Albiste eta informazio interesgarriak          2023ko abenduak 9 

1.- Pentsiodunen mobilizazio garrantzitsua abenduaren 16an Bilbon

Nahiz eta konfiantza handirik ez izan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko ordezkaritzek, gutxieneko kotizazio peko pentsioak 1.080 euro arteko osagarria planteatzeko Gasteizko Legebiltzarreko talde politikoekin izandako elkarrizketek itxaropen txiki batzuk zabaldu zituzten.

Ia talde guztiek aitortu zituzten eskaera hori justifikatzeko txostena eta eskaera defendatzen ia sei urte daramatzan Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren ahalegina eta kemena. Baina Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) gobernua osatzen duten EAJren eta PSEren hitz onek ez dute zerikusirik eskaera hori onartzeko duten benetako borondate ezarekin.

Nabarian geratu da borondate eza, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk aurkeztutako zuzenketei uko egin dietenean, izan ere, zuzenketek gutxieneko pentsioak 1.080 eurora osatzeko zenbateko txiki bat planteatzen zuten, baina zenbateko hori handitzeko aukera izanda. Eta itxura guztien arabera, zuzenketa horiek eta oposizioko talde politikoek aurkeztutako beste zuzenketa garrantzitsu batzuk atzera bota ondoren, datorren abenduaren 22an EAEko 2024rako aurrekontu orokorrak EAJk eta PSEk bakarrik onartuko dituzte, edozein zuzenketa ez onartzeko Gasteizko legebiltzarrean duten gehiengo osoa inposatuz.

Ez dugu ulertzen, eta are gutxiago errefusatze horren justifikaziorik aurkitu. Eskumen politikoa eta ahalmen ekonomikoa dute 1.080 eurotik beherako pentsioa duten EAEko 170.000 pentsioduni, gehienak emakumeak, eragiten dien aldarrikapen horri erantzuteko. Ez diete jaramonik egiten eskaera horrek gizartean duen babesari eta aitortzari, eskaera horren alde jadanik agertu diren 40 udal baino gehiagori –datozen asteetan askoz ere gehiago izango dira–, edo herri askotan eskaerarekin bat egiten duten ehunka eta ehunka sinadurei.

Baina Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak ez du amore emango bere protesta eta mobilizazioetan, ezta jendearen eta tokiko erakundeen babes sozial handiena lortzeko ahaleginetan ere. Besteak beste, abenduaren 22an aurrekontuak onartu aurretik, abenduaren 11n, astelehena, Gasteizko Pentsiodunen Mugimenduko lagunek manifestazioa egingo dute Legebiltzarreko ateetaraino. Eta hilaren 16an, larunbata, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak manifestazioa egingo du Bizkaiko hiriburuan, arratsaldeko 18:00etan Plaza Eliptikotik abiatu eta udaletxearen aurrean amaituko dena. Manifestazioa zabala eta deigarria izango da, prestatua izaten ari den moduagatik. Eta, jakina, gonbidapena egiten zaie pentsiodun guztiei eta herritar orori manifestazioarekin bat egiteko.

Era berean, EAEko gobernua osatzen duten bi alderdiei ohartarazi nahi diegu, 2024rako aurrekontuetan eskaera hori ez onartzeko duten nagusikeriari eta egoskorkeriari eusten badiote, datozen hilabeteetan gure ekimenak biderkatuko ditugula beren jarrera aldaraz dezaten. Gero ez dadila inor etorri  hurrengo hauteskunde autonomikoak datozelako eta alderdiren bat ahultzeko asmoz mobilizatzen ari gareneko erretolikarekin.

2.- Azaroaren 30eko Greba Feminista Orokorraren ondoren

Egun horretako greba eta mobilizazioa arrakastatsua izan zen, eta mugarri historikoa ezarri zuen. Baina, Euskal Herriko Mugimendu Feministak azpimarratzen duen bezala, beste urrats bat izan zen, garrantzitsua bai, baina aurrera begirako erronka oso handia da, zaintza-sistema publikoa eta komunitarioa izan dadin serio eta eraginkortasunez aurrera egin nahi bada.

Grebaren biharamunean, mugimendu feministak nabarmendu zuen helburu hori lortzeko bidean, gaurtik aurrera, erakundeei eskatzen dietela zaintza-politika agenda politikoaren erdigunean egon dadila; gizonek beren erantzukizunak beren gain har ditzatela; eta enpresaburuek zaintzan aritzen diren emakumeez baliatzeari eta esplotatzeari utz diezaiotela, inposatzen eta pairatzen duten prekarietatearekin amaituz.

