Albiste eta informazio interesgarriak                          2023ko irailaren 23an

1.- Eusko Legebiltzarreko Gizarte eta Gazteria Batzordearekin bilduko gara hilaren 27an

Datorren asteazkenean, hilak 27, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko ordezkaritza batek agerraldia egingo du Eusko Legebiltzarreko Gizarte eta Gazteria Batzordearekin. Agerraldi hori duela hilabete batzuetatik dago eskatuta.

Bilera honen helburua da batzorde horren aurrean EHPMk egindako txosten zabal bat azaltzea. Txosten hori dagoeneko eman zaie Legebiltzarreko talde politiko guztiei, eta bertan nabarmentzen da Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) 170.000 pentsiodun inguru daudela, gehienak emakumeak, 1.080 eurotik beherako edo askoz gutxiagoko pentsioa dutenak, eta gutxieneko pentsioen osagarriaren kostua Gasteizko Gobernuaren aurrekontuaren %2 inguru dela, hau da, aurrekontuan sartutako ehun eurotik bi euro.

Gobernuak oso kontu ekonomiko saneatuak ditu, eta urte honetan zehar bildutako diru-kopurua asko hobetu da, aurreko urteetan izan dituen gastatu gabeko partiden erreserbei gehituta. Horri esker, datorren urterako aurrekontu ekonomiko zabala eta onbideratua izango du, eta arazorik gabe bideratu ahal du gutxieneko pentsioak 1.080 eurora osatzeko behar duen dirua. Duela urte batzuetatik hona EHPMk eskatzen duen partida ekonomikoa, aurrekontuetan inolako ezustekorik gabe ezar zitekeena, eta gauzatu ez bada, Urkullu lehendakaria buru duen EAJren eta PSEren koalizio-gobernuaren borondate politikorik ezagatik izan da.

EHPMren proposamena da eskari hori berehala Eusko Legebiltzarrera eramatea eta 2024ko EAEko aurrekontu orokorretan onartu eta aplikatu ahal izatea. Urteak daramatzagu gutxieneko pentsioak 1.080 euro minutuko kopuruan osatzeko eskaera hori aldarrikatzen. Bide batez, gaur egun, Europako Gutun Sozialaren gomendioei jarraituz dagokiena baino askoz txikiagoa da, eta ezin dugu ontzat eman legebiltzarreko balizko atzerapen formaletara joan, eskari horren aitorpenaren atzerapena. Bere gain hartzeko eta aplikatzeko erantzukizun nagusia gobernua osatzen duten alderdiei dagokie. Baina gure gonbidapena da alderdi guztiei konpromisoa har dezatela eta erantzukizunez defenda dezatela eskaera hori Eusko Legebiltzarrean.

2.- Gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzeko eskatu diote Nafarroako Gobernuari

Asteartean egindako prentsaurrekoan, hainbat pentsiodunek, sindikatuk eta beste hainbat gizarte eragilek adierazi zuten 2024ko Nafarroako Aurrekontu Orokorrek partida bat izatea eskatu zutela pentsioak 14 ordainsaritan 1.080 eurora arte osatzeko, eta iragarri zuten Iruñean manifestazioa egingo dutela azaroaren 11n, 17:30ean, Baluartetik hasita.

1.080 Orain/Ahora ekimenak sustatutako mugimendu horren bozeramaileek, June San Millanek eta Paula Garciak, azaldu zuten Foru Parlamentuko talde politikoekin biltzeko asmoa dutela, aurrekontu-partida hori babes dezaten. Nabarmendu zutenez, gaur egun 32.000 pentsioduni eragingo lieke, eta haien gutxieneko pentsioa 743 eurokoa izango litzateke, 1.080 eurokoa, eta horietatik %66 emakumeak dira. Aurrekontu-partida 60 milioi eurokoa izango litzatekeela adierazi dute.

