Albiste eta informazio interesgarriak                           2023ko abuztuak 5

1.- EBZ-k 4,25era igo ditu interes-tasak, eta Bankuak mozkinak biderkatu ditu

Europako Banku Zentralak (EBZ) interes-tasak 4,25era igotzeari esker, banku handiak irabaziak biderkatu ahal izan ditu, inflazioari eusteko. Datu ekonomiko-ofizialen arabera, aurtengo lehen seihilekoan Espainiako Estatuan 12.386 milioi euro irabazi ditu, iazko aldi berean baino %20,2 gehiago, eta hori gobernuak ezarritako 1.400 milioiko zerga ordaindu ondoren –zerga horretaz kexu dira eta protesta egiten dute–.

Santander, BBVA, CaixaBank, Bankinter, Sabadell eta Unicaja Banco bankuek eraman dute 12.000 milioi euro baino gehiagoko saria. Kutxabanki dagokionez, 250,2 milioi euroko irabazi garbiak izan ditu, 2022ko lehen seihilekoan baino %53,4 gehiago; eta Laboral Kutxak 109,7 milioiko irabaziak izan ditu, iazko urtarril-ekainarekin alderatuta ere %68,8 gehiago.

Energia- eta industria-enpresa handiak ere ez dira atzean ibili

Aurtengo lehen hiruhilekoko datuak 2022ko aldi beraren aldean erreferentziatzat hartuta, Iberdrolak 2.521 milioi euroko irabaziak izan ditu, %21eko igoerarekin; Naturgyk 1.045 milioi euro, %87,5 gehiago; eta Repsolek 1.420 milioi euro. Mozkinen hazkunde hori industria-enpresa handi eta elikadura-kate askotan ere errepikatzen da.

Europako Banku Zentralak (EBZ) ezarritako interes-tasa altuei esker, bankuek modu eskandalagarrian handitu dituzte beren mozkinak, hipoteken eta kreditu-mota guztien kostuak handituz. Aitzitik, oso baxu mantendu dute bankuetan gordailuak dituzten aurreztaileen interesen ordainketa.

Energia-, manufaktura- eta elikagai-enpresa handiei dagokienez, fakturen eta produktuen prezioa inflazioaren gainetik igo da, eta, horrela, mozkin-tasa hobetu da.

Europako Banku Zentralaren (EBZ) interes-tasa altuek inflazioa neurritsu murriztea baino ez dute lortu

Europako inflazioaren batez bestekoak %5,3 inguruan jarraitzen du. Estatu espainiarrean –datu aurreratuaren arabera, uztailean %2,3 izan da, ekaineko %1,9aren lau hamarren gainetik– Europako batez bestekoaren azpitik kokatu da. Baina azpiko inflazioa deritzona –energiaren eta elikagai freskoen prezioak zenbatzen ez dituena– %6tik gora dago, eta, batez ere, erosketa-saskiaren prezioen igoera %10etik gora mantentzen da.

Inflazioaren eta hartzen diren neurrien prezioa ordaintzen ari garenak langileak, pentsiodunak eta gainerako herri-sektoreak dira. Eta hori guztia, zenbait instantziatan, hala nola EBZn edo Nazioarteko Diru Funtsan, inflazioa ez dela soldaten igoeraren ondorio, baizik eta bankuen eta horretaz baliatzen diren enpresa handien onura handien ondorio, inflazioaren gainetik dauden produktuei interes-tasak edo prezioak ezartzeko. Baina, jakina, horien jardunaren aurrean ez dute neurririk hartzen, eurenak direlako babestu behar direnak.

Desberdintasunak areagotzen dira

Mundu osoan eta baita Euskal Herrian ere, Euskal Autonomia Erkidegoko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluak berak, hilaren 26an Bilbon aurkeztutako iazko memorian, adierazten du inflazioak desberdintasun handiagoa eragin duela errentaren banaketan 2022an, pobrezia-arriskua EAEko biztanleriaren %16ra iristen dela kontuan hartuta, 340.000 pertsona baino zertxobait gehiago. Horien artean pentsiodunen zati handi bat dago, batez ere emakumeak, miseria-pentsioekin, 1.080 eurotik oso behera.

Pentsioen igoera KPIarekin defendatzea, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzea, soldatak gutxienez inflazioarekin eguneratzea eta beste neurri sozial batzuk defendatzea (besteak beste, etxebizitzen edo alokairuaren garestitasunari mugak jartzea) berehalako erantzunak eskatzen dituzten premiazko beharrak dira, eta horiek lortzeko ahalik eta babes sozial zabalenarekin mobilizatu eta protesta egin behar da.