Eta nabarmendu zuten erakundeek ezin dituztela zaintzen inguruko neurriak beren kabuz edo alde bakartasunez ezarri, baizik eta mugimendu feministak, eta greba prestatzen eta garatzen, beti mugimendu feministaren protagonismoa errespetatuz, ibili ziren sindikatuek eta beste kolektibo edo gizarte-mugimenduek ere parte-hartze zuzena izan behar dutela.

Bestalde, Herri Akordioaren garapenaren eta konpromisoaren beharra azpimarratu zuten, gizartearen gehiengoaren artean zaintza-sistema publiko eta komunitarioaren beharra bere gain hartzeko kontzientzia zabaltzeko. Azaroaren 30eko greba eta mobilizazio orokorrean agerian utzitako edukietan eta aldarrikapenetan sakondu behar duen Herri Akordioa; horren inguruan, mugimendu feministak aliantzak antolatzen eta ehuntzen jarraituko du.

Zalantzarik gabe, zaintzak gizateriaren funtsezko gizarte-ondasuntzat hartzeko, aldatu egin behar dira funtzio hori betetzen duten pertsonen –batez ere emakumeak direnak– bizi-baldintza materialak. Aldaketa hori nabarmendu egin zen, eta tinko eskatu zen greba orokorrean. Ildo horretan, kontuan hartu eta konpondu behar den lehen mailako arazoa da etxeko langileei –horietako asko arrazializatuak direnak– zein egoitzetako eta bestelako arreta- eta zaintza-zerbitzuetako langileei lan-baldintza duinak aitortzea, lehenengoen banakako esplotazioaren kontra, edo egoitzetan eta bestelako zaintza-zerbitzuetan pairatzen dituzten prekarietatearen eta pribatizazioen aurka egiteko.

Baina emakumeen lan-baldintza kaskarren eta diskriminatzaileen arazoak ez dira sektore horietara mugatzen, lan-mundu osora zabaltzen dira, justifikaziorik gabeko soldata-arrakala sortuz, gero erretiroetara iristen direnean errepikatzen dena, pentsio-arrakala mantenduz edo areagotuz.

Pentsiodunen mugimenduko emakumeek garrantzi handiko parte-hartzea izan zuten greba orokorrean, eta Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren eskaera den 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren aldarrikapenak, batez ere emakumeei eragingo ziena, pentsio-arrakala arinduz, oihartzun handia izan zuen greban. Aldarrikapen hori lortzea oso garrantzitsua da bizitzaren zati handi bat zaintzara bideratu behar izan zuten hainbat emakumerentzat.

3.- Langabeziak gora egin du 50 urtetik gorako langileen artean, eta horrek ondorio larriak ditu haien etorkizunerako

50 urtetik gorako langileen langabezia-tasa modu kezkagarrian hazten ari da azken urteotan, eta tasa hori areagotu egiten da 50 urtetik gorakoen adinak gora egin ahala.

Lana aurkitzeko zailtasunak gero eta handiagoak dira, eta are handiagoak 52 urte edo gehiago dituztenen kasuan. Horietako askok esperientzia eta gaitasun profesional handia dute, baina enpresaburuei beste profil batzuetako langileak bakarrik interesatzen zaizkie, eta, batez ere, baldintza prekarioagoetan kontrataturiko eta okerrago ordaindutako gazteak.

Erakundeek adinekoen langabezia arintzeko egindako proposamenak, enpresariek beraiek kontratatzeko abantaila jakin batzuk eskainiz, ia ez dira emaitzak lortzen ari, eta, beraz, gehienak langabeziara kondenatuta daude, lanpostu berri batean birkokatzeko itxaropenik gabe, miseriazko subsidioekin biziraun behar dute eta erretiratzen direnean pentsio txikiagoak izango dituzte.

Rajoy-ekin, langabezian zeuden adineko langileentzako subsidioa 55 urtera igaro zen, iraupena mugatu zuen edozein modalitatetan erretiroa hartzeko aukera egon arte, aurreratuta barne, pentsioaren zenbatekoa murrizten zuten koefiziente murriztaileak aplikatuta, eta, gainera, familia-unitatearen errenta ezarri zuen jasotzeko baldintza gisa, eta horrekin nahikoa zen beste ezkontideak soldata edo pentsio bat izatea, nahiz eta oso txikia izan, subsidio hori ez jasotzeko.

2019ko martxoan, Pedro Sanchezen gobernua 52 urtera itzuli zen subsidio hori aitortzeko adina, errenta-baldintza indibiduala izan zen berriro, eta, langabezian jarraituz gero, ohiko erretiro-adinera arte mantenduko zen. Aldi horretan, haren kotizazioa urteko Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren %125 izango litzateke, 12 kotizaziotan aplikatuta.

