Albiste eta informazio interesgarriak         2023ko apirilak 22

Interesgarritzat jotzen ditugulako zabaltzen ditugu pentsiodunen mugimenduko berri hauek

1.- EFEIk (AIReF delakoa) Gizarte Segurantzaren kontuak ebaluatzearen arriskua

Erreformaren bigarren zatiari buruz onartu berri den 2/2023 Errege Lege Dekretuak (ELD) ezartzen du Erantzukizun Fiskaleko Elkarte Independentea (EFEI, AIReF delakoa) izango dela, gutxienez hiru urtean behin, Gizarte Segurantzaren egoera ebaluatuko duena, bere egoera finantzarioari eta prestazioei dagokienez, Europako Batzordeak argitaratutako zahartzeari buruzko txosteneko irizpideen arabera. EFEIk jarduteko neurriak finkatuko ditu kontuan izateko, Gobernura eta Toledoko Itunera bideratuko direnak. 

Europako Batzordearen zahartzeari buruzko txostenak, Europar Batasuneko estatu kide guztietan Gizarte Segurantzaren eta pentsioen arloko jarduerak homogeneizatu nahi ditu, irizpide bateratuen bidez: pentsioetako gastua Barne Produktu Gordinaren (BPG) ehunekoren bat baino handiagoa ez izateko. 

ELDan (2. xedapen gehigarriko 2. eta 3. puntuak), ELDaren helburuak betetzen ez badira, hain zuzen pentsioen gehiegizko (BPG) gastu portzentajea murriztea, neurriak hartuko lirateke, bai diru-sarreren kapituluan zein pentsioen gehiegizko gastuetan.

Aurreko konpromisoa, hots Estatuko aurrekontu publikoekin Gizarte Segurantzaren balizko defizitak estaliko liratekeena, baliogabetuta geratzen da ELD honekin. Izan ere, Legean aurreikusitako lehen hiru urteak itxaron gabe, EFEI propaganda izaera duten txostenak egiten ari da, erreformaren bideragarritasuna zalantzan jartzeko.

EFEIaren ebaluazioaren klausula hori sartzea arrisku oso larria da. Ezinbestekoa da Estatuko aurrekontuek balizko defizitak bermatzea. Oso erne egon beharko dugu txosten horiek pentsioetan murrizketa gehiagorik ez justifikatzeko.

2.- EAEn zerga-bilketak hazten darrai.

Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) Foru-Ogasunek 3.860 milioi euro bildu dituzte 2023ko lehen hiruhilekoan. Iaz aldi berean baino 402,9 milioi gehiago dira, hau da, %11,6ko igoera.

Igoera horrek, beste behin ere, zerikusia du batez ere Pertsona Fisikoen Errentaren Gaineko Zergak (PFEZ) bildutakoarekin, eta jarraian, Balio Erantsiaren Zergaaren (BEZ) bidez bildutakoarekin. PFEZren taulak murrizteko neurriak edo 30.000-€tik beherako diru-sarrerengatiko konpentsazioak, edo 35.000 € kopuru txikiagoan, ez dio galgarik ekarri bilketak izan duen gehikuntzari. Kontsumo gutxitzeak ere ez du ekarri BEZaren igoera nabarmen ahuldu.

Aurtengo PFEZ aitorpenengatiko doikuntzak, ezta diru-bilketaren aurreikuspenak ere ez dute aurreikusten urte amaieran bildutako dirua lehen hiruhilekoko igoeraren ehunekoaren azpitik. Diru-soberakinak (2022, Eusko Jaurlaritzarenak) eta jasotzen ari diren diru-sarrerak, inoiz baino arrazoi gehiagorekin baimentzen gaituzte eskatzera gutxieneko pentsioak berehala 1.080 euroraino osatzea eta partida ekonomiko gehiago bideratzea beste eskubide eta behar sozial batzuetara.

3.- EHPMaren kexa Arartekoaren aurrean, DSBE aitortu eta ofizioz ezartzeko.

Astelehenean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) kexa agiri bat aurkeztu zuen Arartekoaren aurrean; batetik, Lakuako Gobernuak uko egiten dio Diru-sarrera Bermatzeko Errentarako (DBE) eskubide izan dezaketen pertsona guztiei heltzeari “ofizioz” informazioa eta komunikazioa emateko, bereziki pentsiodunen eta pentsioak osatzeko eskubidea duten adinekoei, eta bestetik, Arartekoak eskubideak zaindu behar dituen erakundea den aldetik, pertsonen oinarrizko eta eskubide demokratikoak, bereziki ahulenenak, Administrazioari exijitu eskubide hori bere gain hartzeko eta aplikatzeko.