CGT, COESPE Navarra, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Karta (EHNE, ELA, Ernai, ESK, LAB, Nafarroako Mugimendu Feminista, Nafarroako Pentsionistak Martxan, Oneka, Sasoia, Steilas), Nafarroako Pentsiodunen Mugimendua Plataforma Navarra de Salud, REAS Navarra (Ekonomia Sozial eta Solidarioa).

3.- Euskal Autonimia Erkidegoko sektore publikoan bi eguneko greba-deialdia

ELA, LAB, CCOO, Steilas, Satse eta ESK sindikatuek bi greba egun deitu dituzte, urriaren 25ean eta azaroaren 19an, Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) sektore publikoan. Sektore osoan ordezkaritza sindikalaren %83 dute, 150.000 langile inguru, eta horietako asko Osakidetzan eta Hezkuntzan ari dira lanean.

Zerbitzu publiko guztietan kalitatea galdu dela salatu dute; izan ere, duela hamar urtetik ez da berritu hitzarmen kolektiboa, eta sektore osoan behin-behinekotasuna eta prekarietatea onartezina dela uste dute. Era berean, salatu dute behin-behinekotasuna eta lanaldi partzialak sektore feminizatuetan hazten doazela, eta gizonen eta emakumeen arteko soldata-arrakala %25ekoa dela. Eta pribatizazio gero eta handiagoen aurka daude, are gehiago gaur egun 100.000 langile inguru sektore publikoko kontratetako kide direnean.

Arazo horien aurrean, protestatzea eta mobilizatzea beste aukerarik ez dutela adierazi dute, eskaera zehatz batzuekin: soldatak %10 igotzea 2024rako, eta beste %10 berreskuratzeko konpromisoa, azken bi urteetan erosteko ahalmenean izan duten %20ko galeraren aurrean; enpleguan pribatizazio gehiagorik ez dutela onartuko, eta pribatizatuta dagoena publiko egitea, langileen subrogazioa bermatuz; behin-behinekotasuna %8tik behera murriztea eta plantillak gaztetzea.

Era berean, lan-kargak mugatzeko, prestakuntza egokia bermatzeko eta mutualitateek langile publikoen osasunaren kudeaketan duten zeregina murrizteko neurriak adostea proposatu dute. Era berean, benetako euskalduntze eraginkorra bermatuko duten planak adostea.

Langileen lan-eskubideak hobetzea eta plantillak gehiagotzea funtsezko elementuak dira zerbitzu publikoen kalitaterako. Baina zerbitzu publikoek gizarte osoarentzat duten dimentsio sozial eta politikoak, are gehiago Euskal Herrian eta Europa osoan gero eta pribatizazio- eta murrizketa-prozesu handiagoak gertatzen ari direnean, egiturazko aldaketak eskatzen eta planteatzen ditu, eta horiek mobilizazio eta gizarte-aliantza zabalekin bakarrik lor daitezke. Eta, beste behin ere, ezin dugu ahaztu zerbitzu sozio-sanitario gehienak (egoitzak, etxeko arreta, eguneko zentroak, adineko-zaintza oro har) erakunde publikoei dagozkiela, hala nola aldundiei, eta erakunde horiek diru kopuru handiak ordaintzen dizkietela erakunde pribatuei itunen bidez, haiek kudeatzen eta ustiatzen baitituzte onura izugarriak lortuz.

Pentsiodunentzat eta adinekoentzat zerbitzu publikoak indartzea, zabaltzea eta hobetzea garrantzitsua izateaz gain, ezinbestekoa da beren bizitzako alderdi guztietan kalitatea hobetzeko. Zentzu horretan, bereziki, zerbitzu sozio-sanitarioak publikoak izatea Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak atsedenik gabe defendatu eta exijitzen ari garen eskaria da.

4.- Lehengo bidetik: Europako Banku Zentralak (EBZ) %4,5era igo ditu interes-tasak

Duela egun batzuk, Europako Banku Zentralak (EBZ) bere interes-tasak igotzea erabaki du, hamargarrenez jarraian, %4,25etik %4,5era pasatuz, ustez prezioen igoera geldiarazteko eta ekonomia geldotzen ari den arren.

