Albiste eta informazio interesgarriak 2023ko apirilaren 15ean
Interesgarritzat jotzen ditugulako zabaltzen ditugu pentsiodunen mugimenduko berri hauek
1.- 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren aldeko ekimen berriak prestatzen
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren Koordinakunde Nazionalak (MPEH) martxoaren 31n egindako bileran, egoeraren azterketa bat egin zen, eta zenbait ondorio adostu ziren Diputatuen Kongresuak berretsi berri duen Lege-dekretuaren inguruan, pentsioen erreformaren bigarren zatiari eta Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) martxoaren 29an indarrean sartu zen Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta (DSBE) berriari buruz.
Errege Lege Dekretuari (ELD) buruzko ondorioen laburpena
Gutxieneko pentsioak zertxobait igo diren arren, igoera hori oso txikia da, eta 1.080 eurora ere ez da iristen. 65 urte edo gehiagoko pentsioduna, bere ardurapean ezkontiderik ez duena, Gobernuaren taularen arabera, 2023an 783 eurokoa da, eta 2027an 873 eurokoa izango da, 2027an batez besteko errentaren %60 aplikatu ondoren, Errege Lege Dekretuak ezarritakoaren arabera.
Uko egiten diogu batez besteko soldataren %60ko Lanbide arteko Gutxieneko Soldatari (LGS) egiten zaion erreferentzia pobreziaren atalasearen edo errenta ertainaren kontzeptuarekin ordezkatzeari, gutxieneko pentsioa askoz txikiagoa baita.
Gaur egun, batez besteko soldataren %60ko LGSari erreferentziazko lehen irizpidea aplikatzen bazaio, emaitza Espainiako estatuan gutxieneko pentsioko 1.126 euro izango litzateke, ordea, batez besteko errentaren %60 aplikatuz 873 eurokoa da. Euskal Autonomia Erkidegoko erreferentziazko batez besteko soldatarekin, gutxieneko pentsioa 1.230 eurokoa izango litzateke, eta Nafarroakoarekin 1.192 eurokoa.
Ikus daitekeenez, Errege Lege Dekretuan (RDL) ezarritako gutxieneko pentsioak oso urrun daude Europako Gutun Sozialaren irizpideak aplikatuz gero legozkigukeenetatik, baita duela 5 urte baino gehiagotik bizitza duina bermatzeko eskatzen ari garen 1.080 euroetatik ere.
Era berean, banakako kotizazio gabeko gutxieneko pentsioa nabarmen hobetzea eskatzen dugu, 2027ra arte urtero pertsona bakarreko etxekoen unitate baten pobrezia-atalasea 0,75 biderkatzea erreferentzia gisa izango duena; beraz, 2023an 484 eurokoa izatetik 2024an 510 eurokoa izatera igaroko litzateke.
Pentsioa kalkulatzeko azken 29 urteetako 27 kotizazio-urte onenak aukeratzeko aukera aurreikusten bada ere, atea ireki da 29 urteak etorkizuneko erreferentzia izan daitezen. MPEHk ez du onartzen kalkulurako 25, 29 edo 30 urte izatea, eta pentsioa kalkulatzeko epea kotizatutako 15 urte onenetan kokatzea eskatzen dugu.
Gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzen ez dituen Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta (DBE)
Hego Euskal Herrian 198.000 pentsiodun daude 800 eurotik beherako pentsioekin, eta horietatik 152.000 emakumeak dira. EAEn (Euskal Autonomia Erkidegoa), 2022ko abenduan, 12.686 pentsiodunek bakarrik jaso zuten DSBE osagarria, 700 eurotik beherako pentsioak dituzten 40.000 alargun-pentsio baino gehiago daudenean, eta 62.000 baino gehiagok pobrezia larria bizi dutenean, hilean 450 eurotik beherako pentsioekin (XII. Arrope txostena).
Pentsiodun bati DSBEak bermatzen dion gehieneko errenta 1.013 eurokoa da 12 ordainsaritan, bizitza duina bermatzeko erreklamatzen ditugun 14 ordainketetako 1.080 euroetatik oso urrun (2.964 euro gutxiago urtean). Bestalde, ez da prestazio indibidualtzat hartzen pentsiodun bakoitzarentzat; izan ere, bizikidetza-unitate bat osatzen duenean, automatikoki lotzen du eskatzailea bikotekidearekin edo ezkontidearekin, eta, beraz, biak pentsiodunak badira, ondorio guztietarako elkartzen dira diru-sarrerak, eta biek bereiz jaso ahal izango dutenaren batura murrizten da. Pentsiorik txikienak emakumeek dituztenez, beste pertsona batekin bikotean bizitzeak DSBEtik kanpo uzten ditu, eta ezkontidearen edo izatezko bikotekidearen mende egotera edo bakarrik bizitzera behartuta daude.
