Albiste eta informazio interesgarriak 2023ko irailak 30

1.- Astelehenean kalera irtengo gara Adinekoen Nazioarteko Eguna ospatzera

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua kalera aterako da astelehenean Adinekoen Nazioarteko Eguna ospatzera beste behin, gure eskubideak adinarekin ez direla iraungitzen erreibindikatzeko. Adinekook eskubidea dugu pentsio publiko duin eta nahikoen bidezko bizi-baldintza duinak izateko, baita gu zaintzeko sistema publiko eta unibertsala, gure arreta-beharrak beteko dituena.

Egoitzetako erabiltzaileen senideen elkarteekin batera manifestazioa egingo dugu Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan 12:00etan, Bilboko Udaletxetik, Donostiako Alderdi Ederretik, Gasteizko plaza Berritik eta Iruñeko Udaletxeko plazatik hasita. Mobilizatu ohi diren 75 herrietan, batzuetan manifestazioak egingo dira, eta beste batzuetan elkarretaratzeak eta hainbat ekimen, ordu berean.

Donostiako eta Bilboko manifestazioak amaitzean, gutun bana emango zaie Gipuzkoako eta Bizkaiko Foru Aldundietako arduradun nagusiei, bilera bat egiteko eskatuz, egoitzen larritasun-egoera aztertzeko eta beraien mende dauden gizarte-zerbitzuak ere. Neurriak har ditzaten saiatuko gara zerbitzu horiek publikoak eta kalitatezkoak izan eta baztertu dezaten pribatizazioen sistema, non kudeatzaile pribatuek, itunen bidez, kriston mozkinak lortzen dituzten, kalitate txarreko arreta-zerbitzuak eskainiz eta soldata eta lan-baldintza eskasak ematen dizkieten oso ondo zaintzen duten emakumezko langileei, adinekoak erantzukizun eta arreta handiz artatzen dituztenak.

2.- EHPMa Eusko Legebiltzarreko Gizarte eta Gazteria Batzordearekin bildu gara

Asteazkenean, hilak 27, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko ordezkaritza bat Eusko Legebiltzarreko Gizarte eta Gazteria Batzordearekin bildu zen. Legebiltzarreko batzordean, EAJ, EH Bildu, PSE, Elkarrekin Podemos-IU eta PP alderdietako presidente, presidenteorde eta idazkariak hartu zuten parte. EHPMko ordezkaritzaren aldetik, hiru pentsiodun zuzeneko bileran, eta beste lau lagunek jarraitu zuten agerraldia alboko gela batean.

Lehen hitzaldi batean, EHPMko ordezkaritzak txostenaren azalpen labur bat egin zuen. Bertan, EAEn 1.080 euroko gutxieneko pentsioak osatzeko premiazko beharra nabarmentzen da, 170.000 pentsiodun inguruk (gehienak emakumeak) oinarrizko premiei aurre egiteko zailtasun handiak dituztela azpimarratuz.

Aurkezpen horren ondoren, talde politikoetako ordezkariek hartu zuten hitza. Eta hitz egiteko bigarren txanda batean, pentsiodunen ordezkaritza taldeak planteatutako zalantza batzuk argituz eta bere hitzaldien alderdi batzuk zehaztuz erantzun zuen. Urgentziazko lehen balorazio batean, MPEHko ordezkaritzaren osoko bilkurak honela amaitu zuen, laburbilduta:

• Harrera ona, gure gizarte- eta aldarrikapen-lana aitortzeko hitzak. Aurkeztutako txostena ondo landuta eta arrazoituta dagoela adierazi dute talde politikoek.

• Agerraldiak EHPMk aurkeztutako txostenean azaldutako planteamenduen sendotasuna ikusteko balio izan du. Bai gure aldarrikapenaren premiari dagokionez, bai errebindikazioaren izaerari dagokionez (pentsioaren osagarria), bai laguntza-babesik ezari dagokionez; bai osagarria eskuratzeko baldintzen banakako izaerari eta EAEko aurrekontuekin egin ahal izateko eskumen-esparruari dagokienez.

• Taldeak, oro har, gure proposamenaren alde agertu dira, PSE bezalako batzuek Estatuko Gobernuak egindakoa eta DSBEaren hobekuntzak azpimarratu dituzte, EAJk atea zabalik utzi du hitz egiten jarraitzeko, Elkarrekin Podemos-IUk gure aldarrikapenei babestu erretiratu die eta EH Bilduk formula egokiena bilatzeko konpromisoa hartu du, Legebiltzarrak premiaz gure aldarrikapena onar dezan.

• Oraingo honetan, alderdi bakar batek ere ez du zalantzan jarri pentsioak 1.080 eurotan osatzeko aukera dagoela, horretarako nahikoa diru dagoelako eta EAEko zein Nafarroako erakundeek egin dezaketelako.