Adineko eta pentsiodun askoren babesgabetasunaren arazoa oso larria da. Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) 138.120 pentsiodun daude, gehienak emakumeak, eta benetako miseria jasotzen dute: 9.534€ baino gutxiago urtean. Egoera are zailagoa eta krudelagoa da beste 69.633 pentsiodunentzat: 6.356€ urtean. Bada, 2022ko abenduaren 31n, bakarrik 12.688 pentsiodunek jasotzen zuten 18/2008 Legean aurreikusitako DSBE osagarria. Horrek argi eta garbi erakusten du osagarri hori jasotzen duten pertsonen ehunekoa oso txikia dela, eskubidea duten guztien aurrean.

Agerikoa da kalteberatasun-egoeran dauden pentsiodun askok zailtasunengatik ez dutela eskatzen dagokien eskubide hori. Horregatik, EHPMk duela urtebete Idoia Mendia sailburuari helarazi zion idatzi bat non Administrazioak jende guztiari informazioa eman beharko eta jakinarazteko eskubide horretaz balia zitezen, eta, horrela errazten da eskubide hori eskuratzen. Baina DSBE berrian, martxoaren 29an indarrean sartua, ez da konpromiso hori jasotzen, ezta aurrera eramateko borondatea, beraz, arazoa bere larritasun osoan mantentzen da. 

Idoia Mendiaren sailak adierazitako aitzakiak, hau da ezin dutela, ez dira sostengatzen. Adibidez, Etxebizitza Sailak hilabete honetan bertan ofizioz jakinarazi zaie 1.264 familiei etxebizitza eskubide subjektiboa eskatzeko baldintzak betetzen dituztela. Era berean, 2020ko ekainaren 7an, Gobernuko presidenteak publikoki iragarri zuen 75.000 etxek jasoko zutela Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrera, ofizioz, eskatu behar izan gabe, eta hori Administrazio desberdinen datu trukatzeari esker (Ogasuna, Gizarte Segurantza edo autonomia-erkidegoak) 

Herri-administrazioek pertsonen eskubideen erabilera bermatu behar dute, desberdintasunei, diskriminazioari, prekarietateari eta sektore baztertuak babesteari helduz. Adinekoei lotutako faktoreak, hala nola osasun arazoak edo administrazioekin harremanak izateko zailtasunak, beren eskubideak eskatzeko, zailtzen die dagozkien eskubideak eskatzeko. Idoia Mediaren sailak eta Eusko Jaurlaritzak ezin dute beste aldera begiratu, arazo horri muzin eginez. Eta are larriagoa da horrela jokatzea gastu sozial horretaz dirua aurrezteko.

4.- Manifestazioak gaur Bilbon, Donostian eta Gasteizen, Osasun Publikoa alde

OPA Herri Plataformak koordinadorak deituta, gaur burutuko dira manifestazioak Bilbon (12:00etan Jesusen Bihotza), Donostian (17:00etan Boulevard) eta Gasteizen (12:00etan Bilbo-Plaza) Osasun Publikoaren alde eta Osakidetza desegitea edo ahultzearen aurka. 

Osakidetzaren narriadura gero eta nabariagoa da, batez ere oporretan, iraganeko Aste Santuan bezala, non medikuen falta, eta beste osasun-zerbitzu batzuk, ageriago bihurtzen dira.

Berehalako neurriak hartu ordez eta garrantzi handiagoko beste neurri batzuk planifikatu beharrean, Osakidetzaren egitura-arazoak konpontzeko, osasun-zerbitzua publikoa, unibertsala eta kalitatezkoa, bermatuz. Osakidetzako zuzendaritzak, Osasun Sailak eta Lakuako Gobernuak berak epe ertainerako planak proposatzen ditu, zehaztasunik gabe.

Hori egin zuten astelehenean, Legebiltzarreko batzordean Plan berria aurkeztean, Osakidetzaren datozen hiru urteetarako plan estrategikoa (2023-2025), Osasuneko sailburu Gotzone Sagarduik eta Rosa Pérez Osakidetzako zuzendari nagusiak. Horretan “Arreta birtualeko zentro bat” sortzea aurreikusten da, pazienteak artatzeko. Pazientea “erdigune izanik” erantzun modu operatiboagoan, telemonitorizazioaren eta telelaguntzaren bidez, baina horrek ez du ekarriko aurrez aurreko arreta mugatzea. 