Aurtengo urrian 14.010 langilek jasotzen zuten prestazio hori EAEn, eta horietatik 7.634 emakumeak ziren. Nafarroan, 4.353 langile eta horietatik 2.770 emakumeak. Guztira, Hego Euskal Herrian, 18.363 langile daude (7.959 gizon eta 10.404 emakume). Baina 52 urtetik gorako beste pertsona batzuek ez dute lanik egiten langabezian egoteagatik edo beste arrazoi batzuengatik, eta ez dute diru-laguntza hori jasotzen. Bestalde, laguntza hori miseria hutsa da: 480 euro, 12 ordainsaritan.

Inposaturiko langabezia-egoera batengatik ordaindu beharreko prezioa oso larria da. Urte askoan miseriazko subsidioarekin bizi behar izateaz gain, beren kotizazioak, gehienetan, lanean jarraitu izan balute baino baxuagoak izango dira eta, ondorioz, beren pentsioak txikiagoak izango dira. Horrela, Gizarte Segurantzako diru-sarrerak txikiagoak izango dira, eta beste horrenbeste pentsio-gastuak.

Pentsioen eta pentsio horiek era duinean bermatuko dituen sistema publikoa mantentzearen arazoa, kezkagarritzat jo behar dugu. Eta ez die soilik gaur egun pentsiodun garenoi eragiten, ezta egoera zailagoan egongo direnei ere, hala nola langabezian dauden adinekoei, baizik eta erretiroaren data egunez egun nola luzatzen den eta pentsioek nola gero eta murrizketa gehiago izaten dituzten ikusten ari diren langile guztiei.

Hain zuzen, botere ekonomikoek eta beraiek babesten dituzten botere politikoek pentsio publikoei neurri murriztaileak ezartzen dizkiete behin eta berriro eta pentsioen pribatizazioa baino ez dute bilatzen eta sustatzen. Pentsiodunen mugimenduak, sindikatuek eta bestelako kolektiboek edo gizarte-mugimenduek ekimen bateratuen bidez, ezagutzen ari garen pentsioen hondatzeari aurre egin behar diegu.

4.- Lizarrako osasun-eremuko erditzeak Iruñean eta Tuteran artatuko dira, ginekologorik ez dagoelako

Lizarrako Osasun Barrutian haurdun dauden eta erditzen hasten diren emakumeak –hilabete honetan 25 jaiotza inguru aurreikusten dira– joan den ostegunetik, abenduaren 7tik, aurrera artatuko dira Nafarroako Unibertsitate Ospitalean (HUN), Iruñean, eta Tuterako Sofia Erregina Ospitalean. Osasun Sailak jakinarazi zuenez, erabaki hori hartu da Lizarrako Garcia Orcoyen Ospitaleak “ezin dituelako erditzeak bere gain hartu aldi baterako”, “Ginekologia eta Obstetrizia zerbitzua osatzen duten 8 profesionaletatik 5 falta baitira”. Ginekologiako 8 plazetatik 4 baja medikoan daude, bat lanaldi-murrizketan, bi lanaldi osoan eta lanpostu huts bat. Orain arte, “gabezia horiek gainerako langileen ahalegin eta konpromiso handiarekin konpondu dira”, eta, gainera, zerbitzua berregituratzeko lanean ari dira.

Fernando Dominguez Osasun sailburuak adierazi du “gure pazienteen segurtasuna eta asistentzia-kalitatea ororen gainetik dagoela, eta deribazioa dela irtenbide arduratsuena eta koherenteena dugun egoerarekin”. Hala ere, adierazi du arreta fisikoari ahalik eta “denbora laburrenean berriro ekiteko lan egiten dutela”. Erabakiak ezinegona sortu du herritarrengan, eta, hain zuzen ere, Lizarraldeko emakume haurdunek mobilizazio bat deitu zuten ostegunerako: “Osasuna gure eskubidea da eta bere burua defendatzen du” lelopean.

Sindikatuen eremutik Estelerriako osasun-arreta publikoaren desegitea salatu zen berriro, ospitaleko gerentziaren eta Gobernuaren beraren utzikeriagatik. Garcia Orcoyen ospitaleko Ginekologia eta Obstetrizia zerbitzuaren itxierak berriro ere agerian utzi du Lizarrako Osasun Barrutiaren kudeaketak oso txarra izaten jarraitzen duela. Era berean, honako hau salatu zen: “osasun-arreta publikoaren desegitea, lehenik eta behin, Osasunbideko gerentziaren interes faltaren ondorio da, eta, bigarrenik, fakultatibo batzuek zentro pribatuetan duten jarduera bikoitzaren ondorioz langilerik ez egotearen ondorio”. Osasunbideak horietako batzuen administrazio-egoera ezkutatzea; Ustelkeriaren aurkako Bulegoak hori konpontzeko eskatu zuen, baina oraindik ez da gauzatu”.

