Albiste eta informazio interesgarriak          2023ko irailak 16 

1.- Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak astelehenetako elkarretaratzeei gogoz ekin die berriro

Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta 60 bat herritan Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak ohiko kontzentrazioei ekin zien berriro astelehenean. Oraindik herri batzuk falta dira bat egiteko, eta oraindik udaren amaieran gaudela eta pentsiodun batzuek familia-konpromiso jakin batzuekin jarraitzen dutela nabaria da. Elkarretaratzeetan parte hartu duten milaka pentsiodunen artean, pentsio publiko, duin eta behar bestekoak lortzeko borrokarekin jarraitzeko gogo eta ilusio handiak nabarmendu dira, bereziki 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzeko, aldarrikapen hori, behin eta berriro azpimarratu dugunez, miseria-pentsioekin gaizki bizi diren emakume pentsiodunen sektore oso handi batentzako bereziki garrantzitsua izanik.

Jakina, zaila da ulertzea, diru-sarrera horiek izanda, inkesta batzuek Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) eta Nafarroako biztanleen ongizate-maila handia nabarmentzen saiatzea. Kaleko errealitatean apur bat arakatuz gero, inkesta horien emaitzak, edo behintzat titularrak, ez lirateke hain baikorrak edo onberak izango.

Pentsiodunen mugimendu osoa martxan jarrita, orain datorren ikasturterako ekimen eta mobilizazio guztiak prestatu behar dira, bereziki urte amaierara arte. Bai Estatuko gobernuari, bai EAEko eta Nafarroako gobernuei eskatzen diegu gure aldarrikapenak onar ditzatela eta 2024rako hurrengo aurrekontuetan behar diren diru-partidak bidera ditzaten, behar bezala gauzatu ahal izateko.

2.- Urriak 1: Adinekoen Nazioarteko Eguna

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarentzat, besteak beste, gehienok adin jakin bateko jendea garelako, “Urriaren 1a: Adinekoen Nazioarteko Eguna”, esanahi berezia duen data da. Horregatik, 2018. urteaz geroztik egiten ari garen bezala, egun hori mobilizazio-egun aldarrikatzaile bat izango da, eta adinekoen aitortza eta duintasuna defendatuko dugu, ez bakarrik Euskal Herrikoak, baita mundu osokoak ere, batez ere beren bizi-baldintzak eta duintasuna oso kaskarrak diren herrialdeetakoak.

Igandea denez, astelehenean, urriaren 2an, ospatuko dugu, pentsiodunek kontzentrazioetarako erabili ohi dugun eguna delako, eta horrek jende gehiago biltzea ahalbidetzen duelako. Manifestu bat eta kartel bat argitaratuko ditugu, eta ziurrenik herri jakin batzuetako kontzentrazioak eta hiriburuetako manifestazioak bateratuko ditugu.

Baldintza material duinek pentsio publiko eta duinak eskatzen dituzte. Hori dela eta, pentsioen inguruan planteatuta ditugun eskaerek aldarrikapen-gune garrantzitsua beteko dute egun horretan. Baina hainbat mobilizaziotan nabarmendu dugunez, urte osoan zehar, eta bereziki urriaren 1ean, osasun- eta zaintza-kontuak funtsezkoak dira adinekoentzat ere. Osasun publiko eta kalitatekoa ez ezik, zerbitzu soziosanitario publikoak ere (egoitzak, etxeko arreta, eguneko zentroak…) defendatzea eta eskatzea gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da, are gehiago, gero eta pribatizazio handiagoak daudenean, bizitzaren merkantilizazioa bultzatuz. Halaber, ezin ditugu ahaztu adineko pertsona askoren bizigarritasun-baldintza txarrak eta beren gizarte- edo aisialdi-harremanez gozatzeko dituzten zailtasunak.

Eta, batez ere, adineko pertsonen duintasuna eta eskubide guztien aitorpena nabarmendu nahi ditugu, horiek gabe gizateriaren egungo bizimodua ezinezkoa izango baitzen. Beste urte batzuetan bezala, egun horretan Egoiliarren Senideen Elkarteekin bat egiten saiatuko gara, haiek baitira beren senideek egoitzetan dituzten baldintzak zuzenago pairatzen dituztenak.