Euskal Herriko eta Europa osoko sindikatu ia guztiek salatu dutenez, EBZren erabakiari esker, irabazle bakarrak irabazi handiak eta akziodunei dibidendu handiak banatu dizkieten banku handietako akziodun aberatsak dira, akziodunek ezarritako interes-tasen igoerei esker.

Izan ere, Europako Banku Zentralaren interes-tasek 2022ko uztailetik izan duten etengabeko igoerarekin, bankuek, oro har, eskandaluzko gorakada izan dute beren irabazietan; izan ere, tasa aldakorreko hipoteken zati handi batean hilean 300 eurotik 400 eurora igo dira batez beste. Hego Euskal Herrian 155.000 familia edo pertsona inguruk dute hipoteka mota hori, eta, beraz, erraza da bankuak hipoteka horien kontura zurrupatzen diren urtean ehunka milioi euro kentzea.

Aitzitik, hipotekatutako familiek edo pertsonek, batez ere diru-sarrera ertainak edo txikiak dituztenek, jasan behar izan dituzten gastuen gorakada dago, etxebizitza bat erosteko hipotekatu behar izan baitute. Jakina, etxebizitzen alokairu soziala modu zabalean sustatuko balitz arrazoizko prezio herrikoietan, jende asko, batez ere gaztea, ez litzateke murgilduko bizitza osorako itoko dituzten hipotekak dituzten etxebizitzen erosketan.

EBZk igoera horiek justifikatu nahi ditu inflazioaren edo prezioen igoerari eusteko. Baina eurogunean abuztuan %5,5 inguruan mantentzen da (nahiz eta Estatu espainiarrean %2,6koa izan, hamarren bat eta bi hamarren artean apur bat altuagoa Hego Euskal Herrian) eta are okerragoa dena, erosketa saskiaren prezioen urte arteko igoera askoz handiagoa da, EAEn eta Nafarroan %10 eta %11 bitartean kokatuz.

Bestalde, ekonomia moteltzen ari da enpleguan gerta daitezkeen ondorioekin. Beste arazo bat da haiek kezkatzen dituen ekonomia kapitalistaren moteltzea ez dela gizartearen gehiengoari axola zaiona, hau da, herritar gehienentzat ondasunak eta zerbitzuak ekoiztera bideratuta egon behar duena, ingurumena eta planetako bizitza zainduz eta errespetatuz.

5.- Amatasun-osagarriari buruzko berrikuntzak

Auzitegi Gorenaren zenbait epaik handitu egin dituzte ekarpen demografikoagatiko amatasun-osagarria kobratzeko aukerak, zeinak osatzen baititu 2016ko urtarrilaren 1etik aurrera eskuratu diren alarguntasun, erretiro eta ezintasun iraunkorreko kotizaziopeko pentsioak, betiere bi seme-alaba edo gehiago izan badira, biologikoak edo adoptatuak.

Europar Batasuneko Justizia Auzitegi Nagusiaren 2019ko epai baten ondoren, gizonak osagarri horren onuradun izan daitezke. Gainera, Auzitegi Gorenak 2023ko epai batean ebatzi duenez, osagarri hori gizonek eta emakumeek aldi berean jaso dezakete, atzeraeraginezko izaerarekin pentsioa eskuratzen den unetik, nahiz eta 2023ko beste epai batean aitak kobratzen duen amatasun-osagarria murriztu egiten den, amak genero-arrakalagatiko plusa kobratzen badu.

Osagarri hori bateraezina da 2021eko otsailaren 4tik aurrera amatasunekoa ordezten duen genero-arrakala murrizteko osagarri berriarekin (lehen seme-alabatik aurrera jasotzen da), eta osagarri bat edo bestea jasotzea erabaki daiteke. Hala ere, Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalak (GSIN) ez du ofizioz ordaindu amatasun-osagarria behar bezala, eta, kasu batzuetan, ez die erantzun aurkeztutako eskaerei. Bada, lehen aipatutako Europar Batasuneko Auzitegiak irailean ebatzi duenez, kontuan hartuta bere epaiak Estatuko auzitegiek ez ezik administrazio guztiek ere bete behar dituztela, osagarria ofizioz aplikatzeaz gain, GSINak atzerapenak eragindako kalteengatik kalte-ordaina eman behar du, eta horrek barne hartzen ditu balizko erreklamazioagatiko legezko gastuak. Eztabaida juridikoan dago erreklamazioetarako 5 urteko preskripzio-epea aplikagarria den ala ez.