• Talde politikoek esandakoaren ondoren, MPEHko ordezkaritzak uste dugu modu onetatik haratago neurri zehatzak hartzeko exijitzen jarraitu behar dela, eta, ildo horretan, komenigarria dela talde politiko bakoitza banaka interpelatzea, gure agerraldiaren ondoren 1.080 euroko osagarria egiteko hartuko dituzten ekimenak ikusi eta ezagutzeko.

• Osagarri hori eta 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzeko gure bermea mobilizazioa dela pentsatzen jarraitzen dugu, eta kalean inoiz baino gogo handiagoz jarraitu behar dugu.

3.- Motorrak berotzen, azaroaren 30eko Greba Feminista Orokorrera begira

Irailaren 20ean, mugimendu feministak bultzaturiko mobilizazioak burutu ziren Euskal Herriko lau hiriburuetan, azaroaren 30eko Greba Feminista Orokorra sustatzeko deia eginez. Emakume pentsiodunok parte hartu genuen mobilizazio horietan.

Goizean, Gasteizen, lehenengoz, agerraldia egin zuten Arabako Foru Aldundiaren aurrean, erakundearen “politika pribatizatzailea” salatzeko. Ondoren, Gizarte Ongizaterako Foru Erakundearen bulegoetara sartu ziren, grebaren aldeko oihuak eginez eta egoitzak publikoak izan behar direla aldarrikatuz. Donostian, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Gizarte Ekintza Sailaren aurrean egin zuten elkarretaratzea, “Zaintzarekin negoziorik ez” lelopean. Ondoan, adinekoentzako egoitzak daude eta sektore horretan gero eta pribatizazio gehiago daudela salatu zuten. Aldi berean, zaintza sektorean lanean ari diren langileen lan-baldintzak urgentziaz hobetzeko exijitu zuten. Iruñan, Espainiako Gobernuaren Atzerritarrentzako Bulegoaren aurrean egin zuten agerraldia, hain zuzen, zaintza lanak gero eta gehiago, emakume migratu eta arrazializatuen gain jartzen baitira. Etxeko langileen ia % 30 egoera administratibo irregularrean daude, erroldatzeko zailtasunak dituzte, eta ondorioz, baldintza eta esplotazio egoera muturrekoetan lan egin behar dute. Atzerritartasun Legea bertan behera uzteko eskatu zuten. Arratsaldean, Bilbon, EAJren egoitza den Sabin Etxearen aurrean egin zen elkarretaratzea, errepidea moztuz, “herri honetan eta bereziki Bizkaian batez ere zaintzen inguruko azpiegituren merkantilizazioaren erantzulea EAJ dela” salatzeko.

Egungo zaintza-sistema “kapitalista, arrazista eta heteropatriarkala” salatzeko mobilizazioak izan dira, zaintzari loturiko ertz eta esplotazio ezberdinak mahaigaineratuz eta sistema hori iraultzeko beharra azpimarratuz. Zaintza-sistema publiko eta komunitario berri bat eraikitzeko aldarria egin zen. Hain zuzen, horren alde egingo dugu Greba Feminista Orokorra datorren azaroaren 30ean.

4.- Osakidetza eta Osasunbidearen norabide pribatizatzailea 

Osakidetza eta Osasunbideko Lehen mediku arreta eta interbentzio kirurgikoetarako itxaron-zerrendetako arazo larriagotuak, hamarnaka mila gaixoei erasanak direlarik, Gasteizko eta Iruñeko gobernuek erabaki dute arazo horiek konpontzea, pazienteen multzoak (taldeak) osasun pribatura bideratuz.

Urrunetik datozen arazoak eta pandemiaren ondorioz osasun-krisiaz justifikaezin diren arazoak lehertu zaizkie eskuetan. Egiturazko osasun-arloko profesionalen falta, jasan behar izaten zituzten lan-kargak, bereziki Lehen Mailako Arretan, eta plantillen lan-baldintza txarrak zein erakargarritasun gutxikoak, bai Osakidetzan nola Osasunbidean… hutsune eta arazoak izan dira duela zenbait urtetik hona, pandemiaren bi urteetan are gehiago handitu direnak, sindikatuek eta gizarte-eragile ugarik salatu izan zituztenak hainbat mobilizazio eta protestarekin batera. 

EAEko eta Nafarroako bi osasun-zerbitzu publikoen arazoen eta narriaduraren ondorioz, herritarren gehiengo batek adierazi du ez dagoela gustura osasun-arretaren gabeziaz eta Osakidetzaren eta Osasunbidearen narriaduraz, eta uste du lehen mailako arazo soziala dela, zerbitzu publikoa eta kalitatezkoa izan behar duelakoan. 