3.- Eusko Jaurlaritzak inoiz baino diru gehiago du, pentsioak 1.080 euro arte osatzeko

Azken urteotan, Gasteizko gobernuak, nahiz eta gizarte-premiak egon, gastatu ez duen diru-gerakin garrantzitsua sortu du. 2023. urtearen hasieran, diruzaintzako gerakin erabilgarria 1.480,2 milioi eurokoa zen. Bestalde, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunen diru-bilketak, abuztura arte, nabarmen gainditu du Eusko Jaurlaritzak aurreikusitako % 5eko igoera. Eta horrek guztiak pentsarazten digu diru-bilketaren igoera hori, batez ere langileek, pentsiodunok eta herri-sektoreek ordaintzen dugun PFEZaren ondorioa dena, hemendik urte amaierara arte mantendu egingo dela, baita handitu ere.

EAEn 1.080 eurotik beherako pentsioak dituzten 167.728 pentsiodun daude, gehienak emakumeak. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) ondo arrazoitutako eta justifikatutako txosten batean, gutxieneko pentsioak 1.080 euro arte osatzeko kostua, 14 ordainsaritan, kalkulatu du eta estimatu du EAEko egungo aurrekontuaren % 2a izango zela.

Ez da oso ulergarria, eta are gutxiago justifikagarria, Gasteizko gobernuak (EAJk eta PSE-EEk sostengatua) gutxieneko pentsioen osagarri hori onartu gabe eta bere gain hartu gabe jarraitu izana. Espero dugu hilabete honetan zehar EHPMak eskaturiko  Eusko Legebiltzarreko Gizarte eta Gazteria Batzordearekin eta Nerea Melgosa Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuarekin bilerak edo elkarrizketak egitea. Horietan, pentsiodunen mugimenduaren ordezkaritzak, aldez aurretik helaraziko zaien aipatutako txostenaren azalpenean sakonduko du.

Zaila izango zaie txostenean jasotako datuak eta argudioak ezeztatzea. Baina pentsa daiteke gobernua osatzen duten bi alderdiek, gutxienez, eragozpenak jarriko dizkiotela gutxieneko pentsioak 1.080 eurotara osatzeko eskaerari, eta beste behin ere arazo horri irtenbidea emateko borondate politikorik eza erakutsiko dutela.

Laster hasiko da 2024rako aurrekontuen aurkezpena eta negoziazioa. Zalantzarik gabe, gure eskaera hori onartu eta aplikatzeko erantzukizun nagusia EAJ eta PSE-EE alderdiei dagokie, gobernuan baitaude. Baina, era berean, Legebiltzarra osatzen duten alderdi guztiei dagokie beren burua definitzea eta aldarrikapen hori defendatzeko erantzukizuna beren gain hartzea.

Ezin dugu gure eskaera gauzatzeko aukera hau pasatzen utzi. Udazken hau ezinbestekoa da hori lortzeko. Jakina, EHPMak hori lortzeko ahaleginak biderkatuko ditu mobilizazioak eta beste ekimen batzuk bultzatuz. Eta kanpaina bat sustatuko dugu, gizarte-babes zabala ahalbidetzeko, gobernuari erantzun positibo bat alde batera uzten utziko ez diona, 2024ko hurrengo aurrekontuetan beharrezko partida ekonomikoa txertatuz.

Aurreratzen dugu, halaber, EAEn bezala, Nafarroako Foru Erkidegoan ere, sindikatuekin eta beste gizarte eragile batzuekin batera, antzeko lan plangintza aurrera eramango dutela, Parlamentuko alderdiekin elkarrizketak eginez, eta baita zuzenean Chiviteren gobernuaren ordezkaritza batekin ere, mobilizazioekin eta beste gizarte ekimen batzuekin batera.