Idoia Mendiak adierazi zuen DSBE berriarekin pentsioak 1.080 euro ingurura arte osatzen zirela, eta hori aldarrikapen propagandista hutsa da, errealitatearekin batere bat ez datorrena.
Mobilizazioen proposamena 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzen jarraitzeko
MPEHk beharrezkotzat eta ezinbestekotzat jotzen du mobilizazioarekin eta presio sozialarekin jarraitzea, eta Pedro Sanchezen gobernuari eta alderdi politikoei eskatzea Diputatuen Kongresuan Lege Dekretua tramitatzeaz balia daitezela, berehala ezartzeko, 2023an eta urtarrilera arteko atzeraeraginarekin, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa eta 14 ordainsaritan. Horretarako, maiatzaren 13an, larunbata, Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean egingo ditugun manifestazio probintzialen deialdia egitera gatoz.
Bestalde, maiatzaren 28an amaituko da udal eta foru hauteskundeetako kanpaina. Beste aukera bat da Lakuako Gobernuari eta Gasteizko Legebiltzarreko partaide diren alderdi politiko guztiei gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzeko eskatzeko. Hori dela eta, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako pentsiodunen mugimenduak manifestazioa egingo du Gasteizen maiatzaren 25ean, ostegunean, Legebiltzarreko ateen aurrean. Manifestazio horrek, aurreko egunetan, beste protesta- eta salaketa-ekimen bat izango du, gizarteari dimentsio eta oihartzun handiagoa emateko.
2.- Idoia Mendiari eta Arartekoari bidalitako gutunak
1.080 euroko gutxieneko pentsioa eskatzen jarraitzeari uko egin gabe, gure ustez oinarrizko eskubide demokratiko bat da Administrazioak ofizioz jardutea eta DSBEan jasotako pentsioen osagarria jaso dezaketen pentsiodun guztiei jakinaraztea hura eskura dezaketela. Ez dago justifikaziorik hori ez egiteko; izan ere, zerga-aitorpenen eta beste bide batzuen bidez, osagarri hori jasotzeko eskubidea duten pertsona guztiek erraz jakiteko gaitasuna dute. Izan ere, Etxebizitza Sailetik etxebizitzarako eskubide subjektiboa eskatzeko baldintzak betetzen dituzten familiei zuzentzen zaie, edo Administraziotik, bizitzeko gutxieneko diru-sarrera jasotzeko eskubidea dutenei ohartarazten eta aitortzen dienean.
Horregatik, MPEHk gutun bana bidali die Idoia Mendiari eta Arartekoari, oinarrizko eskubide hori aitortzeko eta aplikatzeko eskatuz. Idoia Mendiari, jardun hori gauzatzeko Jaurlaritzako sailburu arduraduna delako. Eta Arartekoari, herritarren oinarrizko eskubideak errespetatzen direla zaindu behar duen erakundea delako.
3.- Ikasle gazteen eta pentsiodunen mugimenduaren arteko topaketak
Apirilaren 3an, astelehena, Bilboko Botikazar Institutuko dozenaka ikasle gaztek parte hartu zuten pentsiodunen elkarretaratzean, udaletxearen aurrean. Ez da etorri den lehen taldea. Lehen lerroan egon ziren pentsiodunen pankarta nagusiaren sostenguan parte hartzen, eta lankide pentsiodunekin batera argazkiak atera zituzten, pentsionisten mugimenduari elkartasuna adierazten egon zirela gogoratzeko. Baina interesgarriena eta deigarriena izan zen, taldeka banatuta, inkestak eta galderak egin zizkigutela, inolako lotsarik gabe eta interes handiarekin, elkarretaratzean parte hartu zuten pentsiodun askori, batez ere emakume pentsiodunei.
Deigarria zen, inkesta eta galdera guztietan agertu zuten animoa ez ezik, adierazten zituzten irizpide eta iritziak ere, bat baitzetozen pentsiodunen mugimenduak gaur egungo pentsio publikoetarako eta etorkizunerako gure aldarrikapenak defendatzeko adierazi genituen arrazoiekin eta argudioekin.
Pentsiodunen mugimenduarekin egiten den ikasle-ekimen edo -topaketa hori ez da bakarra edo, besterik gabe, salbuespenekoa. Izaera puntuala duten arren, Bizkaian, Hego Euskal Herriko gainerako herrialdeetan ere pentsiodunen mugimenduko kideak gonbidatu dituzte zenbait institutu eta ikasketa-zentrotan hitzaldiak ematera, adibidez, LHn (Lanbide Heziketa), baita unibertsitatean ere. Eta kasu guztietan, mugatuak izan arren, ikasle gazteek pentsiodunen aldarrikapenekiko eta mobilizazioekiko duten interesa deigarria izan da. Jakina, hezkuntza- eta prestakuntza-zentro helduenetako ikasleen artean, pentsioen inguruan duten interesa enpleguen eta soldaten etorkizunak lagundu du.
