Albiste eta informazio interesgarriak          2023ko azaroak 18 

1.- Manifestazioak Iruñean eta Gasteizen gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzeko

Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) eta Nafarroan gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzeko kanpainaren barruan, azaroaren 11n Iruñean eta azaroaren 16an Gasteizen manifestazioak egin ziren.

Iruñean, Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak eta hainbat kolektibo sozial eta sindikalek osatzen duten Ahora 1.080 € Orain Gizarte Ekimenak deitu zuen manifestazioa, eta 800 bat lagun bildu ziren, gehien bat pentsiodunak. Manifestazioa arratsaldeko bost eta erdietan abiatu zen Baluarteko plazatik eta, hainbat kale zeharkatu ondoren, komunikatua irakurriz amaitu zen, Mugimendu Feministaren kide batek azaroaren 30eko greba orokorrean parte hartzeko deia egin ondoren.

Komunikatuan azken sei urteotan milaka pentsiodunek egin duten borroka nabarmendu zen, “zuen ahaleginik gabe gaur egun ez ginateke hemen egongo hainbat kolektibo, etorkizuneko belaunaldiekiko zuen konpromiso solidarioa borrokaren eta duintasunaren adibide dira”. Eta, bide batez, salatu zuten gero eta gehiago direla duintasunez bizi ahal izateko gutxieneko diru-sarrerarik jasotzen ez duten gizarteko sektoreak.

Nafarroako erakundeei gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino, 14 ordainsaritan, osatzeko eskatu zieten. “Horrek gutxieneko pentsioa eguneratzeko bidean jarriko gintuzke, Europako Gutun Sozialak ezartzen dituen diru-sarreren nahikotasun-irizpideen arabera” adierazi zuten. Nafarroan 1.080 eurotik beherako pentsioa kobratzen duten hamar pertsonatik ia zazpi emakumeak direla azpimarratu zuten. “sistema patriarkalak gutxiago kobratzera kondenatzen ditu emakumeak lanean ari direnean, eta pentsio baxuagoak erretiratzen direnean” salatuz.

Nabarmendu zuten, halaber, hori ez zela egun horretan amaitzen. Ahora 1.080 € Orain Herri Ekimenetik jakinarazten dizuegu “borrokan jarraituko dugula”. “Egon zaitezte denok adi, mobilizatzen jarraituko baitugu, Nafarroako Parlamentuan eztabaidatu eta onartuko diren 2024ko aurrekontuetan gure eskaria aintzat har dadin”. Bestalde, “Israel, bere aliatu guztien konplizitateaz, Palestinan egiten ari den genozidioa gelditzea eta deskolonizazioaren eta autodeterminazioaren bidez herri palestinarraren askatasuna ahalbidetuko duen negoziazio prozesua abiatzea” eskatu zuten.

Gasteizen

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pentsiodunen manifestazioak 2.500 pertsona inguru bildu zituen, horietako batzuk, batez ere Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak, 14 autobusetan eta dozenaka autotan hurbildu ziren Arabako hiriburura. Mobilizazioa Artiumeko plazan hasi zen, eta hainbat kale zeharkatu ondoren, Legebiltzarraren egoitzaren aurretik igaro zen, eta bertatik gertu dagoen Katedralaren plazan amaitu zen. Manifestazioa Eusko Legebiltzarreko sarreratik igaro zenean, bertan Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren zazpi emakumek osaturiko ordezkaritza zegoen. Txalo zaparrada jaso zuten, eta, ondoren, Vox izan ezik beste talde parlamentario guztietako ordezkariekin bildu ziren denbora laburrez. Aldi berean, beste kide pare batek mobilizazioa amaitzeko manifestua erregistratu zuten Legebiltzarrean.