Duela lau hilabete, zehazki, Lizarrako Garcia Orcoyen ospitaleko gerentea berehala kargutik kentzeko eskatu zuten, interes pribatizatzaileak bultzatzen ari zelako eta lan-giro deserosoa sortzen ari zelako Lizarrako Osasun Barrutiak behar bezala funtziona ez zezan. Gerente horrek bere postua utzi zuen, –baina ez zuten bota–. Baina eremuaren kudeaketa kaskarrak aurrera jarraitzen du eta aurrekaririk gabeko arreta falta lortzen ari dira inguruan, “arreta Iruñera bideratzea aukeratzen ari baitira argi eta garbi. Pediatria, Erradiologia eta Dermatologia bezalako beste zerbitzu batzuekin ere gertatzen ari da “.

5.- MPBren eta Babesturen bilera Bizkaiko Gizarte Ekintzako foru diputatuarekin

Urriaren 2an, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak (MPB) eta Babestu, adinekoen arretarako zentroetan bizi direnen senideen elkarteak, bilera bat eskatu genion Bizkaiko diputatu nagusi Elixabete Etxanoberi, duela bost urtetik hona egoitzetako eta mendetasunari arreta emateko zerbitzuetako pentsiodun eta erabiltzaile gisa eskatzen dituzten eskaerak azaltzeko. Eta gogorarazi genion aurreko egunean, urriaren 1ean, Adinekoen Nazioarteko Eguna zela eta, elkarretaratzea egin genuela Foru Aldundiaren aurrean, gure aldarrikapenak adierazteko. Erantsitako dokumentu zabal batean, bilera presaz egiteko eskatu genion. Bertan, honako gai hauek planteatuko genizkion:

. Mendekotasunaren arretarako sistema publiko unibertsala, hurbila eta kalitatezkoa garatzeko plan eraginkorra egitea.

. Gizarte-eragileekin eta zerbitzuetako langileekin elkarrizketarako eta negoziaziorako esparru bat irekitzea, hori bermatzeko behar diren baliabide ekonomikoak, pertsonalak eta azpiegiturak bermatzeko.

. Adinekoen bizi-baldintzak okertzeko ere, gutxieneko pentsioa 1.080 eurotan osatu behar da berehala. Inork ez du zenbateko horretatik beherako diru-sarrerarik jaso behar.

. Galdutako pentsioen erosahalmena berreskuratzeko, genero-arrakala ezabatzeko eta murrizketen erreformak eta erretiro aurreratuaren koefiziente murriztaileak indargabetzeko gure aldarrikapenak babestea.

. Mendekotasuna artatzeko sisteman gabezia asko geratu ziren agerian Covid-19aren osasun krisi berriarekin, eta asko dira oraindik ere dauden arreta, langile eta baliabide beharrak.

. Baliabideak pribatizatzeko ohiko baliabidea okertzen ari da soilik. Arreta soziosanitarioko eredu integratu bat, pertsonen nahietan eta beharretan zentratuta, zerbitzuak eta laguntzak koordinatuz, eta horrek epe laburrerako aurrekontu ekonomikoa handitzea eskatzen du.

. Hamar urte daramatzagu mendekotasuna murrizten, egoitzetan, eguneko zentroetan eta abarretan. Plaza nahikorik ez, itxaron-zerrenda luzeak, profesionalen eskasia, ekipamendurik eza… Bizkaiko Foru Aldundiak uko egin dio diruz laguntzen dituen plaza pribatuak gainbegiratzeari. Bizitegi-sektorea oso feminizatua dago, eta bertako langileek urteak daramatzate lan-baldintza duinak lortzeko borrokan.

. Oraindik ez dago indarkeriaren aurka jarduteko protokolorik, administrazioaren erabakien eta adinekoen eskubideak urratzearen aurrean babesik gabe geratzen diren adinekoen aurka.

. MPBk eta Babestuk 5 urte baino gehiago daramatzagu helburu horien defentsan borrokan, eta gure mobilizazioetan parte hartzen duten milaka lagunen eta babesten gaituzten erakunde sindikal eta sozialen babesa dugu.

Bi hilabetez diputatu nagusiari bilera eskatu ondoren, azkenean erantzun du, baina bileraren ardura Gizarte Ekintzako foru diputatu Amaya Antxustegiren eskuetan utzi du, eta abenduaren 26an egitea proposatu du.