Aitortu behar da ekimen horiek ikasketa-zentro jakin batzuetara mugatuta daudela. Eta zerikusia dute ikastetxe horietako irakasleek horrelako hitzaldiak edo topaketak sustatzeko duten jarrerarekin. Ildo horretan, irakasleen konpromisoa oso garrantzitsua da gazteen –baita pentsiodun izango direnen ere– lanaren eta bizi-baldintzen etorkizuna barne hartuko duen gizarte-prestakuntza sustatu eta bultzatzeko, ez bakarrik helduen eta adinekoen bizitza-proiektuari begira jartzeko, baizik eta hobeto ulertzeko bizitza sozial justu eta humanitario baten eraikuntza komunitate- eta belaunaldi-arteko ikusmolde batetik soilik egin daitekeela. Gazteen aldarrikapen-, gizarte- eta komunitate-jarrera gutxiesten dutenek ez dituzte gazteak ezagutzen, ez eta errespetatzen ere, eta ez dute onartzen protesta egiteko eta gizartea mobilizatzeko duten gaitasuna; adibidez, Frantziako Estatuan, sindikatuekin eta pentsiodunekin batera ezagutzen ari gara, Macronen pentsioen erreforma atzerakoiaren aurrean.
4.- Apirilak 22: Euskal Autonomia Erkidegoan manifestazioak Osasun Publikoaren Alde
Apirilaren 22an, OPA koordinakundean bildutako osasun publikoaren aldeko herri-plataformek, EAEko hainbat erakunde sozial eta sindikalekin batera, manifestazioak deitu zituzten Bilbon, Donostian eta Gasteizen, osasun publiko unibertsala, doakoa eta kalitatezkoa defendatzeko eta Osakidetzaren desegitearen aurka egiteko.
Herritar guztiei dei egin diete gure osasun-zentroek eta osasun publikoak pairatzen duten narriaduragatik pozik ez daudela adieraztera. Lehen Mailako Arretaren degradazio gero eta handiagoari aurre egiteko, non familiako mediku asko falta diren, artatuak izateko itxaronaldiak gero eta luzeagoak dira eta pazienteari arreta emateko denborak ez dira nahikoak. Etengabeko Atentzioko Guneen (EAG) itxierak salatzeko, osasun-zentroetako ordutegien murrizketak salatzeko; izan ere, zentro horietan, gero eta maizago, erizainak dira medikuei dagozkien arreta-eginkizunak bete behar dituztenak, horiek falta direlako. Itxarote-ilara luze batzuei eta Larrialdien saturazioari aurre egiteko, pazienteak korridoreetan artatzen dira, kalitatea, intimitatea eta konfidentzialtasuna galduz.
Dei egin diete Urkulluren gobernuari, EAJri eta PSEri azken urteotan aplikatzen ari diren murrizketa- eta pribatizazio-politikak gelditzeko. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (MPEH) bat egiten du gizarte osoarentzat eta, bereziki, adinekoentzat oso garrantzitsuak diren helburu horiekin, eta mobilizazioen alde egiten du, eta pentsiodunei mobilizazioetan parte hartzeko deia egiten die.
5.- Enpresa multinazional handiek inflazioa bultzatzen dute eta horretaz baliatzen dira
Botere ekonomiko handiek eta haien zerbitzura dauden komunikabideek azaldu eta justifikatu nahi digute inflazioaren kontrolik gabeko igoerak badituela munduko ekonomiaren kontroletik eta kudeaketatik kanpo dauden arrazoiak, merkatu askearen ondorio direnak, eta haiek ez direla horren erantzule. Eta egungo inflazio-krisian, aitzakia gisa, Ukrainako gerraren kasua erabiltzen dute. Gerra horrek nolabaiteko eragina badu ere, ez du berez azaltzen, ezta gutxiagorik ere, jasaten ari garen inflazio-igoera.
Banku handiak, edo nazioarteko finantza-arautzaileak, hala nola Europako Banku Zentrala (EBZ), inflazioa erregulatzen edo arintzen saiatzen dira beti inflazio handiko uneetan, diru-erregulazioko neurriekin, hala nola interes-tasak handitzea, kontsumo-eskaria mugatzen saiatzeko eta, horrela, prezioak eta inflazioa jaisteko. Baina ez dute inoiz bilatuko inflazio handia eragiten duten funtsezko arrazoiak, ez eta inflazioaren arduradunengan eragiteko neurriak hartzekoak ere, horiek baitira, lehenik eta behin, multinazional handiak eta ekonomia- eta finantza-gune erraldoiak.