2.- Mugimendu pentsioduna Zornotzako jaietan

Euskal Herriko herrietako jai askotan, pentsiodunen mugimenduko kideek peto berdeekin parte hartu, animatu eta parte hartzen dute, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatuz. Uztailaren 27an, Zornotzako jaien azken egunean, Aniztasunaren Kalejira ospatu zen. Jendetsua izan zen, herriko kolektibo herrikoi eta errebindikatibo guztietako jendearen parte-hartzearekin, non ezin ziren falta, nola ez, Zornotzako gure lagun pentsiodunak.

Peto berdeekin (1.080) eta kolore askotako puxikekin poztu zuten kalejira, eta agur ugari jaso zituzten bertaratzeagatik eta parte hartzeagatik. Kalejira amaitzeko, hainbat hitzaldi herrikoi eta errebindikatibo egin ziren. Horien artean, herriko pentsiodunen mugimenduko Itziar, gure lagunak, bertso bat bota zuen eta ondoren abesti bat abestu zen, biak pentsiodunen mugimenduaren borrokarekin eta 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren eskaerarekin lotuak.

3.- Osasunbidean (Nafarroako Osasun Zerbitzua) itxaron-zerrendak hazi egin dira

Bigarren hilabetez jarraian igo dira itxaron-zerrendak Nafarroan, 61.105 pertsona baitaude Osasunbideko Nafarroako Osasun Zerbitzuko espezialitateetan lehen kontsulta egiteko zain. Abuztuko datuen arabera, 5.141 paziente gehiago daude itxaron-zerrendetan uztaileko datuekin alderatuta, eta hilabete horretan ere gora egin zuten, hilabete batzuetan kopurua murriztea lortu ondoren.

Hala ere, uda iristearen ondorioz, gora egin du espezialitate ezberdinetan kontsulta baten zain dauden pazienteen kopuruak, 60.000 pertsonako muga gaindituz; bi hilabete lehenago, ekainean, 55.964 pertsonakoa zen kopurua. Ebakuntza kirurgiko baterako itxaron-zerrendei dagokienez, 7.734 pertsona daude ebakuntza baten zain, uztailean baino 386 gehiago. Osasun Mentaleko Sarean, abuztuan gora egin dute itxaron-zerrendek (1.192 pertsona lehen kontsulta baten zain), baina azken hilabeteetako joera beheranzkoa da, apirilean 1.557 paziente baitzeuden kontsultaren zain.
Espezialitateen arabera, Traumatologia da itxaron-zerrenda handiena duen espezialitatea (9.474 pertsona), ondoren Oftalmologia (6.837), Dermatologia (6.088), Otorrinolaringologia (5.848), Errehabilitazioa (5.794) eta Raquis (5.528). Kontsultaren zain dauden pertsonen kopuruak gora egin duenez, hitzordua hartzeko itxaronaldia ere luzatu egin da, eta espezialitate guztien batez besteko atzerapena 72 egunekoa izan da (bi hilabete baino gehiago).

Chivitek elkarrizketa batean adierazi duenez, “egin behar dena da lanean hasi, itxaron-zerrenda horiek murrizteko egiten den bezala. Ez ditut kopuru horiek ukatzen, baina egia da urtarokoak ere badirela, beti igo ohi baitira itxaron-zerrendak udan, bai profesionalen oporrengatik, bai proba bat, kontsulta bat edo udako esku-hartze bat egiteko deitzen zaien pertsonei ez zaizkielako data onak, baina egiteko dugun lana da”, baieztatu duenez.

Azken batean, “Gobernuko presidenteak ziurtatu du inoiz eman ez diren zifrak direla, baina inoiz ez dugula pairatu bi urtez pairatu dugun pandemia bezalakorik. Konpondu beharreko arazoa da”, gaineratu du.

Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak beharrezkotzat jotzen du Osasun Sistema Publiko unibertsal eta kalitatezko baten bermeari aurre egiteko neurriak hartzea. Sistema hori Lehen Mailako Arretan oinarrituko da, sistemaren ardatz gisa, eta itxarote-zerrenden murrizketan ere eragina izango du. Langile guztientzako enplegu eta lan baldintza duinetan oinarritutako sistema publikoa.