4.- Kontzentrazioak berriro hasiko dira, Urola Garaiko Osasun Zentroko Larrialdi Zerbitzua egunero ireki dadin

Udako hilabeteetako atsedena igarota, irailaren 6an, asteazkena, Urola Garaiko (Gipuzkoa) 24/7 Plataformak berriro deitu zituen Urretxu eta Zumarragako herritar guztiak hileko lehen eta hirugarren asteazken guztietan egin ohi diren kontzentrazioetara joateko, Osasun Zentroko Larrialdi Zerbitzua eguneko 24 orduetan, asteko 7 egunetan, irekita egon dadin.

Hiru urte baino gehiago igaro dira eskualdeko Lehen Mailako Arretako larrialdi-zerbitzua itxi zenetik. Herritarren lanari esker, asteburuetan eta jaiegunetan goizeko 9:00etatik gaueko 21:00etara berriro irekitzea lortu zen, baina ez da nahikoa.

Osasun-zerbitzu publiko guztiak ezinbestekoak dira, eta ezin da onartu modu batera edo bestera desagertzen joatea. Eta are gutxiago larrialdi-zerbitzuak. Hiru urte hauetan, herritarren ekimen ugari egin dira, 24/7 Plataforman adierazi bezala, “gure eskualdeak osasun-sistema publikoaren kalitatea gal ez dezan”.

Kontzentrazioan aurrera eramango diren ekimenen berri eman zen, hala nola, irailerako eskualdeko osasun zuzendaritzarekin hitzartutako elkarrizketa. Era berean, elkarretaratzeetan eta bestelako ekimenetan parte hartzera animatu zuten, “galtzen den borroka bakarra bertan behera uzten dena” dela sinetsita.

5.- Tubacexeko greba luzea dela eta epaituko dituzten pertsonen absoluzioa eskatu dute

Joan den astelehenean, hilak 13, Tubacex-eko langileek elkarretaratzea egin zuten Laudioko Herriko Plazan, Tubacex-eko greban parte hartzeagatik eta grebarekiko elkartasuna adierazteagatik, hainbat pertsonaren aurka egingo diren epaiketak salatzeko eta absoluzioa eskatzeko.

Etzi, astelehena 18, lehen epaiketa egingo da. Eskualdeko hiru gazte epaituko dituzte eta 4 urte eta 7 hilabeteko kartzela-zigorra eskatzen diete. Beste epaiketa bat urriaren 11rako aurreikusita dago; kasu honetan, Tubacex-eko bi langileri 14 hilabeteko kartzela-zigorra eskatzen diete, desordena publikoak eta agintaritzaren aurkako delituak egotzita.

Elkarretaratzean, deitzaileek salatu zuten hiru gazteen kasuan fiskalak egindako zigor-eskaera handiei aurre egiteaz gain, langileen aldarrikapenekiko elkartasuna kriminalizatzeko ahalegina dagoela jokoan.

Era berean, Ertzaintzaren papera salatu zuten, bere jardun errepresibo eta bortitzak direla eta, Tubacex-eko Administrazio Kontseiluaren zerbitzurako piketeen papera betez. Laudioko mobilizazioez eta elkartasun-ekintzez gain, auzipetuei babesa eta elkartasuna adierazteko elkarretaratzeak egingo dituzte Gasteizko Epaitegian, epaiketak hasi baino lehen, epaituak izango diren irailaren 18an eta urriaren 11n. Aiarako eta Euskal Herriko pentsiodunen mugimendutik gure babes osoa ematen diegu Tubacex bezalako borroka eredugarri batean parte hartzeagatik auzipetutako gazteei eta langileei.

6.- Eraso eta eraso!

Ez da egunik igaro bankuen, IBEX-35en edo aseguru-etxe handien zerbitzura dauden bozeramaileek eta komunikabideek, babesaren eta gizarte-segurantzaren egungo sistema jasanezina deneko eta pentsioen gastua murriztu behar deneko adierazpenak eta horien aldeko propaganda egin gabe. Horren adibidea da, duela egun batzuk, El PAIS egunkariak Moody’s kalifikazio agentzia estatubatuarrari emandako tarte zabala, Espainiari “zor publikoa handitzea eta kreditu-kalifikazioaren narriadura saihesteko pentsioetan doikuntza gehiago egitea” eskatzeko.