Manifestazioa oso zabala, koloretsua eta parte-hartzailea izan zen. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren bi pankarta zituen goiburu. Horietako bat, lila kolorekoa, emakumeek soilik eraman zuten. Horien edukia pentsio publiko eta duinen defentsari buruzkoa zen, eta gutxieneko pentsioen 1.080 eurorainoko osagarriaren eskaria nabarmentzen zen. Emakumeen pankartan, azken aldarrikapen hori ere agertzen zen, eta azpimarratu nahi izan zen hori lortzeko beharra gizonen eta emakumeen arteko pentsio-arrakala murrizten edo arintzen joateko helburuari lotuta zegoela.

Pankarta horiekin batera, beste 32 izan ziren Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hainbat herri eta eskualdeak ordezkatzen zituztenak, eta megafonia-taldeekin tartekatuta egon ziren, lehen aipatutako aldarrikapenekin lotutako kontsignak animatzen eta oihukatzen zituztenak.

Katedraleko plazaren aurrean egindako azken ekitaldi  xumean, emakume pentsiodun batek mobilizazioaren arrazoiak eta helburuak laburbiltzen zituen manifestua irakurri zuen euskaraz eta gaztelaniaz. Bertan honako hau nabarmentzen zen:

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM), Gutxieneko Pentsioa 1.080 euro! aldarrikapena ardatz hartuta, azaroaren 11n Iruñean egin genuen bezala, gaur Gasteizen deitu dugu manifestazioa.

Bietan, behingoz, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzea eskatu dugu, eta hala izan arte, EAEko eta Nafarroako gobernuek zenbateko horretara arte osatzea pentsiodunen gutxieneko pentsioak.

Aste hauetan talde parlamentarioekin izandako bileretan egiaztatu dugu ez dagoela hori ez egiteko arrazoi politiko edo ekonomikorik, eta eskatzen diegu hurrengo aurrekontuetan onar dezatela, 2023ko urtarriletik atzeraeraginez, gure eskaria gauzatzeko beharrezkoa den partida gaitzea.

Gure mobilizazio iraunkorrak hasi zirenetik ia sei urte igaro ondoren, aldarrikapen hau EAEko eta Nafarroako gobernuek aurkeztutako aurrekontu proiektuetan jaso ez izana salatzen dugu. Bi gobernuetako alderdiek ezin dute beren erantzukizuna saihesten jarraitu, eta hitzetatik ekintzetara igaro behar dute.

Pozik gaude EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk aurrekontuei zuzenketak aurkeztu dizkietelako, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa osatzeko gure aldarrikapena gauzatzeko bidea irekiz.

Gaur, Gasteizen, EAEko eta Nafarroako 200.000 pentsiodun baino gehiagori hitza ematen diegu, pentsio bidezko diru-sarrerak 1.080 eurotik beherakoak baitituzte. Onartezina da bankuen eta enpresa handien etekinak esponentzialki hazten ari diren une hauetan, milaka pertsonak, bizitza osoan lan egin ondoren, elikadura, osasuna, etxebizitza eta mendekotasuna artatzeko zerbitzu publiko soziosanitario duinak eskuratzeko aukerak murriztuta izatea.

Demokraziaren oinarria aberastasuna ekitatez banatzea da, eta ez pertsona batzuk gure eskubideen kontura aberastea. Pobreziak eta pentsio txikiek emakume aurpegia dute, eta gobernuek ez dute benetako erabakirik hartu soldatetan eta pentsioetan dagoen genero-arrakala ezabatzeko. Zaintza-zerbitzuak pribatizatzen diren heinean, langileen lan-baldintzak okertzen eta zerbitzuak hondatzen eta garestitzen dira. Horregatik, EHPMak aktiboki babesten dugu azaroaren 30eko greba orokorra.

Berriro oihukatuko dugu EAEko Legebiltzarraren atarian, eta aurrekontuak erabakiko dituztenek entzun dezatela nahi dugu: Hemen eta orain 1.080 euroko gutxieneko pentsioa. Gaur, atzo bezala, mobilizazioa da gure bermea. 

Manifestazioan parte hartu genuen pentsiodunok pozik eta harro itzuli ginen gure herrietara, gure aldarrikapenen alde borrokatzen jarraitzeko ilusio eta borondate sendoaz.

