konpromisoa hartu duten erizainen ezezkoak jasotzen dituzte. Azkenak gara, hutsaren hurrengoak.

Gure haserrea, gure nazka adierazi nahi dugu, ordezkapen-erizainen eskari handieneko garai zehatzetan, orain gabonak diren bezala, edo uda guztietan gertatzen zaigun bezala, ohikoa izaten ari den egoera dela eta. Egoera horren ondorioz, egoiliarren arreta ahultzen ari da, ez baikara denera iristen, ezinezkoa baita. Horrela, ez dugu lortuko gure egoiliarrei kalitatezko arreta ematea, eta horrek ere ondoez erantsi bat eragiten digu. Ez digute uzten nahiko genukeen bezala lan egiten. Nazkatuta gaude”.

6.- Sektore publikoko grebaren jarraipen zabala EAEn

ELA, LAB, CCOO, Satse, ESK eta Steilas sindikatuen arabera, grebak jarraipen zabala izan zuen Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) sektore publikoan. Hezkuntzan eta garraio publikoan izan zuen eragin garrantzitsua nabarmendu zuten, komunikabide publikoetan, udaletan eta foru-zerbitzuetan izan zuena ere. Osakidetzan, gutxieneko zerbitzu oso altuak ezartzearen ondorioz, berriro ere langileek greba egiteko aukera oso mugatua izan zen.

Beti bezala, administrazioak, grebako parte-hartzeari buruzko portzentaje-datuak ematean, plantillen multzoari buruz egiten du, alde batera utzita horietako askok ezin dutela grebetan parte hartu ezarritako gutxieneko zerbitzuengatik. Hala ere, ezin du ezkutatu sektore publikoak bere kudeaketarekin duen haserrea, 27.000 langilek hiru hiriburuetan egindako adierazpenetan parte hartu izanak erakusten duen bezala.

Grebaren helburua zerbitzu publikoak indartzea eta soldatak eta enplegua EAEn negoziatu eta adostea izan zen. Eta sindikatuek eskatzen dituzten aldarrikapen zehatzenen artean daude: soldata %10 igotzea eta azken urteotan galdutakoa berreskuratzea; pribatizazioen politika ixtea eta arlo publikoa indartzeko planak adostea; enplegu publikoa sortzea eta finkatzea; behin-behinekotasuna %8ra arte murriztea; gizonen eta emakumeen arteko diskriminazioarekin amaitzeko plan eraginkor eta erreal bat adostea, berdintasuna ahalbidetuz; eta euskararen erabilera eta ikaskuntza sustatzea.

Arlo publikoaren defentsa oso garrantzitsua da gizartearen gehiengoarentzat, bereziki pentsiodunentzat eta adinekoentzat. Horregatik, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak arlo publikoko langileen protestak eta mobilizazioak babesten ditu.

7.- Omenaldi xumea Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduari Bizkaiko Bertsolarien Txapelketan

Joan den larunbatean, abendaren 16an, Bilboko Bilbao Arena frontoian 2023ko Bizkaiko Bertsolarien Txapelketaren finala izan zen. Oholtzara zortzi bertsolari igo ziren, bost emakume eta hiru gizon. Datua historikoa da eta erakusten du bertsolari emakumeen lanak eta mailak nabarmen gora egin duela azken urteotan, orain arte gizonen kopurua emakumeena baino handiagoa izan delako. Saioa ikusteko 4.500 bertsozale baino gehiago bildu ziren, artean pentsiodun asko. Ofiziozko lanak eta buruz-burukoak amaitu ondoren, sari banaketa umoretsua etorri zen. Amaierako agurrean Oihana Bartra Arenasek aipamen bat, omenaldi txiki bat, egin zion Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren borrokari. Egindako aipamena eskertu nahi diogu Oihanari lerro hauetatik eta aldi berean BertsoPentsioa ekimenean parte hartzeko animatu nahi dugu 60 urtetik gorako guztiak pentsiodunen eta bertsogintzaren artean konplizitatea sortzen hasteko aukera bat delako, batetik eta bestetik eta bakoitzak bere neurrian  euskal kulturari ekarpena egiten zaiolako.

Astelehenero pentsioen alde

doana udaletxera

Herri bazkari denetan egiten duena lehen platera

Gogoz antolatzen egon

dena hogetahamarreko greba

Antolatzen den gazte rebelde

ameslari sentibera 

Erderaz errezago egin arren 

eiten duena euskeraz 

Etorri berriei egiten

ari zaiena harrera 

Eskerrik asko militatzearren

zuen aukerak aukera

Ez da erosoa ez dago modan

baina bidea horixe da.

8.- Manifestazioa Barakaldon osasun publikoaren alde

Asteazkenean, Osasun Publikoaren Defentsarako Plataformak (OPA) deitutako manifestazio batek Barakaldoko kaleak zeharkatu zituen, osasun publikoaren egoerak hobera egin beharrean okerrera egiten ari dela salatzeko: gehiagora doazen osasun-zentroetako arreta-ordutegien itxierak eta murrizketak; langile-falta; Barakaldon, familia-medikuen lanpostuen %30 bete gabe daude; medikurik gabeko kontsultategiak, larrialdiak kolapsatuta, zerrendak eta itxarote-denbora zentzugabeak, etab.

Era berean, itxaron-zerrendak murrizteko lankidetza publiko-pribatuko politikak salatu zituzten, zerbitzuen pribatizazioa ezkutatzen dutelako, osasun publikoa ahultzen dutelako eta osasun pribatua gizentzen dutelako. Manifestazioan Barakaldoko pentsiodun askok hartu zuten parte. Azken ekitaldian, Portugaleten urtarrilaren 27an (larunbata) deitu behar duten eskualdeko manifestaziora (Ezkerraldea eta Meatzaldea) joateko deia egin zuten.