Osasun sailei eta Gasteizko zein Nafarroako gobernuei bururatu zaien gauza bakarra, itxarote-zerrenden arazoa arintzeko, zera da: alde batetik, arratsaldez ebakuntza kirurgiko gehiago egin ahal izatea, hots aparteko orduak sartzea, eta profesionalek beren lana are gehiago indartzea; bestetik, premiazko arretak eta ebakuntza kirurgikoak desbideratzea osasun-zerbitzu pribatuetara. Klinika eta ospitale pribatuetara bideratzeko erabaki hau justifikatzeko, beldurra eta ahalik eta lasterren artatua izateko jendearen beharra eta desira aprobetxatzen dute. 

Gasteizko Legebiltzarrean, EAEko Politika Orokorreko Osoko Bilkuran, joan den asteko ostegunean, Urkullu lehendakariak itxarote-zerrendak zuzentzeko jarrera “serioa” erakutsi nahi izan zuen, pandemia hasi aurreko zifrak sei hilabetean berreskuratuz. Erronka handi bat bezala erakutsi nahi izan zuen batez besteko atzerapena ebakuntza kirurgikoetan 65 egunak berreskuratzeko konpromisoaz, 30 egunetik behera bihotzeko kirurgietan, eta 48 orduko itxaronalditik jaitsi Lehen Mailako Arretan. 

Hemerotekak gauzak bere lekuan jartzen ditu eta zoritxarrez batzuetan proposamen edo datu konparatibo batzuen faltsutasuna edo desitxuratzea agerian utzi. Ebakuntza kirurgikoen batez besteko itxaronaldia 2019an, pandemiaren aurreko urtean, ez zegoen 65 egunetan, Urkulluk adierazi zuen bezala, 48,7an baizik; 30 eguneko atzerapenak paziente onkologikoen kasuan eta 90 egun bihotzeko pazienteen kasuan, Osakidetzan 2006az geroztik, errege-dekretuan jasota: “atzerapenak bermatzeari buruzko maximoak”. Sagardui sailburuak, otsailean, Gasteizko Legebiltzarrean esan zuen Lehen Mailako Atentzioan aurrez aurreko hitzordu baterako itxaronaldia 48 baino txikiagoa zen ordurako eta, dirudienez, Urkulluren promesa hori beraz “lortua zegoen”. 

Sektoreko sindikatuek eta beste eragile sozial eta politiko batzuek neurri horiek “adabaki” hutsa izatea kalifikatu dituzte Urkulluren proposamenak, horiek ez dute konpontzen Osakidetzaren narriadura. Are gehiago, uste dute hauteskunde-kiratsa direla hurrengo hauteskunde autonomikoei begira, galdutako boto batzuk berreskuratzeko. Jakina, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarentzat oso garrantzitsua da mobilizazio eta protesta ahalik eta zabalenak zein bateratuenak egiten jarraitzea, modu bakarra baita Osakidetzak eta Osasunbideak izaera publikoa eta kalitatezkoa berreskuratzeko populazioarentzat. Eta noski! bizi ari garen pribatizaziorako bidea itxiz.

5.- Auzitegi Gorenak atzera bota du Iruñeko Udalaren errekurtsoa eta Etxez etxeko Laguntza Zerbitzuko (ELZ) langile guztiak berriz onartzera behartzen ditu 

Iruñeko Udalak, Enrique Maya buru zuela, Etxez Etxeko Arretarako Udal Zerbitzua taldea (EAUZT) zuelarik, 2021ean zerbitzu horren kudeaketa kanpora ateratzea erabaki zuen, enpresa publiko bat sortuz eta bertara langile guztiak pasatuz, lan hori egiten ari ziren plantilla organikokoak. 

Nafarroako Justizia Auzitegiak epaian erabaki zuen lanean egotea enpresa publikoan ez zela enplegu publikoa. Eta erasandako lagunek eskubide hauexek dituztela adierazi zuen: langileak enpresarekin duen harremana mantentzea eta bere lanpostua plantilla Organikoan agertzea, aurretik zeuzkaten lan-baldintza berberei eutsiz. Horrela zerbitzua, berriro ere, Iruñeko Udalak zuzenean eman behar zuen. 

Epai horren aurrean, Udalak errekurtsoa aurkeztu zuen. Horren ondorioz, langileek eta sindikatuek mobilizatzeko jardunaldi asko egin zituzten, eta ondorioz kasuaren judizializazioa. Orain, duela astebete pasatxo, publiko egin da Auzitegi Gorenak atzera bota duela Udalaren kasazio-errekurtsoa eta Etxez Etxeko Arreta Zerbitzuko langile guztiak berriz hartzera behartzen dituela (ELZ). 