Agentzia hau pribatua da, eta banku eta erakunde korporatibo handiek babesten dute, hala nola Espainiako bankuetan edo Mafre bezalako aseguru-etxeetan interes handiak dituen Vanguard Group-ek. Gauzak horrela, bere analisiak eta proposamenak egiteko unean noren zerbitzura dagoen inguruko zalantza gutxi dago.

Espainiako Estatuko egoerari dagokionez, aurreikuspen interesatuak egin ditu pentsiodun kopuruak 2050era arte izango duen gorakadari buruz, eta oso desorekatuta dago jarduneko langileei dagokienez. Bere kalkuluen arabera, 2019an 65 urtetik gorako pertsona bakoitzeko jardunean zeuden 3,1 langileen proportzioa 1,5ekoa izango da 2050ean, baita etorkinen sektore garrantzitsu batek aurreikuspen hori arindu dezakeela onartuta ere. Bestalde, gaineratu du pentsioak KPIaren bidez eguneratzen badira, Gizarte Segurantzaren defizit publikoa oso handia izango dela eta Estatuaren zor publikoa jasanezina bihurtuko dela.

2050era arte lanean egongo diren langileen eta pentsiodunen arteko proportzioaren horrelako aurreikuspen demografikoak egitea ez da batere zorrotza eta ausartegia da, are gehiago azken bi hamarkadetako datuak kontuan hartzen badira, non ez den desoreka esanguratsurik izan. Baina hortik harago, Moody’s-ek ez du beste elementu batzuk kontuan hartu nahi. Lan-indarrek azken hamarkadetan sortutako produktibitatea eta aberastasuna modu esponentzialean hazi dira. Era berean, produkzio-teknologia berrien garapenaren ondorioz, produktibitate eta aberastasun horiek hazten jarraituko dutela aurreikus daiteke, baita jardunean dauden langileen kopurua txikiagoa izanda ere.

Gaur egungo garapen teknologikoko baldintzek lanordu batzuk kentzea ahalbidetzen dute, lanaldia nabarmen murriztuz, adibidez, asteko 32 ordura arte. Era berean, produkzio-lana deiturikoaren urteak mugatu daitezke, erretiro-adina 60 urtera murriztuz, eta, egungo aberastasuna ekitatez banatuz, pentsio eta bizi-kalitate duinak izateko aukera izango litzateke. Baina hori, jakina, enpresaburuak eta erakunde politikoak aipatu neurri horiek onartzera behartuz bakarrik egin daiteke, jendea mugarik gabe esplotatzeari eta etekin handiak haientzat gordetzen jarraitzeari uko eginez.

Moody’s-ek ere ez du planteatzen emakumeen eta gazteen soldatak eta enplegua hobetzea, lana banatuz eta prekarietatea eta behin-behinekotasuna ezabatuz, eta, horrela, Gizarte Segurantzaren kutxari diru-sarrera handiagoak ahalbidetuz, pentsio publikoak bermatzeko. Ezta etekin eta fortuna handiek dagozkien zergak ordaintzea ere, diru-sarrera publikoak hobetuz.

Are gehiago, zor publikoaren zati handi bat sektore pribatuari emandako laguntza publikoek sortu dute (gogoratu besterik ez dago, adibidez, bankuen erreskatera bideratutako berreskuratu gabeko diru publikoaren zenbatekoa), azpiegitura handiak –askotan justifikatu gabeak– diru publikoaren bidez sustatzeak, eraikuntza-enpresa eta korporazio handien onurarako direnak, edota gastu militarrek, Espainiako Estatuan ez ezik mundu osoan ere mugarik gabe hazten ari direnak.

Moody’s-en iritziz, horrelakoak ez dira ukitu behar zor publikoa murrizteko. Pentsioak eta gastu sozialak murriztea baino ez du helburu, eta horretarako denak balio du. Izan ere, El PAISek horrelako artikuluei lekua egitea, pentsio eta eskubide sozialen aurkako etengabeko erasoaren parte da, zor publikoa mugatzeko “mantra”-ren izenean.