Europako Banku Zentralaren interes-tasen igoerek, prezioen igoerarekin batera, eta, bereziki, herritar gehienentzat ezinbestekoak diren oinarrizko produktuen igoerarekin batera, ikusten dugu zer ondorio izaten ari diren: banku gehienak hipoteken eta era guztietako kredituen kostuaren igoeraren kontura aberasten ari dira, eta gehiengo sozial gero eta zabalagoa erosteko ahalmena edo ahalmen ekonomikoa izugarri galtzen ari da beren beharrei erantzuteko.
Bestalde, banku zentralek eta munduko estatu boteretsuenetako agintari politikoek ondotxo dakite era guztietako lehengaien eta produktuen merkatuan nagusi direnak eta prezioen eta inflazioaren igoera erabakitzen dutenak multinazionalak eta ekonomia- eta finantza-gune handiak direla, eta horiek direla, inflazio handiko aldi honetan, egoera aprobetxatzen dutenak beren etekinak biderkatzeko.
Espainiako Bankuaren arabera, ondasun eta zerbitzuen ekoizpenean aritzen diren enpresen mozkinak, hau da, finantza-taldeak kontatu gabe, %91,3 hazi dira 2022an, eta ia bikoiztu egin dira 2021ean lortu zituztenekin alderatuz, hain zuzen ere, inflazio handiko beste urte batean. Eta orain ziria sartu nahi diguten arren, energiaren kostuak merkatzen ari direlako, inflazioaren eta prezioen igoeraren jaitsiera ahalbidetuz, energiaren sektoreak iaz erregistratutako mozkin guztien %12 zurrupatu zuen.
Benetako adarra jotzea da esatea soldaten eta pentsioen igoerak inflazioaren igoera eragiten duela, eta horregatik izoztu egin behar direla, edo inflazioaren azpitik eguneratu, iaz enpresa handien mozkinak %91 hazi baitziren, eta soldatak, batez beste, %3 Espainiako Estatuan. Banku eta multinazional handien prezioetan eta mozkin handietan esku hartu gabe, inflazio-maila handiak ez dira mugatuko, eta langileak, pentsiodunak eta sektore herrikoiak ordaintzea nahi dute.
6.- Zaintzari eta mendekotasunari buruzko informazio- eta eztabaida-jardunaldiak
Babestu eta Zaintza Babesten Federazioak jardunaldi batzuk antolatu ditu Bilbon, apirilaren 19an (Hika Ateneo, eskola zumarkalea, 1), apirilaren 20an (Alternativa, etxetxua plaza La Casilla, 6), apirilaren 25ean (Hika Ateneo) eta apirilaren 27an (Alternativa).
Zaintzaren eta mendekotasunaren gaiari hainbat ikuspuntutatik helduko diote: instituzionala, sindikala, lan arloa, soziala eta familiarra. Egungo zainketei eta mendekotasunari buruz eta horien etorkizunari buruz hausnartzeko eta eztabaidatzeko jardunaldiak dira. Gero eta gaurkotasun handiagoa hartzen ari diren eta adineko pertsonei eta pentsiodunei bereziki eragiten dieten arazo eta gai oso interesgarriak dira.
7.- Frantziako Kontseilu Instituzionalak Macronen erreformari bide eman dio
Ostegunean 12. mobilizazio egin zen Frantziako Estatuan Macronen erreformaren aurka. Lanuzteak eta blokeoak izan ziren, eta sindikatuen arabera, 250 manifestazio egin ziren, eta milioi eta erdi pertsonak parte hartu zuten. Baionan, euripean 7.000 inguru izan ziren. Eta atzo, ostirala, manifestazioak errepikatu ziren Parisen eta beste 130 hiritan, Kontseilu Instituzionalaren bilerarekin batera. Kaleko presioa senti ez zezan, eraikina segurtasun-indarrek blindatu zuten, eta ezin izan zuten jendea kalearen aurrean bildu edo manifestatu.
Azken mobilizazio horien helburua zen, berriro ere, indarrez manifestatzea eta Kontseilu Instituzionala presionatzea, atzo har zezakeen ebazpenean atzera bota zezan Macronen erreforma, erretiro-adina 62 urtetik 64ra luzatzekoa eta pentsio osoa jasotzeko 43 urte kotizatzea agintzen duena. Baina Kontseilu horrek ez zien jaramonik egin sindikatuen eskaerei, ezta Frantziako gizartearen gehiengoaren iritziari ere, erreforma horren aurka, eta Macronen erreforma ontzat eman zuen. Sindikatuek iragarri dute mobilizazio eta protesta masiboekin jarraituko dutela.