Oposizioko ezkerreko talde politikoek adierazi zuten Plan Estrategiko horrek ez duela ez sinesgarritasuna, ezta zehaztasuna ere, eta Eusko Jaurlaritzari Osakidetza sendotu eta langileen plantilla zabaltzeko eskatu zioten, osasun-langile nahikorik ez dagoelako.

Gaurko manifestazioak eta Nafarroako Foru Komunitateko sindikatuek maiatzaren 18rako eta 19rako egin duten greba deialdia, oso garrantzitsuak dira Osasun Sailak eta Lakuako Gobernuak berehala hartu beharreko larrialdiko neurriak gauzatzeko, gutxienez eta bereziki Lehen Mailako Arreta. Hori dela eta, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM), egun hauetan, mobilizazio horietan parte hartzeko konpromisoa eta babesa adierazi zituen.

5.- Konstituzio Kontseiluak Macron Planari babesa eman ondoren, protestek eta mobilizaziok diraute Frantziako Estatuan. 

Joan den asteko ostegunean izan ziren 12. lanuzte, blokeatze eta mobilizazioak Frantziako Estatu osoan, Macronen planaren aurka. Eta ostiralean protestak errepikatu ziren, Kontseilu Instituzionalak egun horretan bertan lege abala eman ez zezan. Baina, aurreikusten zen bezala, Kontseilu hori ‒bederatzi kidek osatuta: elite politiko eta ekonomikoetatik‒ erreforma horri legezkotasun-karta ematera mugatu zen. Handik ordu gutxira, gauez, Macronen Gobernuak martxan jarri zuen irailetik aurrera aplikatzeko helburua. 

Datorren maiatzaren 3an, Konstituzio Kontseiluak bigarren saiakera, erreforma onartu ala ez, herri-erreferendumean eskatzeko proiektua. Baina onartzeko itxaropen handirik ere ez dago, joan den ostiralean erreformari abala eman zioten aldi berean, lehen eskaera bati uko egin baitzioten.

Astelehenean, Macronek telebistako hitzaldi batean, datozen hilabeteetarako asmoei buruz zera proposatu zuen, enpresariekin eta sindikatuekin elkarrizketa soziala, baina inolako borondaterik gabe erreforma kentzea edo negoziatzea. Bitartean, Parisen eta hiri askotan lapiko-eraso zaratatsu eta masiboak izan ziren. Protesta ekimenek Hexagonoaren zabalera osoan eta gizartearen babes zabala dute: langileen %90era eta biztanleriaren bi herenera iristen da. Sindikatuek eutsi egin diote erreforma bertan behera uzteari eta hurrengo erronka maiatzaren 1ean milioika pertsona mobilizatzea izango da, manifestazio jendetsuak izanik bai hiri handi, ertain eta txikietan ere. Frantzia osoan.

6.- Zaintza-Babesten eta Babestu Bizkaia elkarteek antolatutako informazio- eta eztabaida-jardunaldiak

Aste honetan lau jardunaldietatik bi egin dira, zainketei eta Zaintza-Babesten eta Babestu Bizkaia erakundeek antolatutako mendekotasunak. Lehenengoan, asteazkenean, gai hauek jorratu ziren: Iraupen Luzeko Zainketak Erakundeetan. Lankidetza publiko-pribatua eta (ILZ)ak. Babestu, egoitza-zainketen 6 urteko azterketa. Bigarrena, ostegunean, non honako gai hauek izan zituzten mintzagai: Alderdi politikoen ikuspegia. Ikuspegi sindikala. Ia parte-hartzaile guztiak bat etorri ziren ondorio hauetan:

Zainketen eta mendekotasunaren arazoak gero eta dimentsio sozial handiagoa hartzen ari dira, eta inork saihestu ezin duen agenda politikoaren parte da. EAEko Gobernuak, Aldundiek eta Udal askok bere egin dute horiei heltzeko beharraren diskurtsoa, baina, errealitatean, horien konponbidean aurrera egiteko ahaleginak, bereziki Jaurlaritzarenak eta Aldundienak, adierazpen formalak baino ez dira.