Auzitegi Gorenaren autoan honako hau adierazten da: “EAUZTen kudeaketaren eredua aldatzeak langileen Lan-kontratudun Hitzarmen Kolektiboaren 13. artikulua urratzen du”. Artikuluan Udalak, enplegu publikoa sustatze aldera, gaur egun lan-kontratuko langile finkoek edo mugagabe ez-finkoek egiten dituzten lanak ez ditu kanporatuko. 

Zerbitzu hori kanpora ateratzeak berekin dakar langileen prekarietatean eragitea, oso feminizatuta dagoen lana, eta eskatzen duten duintasunetik aldentzea. Zainketak gehienezko babesa eta laguntza izan behar dute erakunde publikoen barruan. Horretarako, funtsezkoa eta ezinbestekoa da ELZko langileak udaletxeko plantillan mantentzea. 

Iruñeko Udalaren eskuineko gobernuaren edozein saiakeraren aurrean Auzitegi Gorenaren epai honen aplikazioa ez onartzeko edo luzatzeko, ezkerreko gehiengo politikoak eta korporazio aurrerakoiak behartu behar du berehala egitera.

6.- Lanaldi partzialeko langileen hobekuntza kotizaziopeko pentsioa eskuratzerakoan 

Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren 2019ko epai baten ondoren, Konstituzio Auzitegiaren epai batek (KA), urte berekoak eta aurrekoan oinarrituta, lanaldi partzialeko kontratua duten langileen erretiroaren kalkulu-sistemaren deuseztasuna ezarri zuen, berdintasunaren printzipioa urratzen baitzuen eta emakumeen aurkako zeharkako diskriminazioa suposatzen baitzuen, emakume gehien gehienek lanaldi partzialean lan egiten dutelako.

Ordura arte, lanaldi partzialeko langile baten erretiro-pentsioaren zenbatekoa oinarri arautzailea portzentaje batez biderkatuz kalkulatzen zen, ordaindutako kotizazioen arabera zehaztuta, kotizazio-aldiaren iraupenaren araberako ehunekoa. Konstituzio Auzitegiaren epaiaren arabera arau horrek berez zigor bikoitza zekarren: soldata txikiagoengatik kalkulu oinarri txikiagoa izatean, ez bakarrik lanaldi laburragoagatik, baita jendeak kobratu ohi duen ordu-soldata txikiagoagatik ere, kalkulu-oinarriari aplikatu beharreko ehunekoa ere txikiagoa zen, iraupenaren arabera, izan ere, lanaldi partzialean lan egindako denbora, lanaldi osoan egindakoa baino txikiagoa zela uste zen. 

Datorren urriaren 1ean, 2023ko lege batek ezarritako arau berriak sartuko dira indarrean, ezintasun iraunkorra, heriotza eta biziraupena, aldi baterako ezintasuna eta jaiotzea eta adingabea zaintzea, kotizatutako denbora zenbatzeko formula aldatuz, eta hori bai pentsioak eskuratzeko zein pentsioaren zenbatekoan.

2023ko urriaren 1era arte, lanaldi partzialeko lana duen langile batek 30 urteko lanaldia egin behar zuen, 15 urteko lanaldi osoa osatzeko eta erretiroagatiko kotizaziopeko pentsioa eskuratzeko. Horrek esan nahi zuen jende asko berezia zela, hainbat zerbitzu-sektoretan lanaldi partzialean lan egiten zuten emakumeak kasurako, edo zaintzari arreta emateko seme-alabei edo bestelako familia-betebeharrei dagokienez, ezin zuten 15 urteko gutxienekoa metatu, kotizaziopeko pentsioa eskuratzeko beharrezkoak direnak. 

Kalkulu-eredu berri hori hartzeak hobekuntza dakar, jende gehiagori ahalbidetuko baitio kotizaziopeko prestazioak eskuratzea eta, ondorioz, pentsioak hobetzea. Baina atzeraeraginez ez aplikatzea murrizketa handia da. 

Zer gertatzen da lanaldi partzialean lan eginez 2019 baino lehen erretiroa hartu zutenekin? Langile hauei ez zaie ofizioz aitortzen eskubide hori eta judizialki erreklamatzea da bide bakarra. Bada jadanik aitorpen horren aldeko epairen bat. Baina sindikatuen presiorik gabe, eskaera orokor batekin batera, zailtasunak izango dira eskubide hori ofizioz mundu guztiari onartzeko. 

Eta 2019 baino lehen 30 urte edo gehiago lan egin zuten pertsona guztiekin, neurri handi batean emakumeekin 2 edo 3 orduko lanaldiez, eta ezin izan zuten osatu kotizaziopeko pentsioa? Gaur egun, emakume pentsiodun askok, horrela lan egin zutenak, kotizazio gabeko miseria-pentsioak baino ez dituzte jasotzen. Bidezkoa litzateke egoera horietako berrikuspen bat egitea.