2.- Kalitatezko osasun publikoaren aldeko mobilizazio arrakastatsua EAEn

Osakidetzako murrizketak eta pribatizazioak salatzeko eta osasun publikoa kalitatezkoa, integrala eta doakoa izan dadila eskatzeko Bilbon, Donostian eta Gasteizen hilaren 11n egindako manifestazioetan 11.000 pertsona inguru bildu ziren. Pentsiodunen mugimenduak presentzia handia izan zuen, hiru manifestazioetan agerian geratu zena. Mobilizazio horietan parte hartzea arrakastatsutzat jo behar da, batez ere Bilbon etengabeko euripean egin zelako, eta berriro erakusten duelako euskal gizartearen sektore zabal bat kezkatuta dagoela osasun-sistema publikoan gertatzen ari den atzerakadagatik.

Azken ekitaldietan salatu zutenez, osasun publikoaren murrizketa-politikak espezialista baten kontsulta izateko justifika ezinak diren itxaron-zerrenden gehikuntza eta ebakuntza kirurgiko bat egiteko epeak handitzea eragin ditu. Eta premiazkoak diren arazo larriak konpontzeko, paziente asko ospitale eta zerbitzu pribatuetara desbideratzen ari direla. Era berean, arazo horiek konponbiderik eta plangintzarik ezaren ondorio direla kritikatu zen, Osakidetzako zuzendaritzaren eta Eusko Jaurlaritzaren kudeaketa politiko arduragabeak eta negatiboak eraginda. Eta arazo horri irtenbidea emateko modu bakarra da orain arte egindako pribatizazioak geldiaraztea eta lehengoratzea, eta osasun-sistema publiko, kalitatezko, unibertsal eta doakoa sustatzeko eta indartzeko neurriak hartzea.

Mobilizazioen deialdiak Osasun Publikoaren Defentsarako Herritarren Koordinakundeak egin zituen, eta 75 sindikatu- eta gizarte-kolektiboren babesa izan zuen, tartean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarena. Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren eta Urkulluren Gobernuaren itxikeriaren aurrean, Osakidetako arazoei irtenbidea emateko, ezinbestekoa da mobilizazio sozial eta bateratu ahalik eta zabalenak sustatzen jarraitzea.

3.- Azaroak 25: Emakumeen aurkako Indarkeria Desagerrarazteko Nazioarteko Eguna

Azaroaren 25ean, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko (EHPM) emakumeok gure ahotsak munduko emakume guztien ahotsekin batuko ditugu, gaur egun oraindik ere emakumeek pairatzen dituzten mota guztietako indarkeriak eta desberdintasunak ikusarazteko eta salatzeko. Adineko emakumeoi ere eragiten digute indarkeria eta desberdintasun horiek, askotan erailketa bihurtzen direnak.

Eta urteetan ezkutuan egon dena, ikusezin bihurtu dena, presente egin nahi dugu, errealitateaz jabetzeko eta hainbat eremutatik irtenbideak eskaintzeko. 2023ko uztailean argitaratu eta Emakundek sustatutako “Genero-indarkeria eta adineko emakumeak Euskal Autonomia Erkidegoan: kalteberatasun opakoa agerian utziz” ikerlanak hainbat datu ematen ditu. Horien artean honako hau nabarmendu nahi dugu: “65 urtetik gorako lau emakumetik batek ( %23,4) genero-indarkeria jasan du bere bizitzan zehar, eta %5,7k gaur egun. Horrek esan nahi du adineko 67.559 emakumek jasan dutela nolabaiteko genero-indarkeria beren bizitzan zehar, eta 16.456 emakume inguru jasaten ari direla biolentzia hori gaur egun”.