Hasiera batean, amatasun-osagarria emakumeek seme-alabak zaintzen emandako denboraren ondorioz jasandako pentsio-arrakala arintzeko pentsatuta zegoen. Beste kontsiderazio batzuetan sartu gabe, benetako egitatea zera da, pentsioaren proportzioan jasotzen direnez (%5 bi seme-alabengatik, %10 hiru seme-alabengatik eta %15 lau edo gehiagorengatik), gizonek emakumeek baino zenbateko handiagoko batez besteko pentsioak jasotzen dituzten heinean, amatasun-osagarriak pentsioen genero-arrakala handitu egin duela.

6.- Ogasunaren diru bilketa: 11.360 milioi euro abuztura arte EAEn

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek iazko abuztura arte aldi berean bildutakoak baino 732 milioi euro gehiago dira. %6,9ko hazkundea dakarte, Euskal Autonomia Erkidego osorako (EAE) aurreikusitako %5a gaindituz.

Beti bezala, diru-bilketaren ehuneko handiena Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergari (PFEZ) dagokio, eta langile eta pentsiodun gehienok ordaintzen dugu. Eta ehuneko handiena izateaz gain, proportzio handienean hazi da, aurten ere %9, iazko urtarriletik abuztura arteko aldi beraren aldean.

BEZaren bilketa, langileok, pentsiodunek eta herri-sektoreek ere sostengatzen eta jasaten duguna, geldirik dago aurten. Baina ez da kontsumoko prezio altuengatik ordaintzen dugun Balio Erantsiaren gaineko Zerga (BEZ) jaitsi egin delako, baizik eta kontsumoko gastu orokorrak behera egin duelako soldatek eta pentsioek erosteko ahalmena galdu dutelako eta klase herrikoien kontsumo indibiduala zein kolektiboa txikiagoa delako.

7.- Galdakao: 68 urteko lankide pentsiodun baten etxegabetzea gelditzea lortu dute

Duela urte batzuk, 68 urteko Galdakaoko pentsiodunen mugimenduko kide den Patxik hipoteka-kreditu bat eskatu zion BBKri (orain Kutxabank) etxebizitza bat erosteko, eta, ezin izan dionez aurre egin, Kutxabankek etxetik bota nahi izan du. Bizilagunen protesta-prozesu luze baten ondoren, hainbat kolektiboren babesarekin, tartean etxebizitzaren sindikatuarena eta herriko pentsiodunen mugimenduarena, lortu dute etxetik ez botatzea.

Joan den asteko asteartean prentsaurreko herrikoia eman zuten, auzokideak zorionduz, euren protestekin garaipen txiki baina esanguratsu hau posible egin dutelako. Lankide pentsiodun honen etxegabetze-saiakera ez da kasu isolatu bat, pertsona asko eta asko, pentsiodunak eta adinekoak tartean, beren etxebizitzak utzi eta zeruaren eta lurraren arteko kalean ikusteko zorian daude, bankuen edo funts putreen aseezintasunaren ondorioz. Etxegabetzeen aurkako eta pertsona guztiek etxebizitza duina izateko duten eskubidearen aldeko borrokak gero eta garrantzi handiagoa du. Eta erakunde pribatu handi horien jokabidearen aurka egin eta salatu behar da, etxebizitza horiekin espekulatuz irabazi handiak lortu nahi baitituzte, eta, horrez gain, gobernuei eta erakunde publiko guztiei exijitu behar zaie neurriak har ditzatela jarduera horiek eragozteko eta pertsona guztiei etxebizitza duinak ziurtatzeko.