Are okerrago, zerbitzu publikoaren ikuspegitik aurre egiteko urratsak eman beharrean, zaintzak eta mendekotasuna pribatizatzen dira, izugarrizko negozio bihurtuz. Horren erakusgarri da EAEn dauden 230 egoitzetatik %91 erabat pribatuak edo kudeaketa pribatupean hitzartuak direla. Bizkaian bi bakarrik geratzen dira erabat jendaurrean eta bat Gipuzkoan. Hainbat multinazionalek edo inbertsio funts multinazionalek egoitza askoren negozioa bereganatu dute, baita EAJko kide eta jarraitzaileek hein handi batean kudeatzen dituzten plataforma pribatuek ere, kargu publikoen eta alderdi horren lagunen joan-etorri batean.

Egoitzak eta arreta eta zaintzako gizarte-zerbitzuak bereizi egiten dira probintzia bakoitzean, ez dira homogeneoak eta ez dira erabiltzaileei arreta bera emango dien plangintza baten parte, eta arreta- eta zaintza-ratio bereiziak daude, kostu desberdinekin. Bestalde, gastuak murrizteko eta zerbitzuak pribatizatzeko politikaren ondorioz, administrazioek zaintzak eta mendekotasuna ezagutzea bultzatzen dute, eta familiak arduratzen dira horietaz. Horretarako, edozein egoiliarrek baino askoz kostu txikiagoa duten txekeak ematen dituzte.

Gehienak emakumeak dira familiakoak zaintzen dituztenak eta egoitzetan, etxeko arretan eta abarretan lan egiten dutenak. Etxean daudenen kasuan, haien lana ez da produktibotzat hartzen eta, kasurik onenean, txeke bat ordaintzen zaie. Eta egoitzetan edo etxeko arretan lan egiten dutenei dagokienez, soldata oso baxuak jasotzen dituzte eta lan-baldintza oso gogorrak jasaten dituzte, emakume izatearen eta gizonen aldean pairatzen duten soldata- eta lan-arrakalaren adierazpena.

Lakuako Gobernuaren eredu neoliberalaren aurrean, EAJk nagusi izanik, zaintza- eta mendekotasun-politikan gastuak murriztea eta gizarte-zerbitzuak kudeatzen dituzten enpresariei mesede egitea bilatzen duena, eredu alternatibo global bat jarri behar da abian, Osakidetza osasun eta zaintzako zerbitzu publiko unibertsal bihurtuko duen sistema integral bat bermatuko duena, zerbitzu soziosanitario guztiak ere horren parte izango direlarik.

Hurrengo Albisteen Buletinean datorren asteko bi jardunaldien ondorioen berri emango dugu, baita egoera horri buelta emateko bultzatu beharreko erantzun sozialen berri ere.

7.- Maiatzak 1: Langileen Nazioarteko Eguna

Laster, 9 egun barru ospatuko da maiatzaren 1a, Langileen Nazioarteko Eguna. Data hori beti izan da langile klasearen borroken sinbolo eta erreferentzia nazioartean, 1886an Chicagon (AEB) sortu zena, mobilizazio gogorretan, errepresio handia jasanez, 8 orduko lanaldia konkistatzeko. Harrezkero, sistema kapitalista osoaren aurka babesten eta sostengatzen dituzten enpresaburuen eta erakunde politikoen aurkako langileen borrokak etengabeak izan dira, sistema alternatibo sozialista, feminista eta ekologista baten bidez soilik gainditu ahal izango den klase-borrokaren adierazgarri.

Gaur egun, larritasun handiko krisi sozial bat etorri zaigu, mundu guztiari eragiten diona, eta, horren barruan, Europari eta Euskal Herriari. Soldaten, pentsioen eta eskubide sozialen murrizketak. Mugarik gabeko pribatizazioak, zerbitzu publikoen sustapenaren aurrean. Emakumeen aurkako diskriminazioa eta indarkeria. Gerrak Ukrainan eta beste herrialde askotan. Ultraeskuindarren aurrerapenak Europako estatu askotan, horien artean Frantziako eta Espainiako estatuetan, emigranteei bidea ixten dietenak eta askatasunak murrizten dituztenak. Eta naturaren eta planetaren politika produktibista eta espoliatzailea, bere existentzia eta gizateria arriskuan jarriz.

Maiatzaren 1ean kaleak berriro okupatzea oso garrantzitsua da. Hitzordu horri babesa ematen dio MPEHk, eta indar guztiekin parte hartzeko konpromisoa hartzen du, egiten diren manifestazioetara joanez, langileekin eta horiekin bat egiten duten herri-sektore guztiekin batera.