Azpimarratu nahi dugu, faktore askoren artean, autonomia ekonomikorik ezak zuzenean eragiten duela indarkeria-egoerak sortzen dituen botere-harremanetan, eta horregatik, inoiz baino gehiago, Hego Euskal Herrian 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren osagarria defendatzen dugu hura jasotzeko irizpide indibidual gisa, eta ez bizikidetza-unitate gisa. Datorren azaroaren 25ean herri eta hiriburuetan egingo diren manifestazioetan parte hartzeko deia egiten dugu.

4.- Aita-gurasoentzako amatasun-osagarria erreklamatzeko aukera

Erretiroko, alarguntzako eta ezintasun iraunkorreko kotizaziopeko pentsioei egindako ekarpen demografikoagatiko amatasun-osagarriak 2016ko urtarrilaren 1etik aurrera hasitako pentsioen osagarri bat adosten zuen, bi seme-alaba, biologiko edo adoptatu izan dituzten emakumeentzat. Horren zenbatekoa pentsioaren gaineko ehuneko batekoa zen, seme-alaba kopuruaren arabera: %5 birentzat, %10 3rentzat eta %15 lau edo gehiagorentzat. Aita-gurasoak baztertuta zeuden.

Ondoren, 2019ko Europako epai batek diskriminatzailetzat jo zuen gizonak baztertzea, eta adierazi zuen gizonek kobratu behar zutela pentsioaren errekargu hori. Geroago, auzitegiek ebatzi dute 2016/01/01etik aurrera pentsioa eskuratzeko baldintza hori betetzen duten eta bi seme-alaba edo gehiago izan dituzten gizonen aitorpenak pentsioa eskuratzen den lehen egunetik izan behar duela eragina, betiere 2016ko urtarrilaren 1a baino geroago izan bada.

2021eko otsaileko Lege Dekretu batek, 2021eko otsailaren 4tik aurrerako ondorioekin, amatasun-osagarriaren ordez, genero-arrakala murrizteko neurriei buruzko beste bat ezarri zuen. Osagarri berria lehen seme-alabatik aurrera aplikatzen da. Emakumeek eta gizonek kobra dezakete, baina ez aldi berean: printzipioz, emakumeei ematen zaie, baina gizonek emakumeen ordez kobratuko lukete, baldin eta baldintza jakin batzuk betetzen badituzte eta baldintza horiek seme-alabaren jaiotzagatik karrera profesionalean kaltea izan dutela egiaztatzen badute eta pentsio txikiagoa kobratzen badute.

Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalak (GSIN) denbora luzez ez die gurasoei hasierako osagarria ofizioz aitortu, eta, horrez gain, hasierako osagarriaren aita-gurasoen eskaerek ukatu ere egin dute, bide judizialera jotzera behartuz. Europa Batuko Justizia Auzitegiak, 2023ko irailaren 14ko epai batean, xedatu du 2019ko epaiaren ondoren GSINen hasierako praktika, hau da, auzia jartzera behartzea eta, ondorioz, osagarria jasotzea atzeratzea, konpentsatzeko zenbateko bat ordaindu behar dela, eragindako kalteak konpentsatzeko eta disuasio-balioa izateko. Dirudienez, gaur egun GSINek arazorik gabe aitortzen du, baldintzak betetzen direnean.

5.- Etengabeko borroka anbulatorio batzuetan etengabeko arreta berreskuratzeko

24/7 plataformek (eguneko 24 orduetan asteko 7 egunetan anbulatorioak irekitzea eskatzen dute) mobilizazioak eta hainbat ekimen bultzatu dituzte, batez ere Elgoibarren eta Goierriko Urola Garaian. Aste honetan Urola Garaiko 24/7 Plataformako kideak azoketako plazetara joan dira euren herrietako bizilagunen kexak eta testigantzak jasotzera. Ostegunean Urretxun egin zuten, atzo Legazpin eta gaur Zumarragan. Nahi duten herritar guztiek lehen arretako edo larrialdietako zerbitzuetara joan direnean bizitako esperientziak azaltzeko aukera izango dute. Ondoren, plataformek eskualdeko Osakidetzako zuzendaritzari helaraziko dizkiote jasotako kexak eta testigantzak.