Albiste eta informazio interesgarriak                        2023ko otsailak 10

1.- Bankaren eskandaluzko irabaziak behin eta berriz

Egunotan argitaratutako datuen arabera, Espainiako Estatuko banketxe handiek hazkunde historikoa izan dute 2023an. Diru gehien irabazi zuen bankua Santander izan zen, 11.076 milioi eurorekin, 2022aren aldean %15,3ko hazkundearekin. Ondoren BBVA kokatu zen 8.019 milioirekin, %22,25 gehiago. Caixabankek 4.816 milioiko irabaziak izan zituen, %54,5 gehiago. Sabadellek 1.332 milioi lortu zituen, iaz baino % 55 gehiago. Eta Bankinter 845 milioi, %55 gehiago. Unicaja kontuan hartu gabe, bost banku handi horiek soilik 26.088 milioi euroko irabaziak izan dituzte, hau da, iaz baino ia %26 gehiago.

Bankuen mozkinen igoera eskandalagarri horiei, IBEX-35 osatzen duten enpresa handiek lortutakoak gehitu behar zaizkie. Lehenengoei EBZk (Europako Banku Zentrala) inflazioa kontrolatzeko aitzakiarekin ezarritako interes-tasa altuek (4,5 puntu) mesede egin diete. Horri esker, biztanleen sektore garrantzitsu bati eragiten dioten hipoteken, kontsumorako kredituen eta abarren interesak igo ahal izan dituzte. Enpresa handiei dagokienez, inflazioa aprobetxatu dute prezioak beren ekoizpenaren kostuen gainetik igotzeko eta mozkin-tasak handitzeko.

Mozkin horiek banatzerakoan, banku eta enpresa handi horietako kudeatzaileen soldatak eta diru-sarrerak eta akziodunei egindako ordainketak izugarri handitu dira. Aitzitik, herritar gehienok, prezio neurrigabeak ordaintzen ari gara, batez ere, erosketa-saskiko produktuekin zerikusia duten prezioetan.

Lotsagabekeria osoz, pozik eta harro daude lortutako irabazi handiengatik, eta, gainera, kexu dira gobernuak ezarri dituen zergengatik. Bankuei, gainera, ahaztu egin zaie duela hamar urte erreskatatzeko erabili zen diru publikoaren, hau da, 70.000 milioi euroen zati txiki bat baino ez dutela itzuli.

Gizartearen gaitzespenak eta mozkin justifikaezin horien eta aberastasunaren banaketan gero eta handiagoa den desberdintasunaren salaketak gero eta garrantzi handiagoa hartzen are dira. Eta gobernuei eta erakunde publikoei eskatu behar zaie neurriak har ditzatela, neurriz kanpoko irabazi horien banaketa justuagoa izan dadin eta gizartean ematen diren ezberdintasunak murriztuz 

2.- Osasun publikoaren aldeko manifestazio jendetsuak Errenterian

Azken hilabete eta erdian bi mobilizazio garrantzitsu egin dira Errenterian. Lehenengoa, abenduaren 16an, Iztietako anbulatorioaren aurrean egindako elkarretaratze batekin hasi zen, eta gero, manifestazioan, Udaletxeraino joan zen, 2.000 pertsona inguruk parte hartu zuen. Bigarrena, joan den larunbatean, otsailaren 3an, jendetsuagoa, herriko eta inguruko 6.000 lagun bildu baitzituen. Anbulatorioaren aurreko elkarretaratzearekin hasi zen ere bai, eta gero manifestazioan joan zen Alamedaraino.

Auzo Elkarteek, Erretiratuen Zentroek, Asanblada Feministak eta Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko kide diren Duintasuna pentsiodunen plataformak deitu zituzten mobilizazioak. Eta horien helburu zehatza Iztietako anbulatorioak pairatzen duen egoera zaila salatzea eta herri osoarentzako kalitatezko lehen mailako arreta defendatzea izan zen.

Urtarrilean, herritarrak sentsibilizatzeko eta haien parte-hartzea bilatzeko asmoz, sinadurak biltzeko kanpaina bizia egin zuten, eta jende askok parte hartu zuen.  11.000 sinadura bildu zituzten, horietako asko anbulatoriora hitzordura edo izapideren bat egitera joaten ziren pazienteen artean. Paziente horiek, anbulatoriotik irten eta berehala, sinadurak biltzeko mahaira joaten ziren, sarreran zuten mahaira, prestatuta zituzten inprimakiak betetzera.

Anbulatorioa oso egoera larrian dago: ez dira bete medikuen erretiroak (gaur egun 2), ezta gaixotasunagatiko bajak ere (beste  4). Gainera, anbulatorioko Larrialdi Zerbitzuak Oarsoaldea osoko (Lezo, Oiartzun, Pasaia, Errenteria) bizilagunak ere artatu behar ditu, 71.500 biztanle inguru.

Mobilizazioetan argi utzi zuten herritarrek ez dutela onartuko gure osasungintzan lehen eta bigarren mailako pazienteak egotea, Osasungintza kalitatezkoa eta unibertsala izan behar duela. Gotzone Sagardui Osasun sailburuak zer erantzun eman zain daudela adierazi du herriko alkateak.

Mobilizazioen ondoren jendea pozik dago, uste baitu Errenteriako herritarren eskakizun nagusia argi eta garbi indartzeko balio izan dutela, anbulatorioko arazoak konpontzeko eta arazo kolektiboen aurrean sentikorrago bihurtzeko. Solidarioagoak  izaten irakatsi digute, baita Oreretan boluntarioekin lan egiten duten gainerako eragileekin konpromisoa izaten ere. Bileraren berritasunen zain jarraitzen dute, eta adierazi dute beste protesta batzuekin mobilizatzen jarraitzeko borondatea dutela, harik eta osasun-egoera hori lortu arte; hobe da prebenitzea, gaixotasunak sendatzea baino.

3.- BPMren bilera Batzar Nagusietako Herritarrekiko Harremanetarako Batzordearekin

Ostiralean, hilak 2, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko (BPM) ordezkaritza bat Bizkaiko Batzar Nagusietako Herritarrekiko Harremanetarako Batzordearekin bildu zen, hau da, ordezkaritza duten alderdi politiko guztiekin. Arrazoia: Gasteizko gobernuari egin diogun 1.080 euroko gutxieneko pentsioak osatzeko eskaera azaltzea eta eskaera hori Batzar Nagusien Osoko Bilkuran eztabaidatu eta onartzeko eskatzea.

BPMko ordezkaritza lau kidek osatu zuten, eta bilera zuzenean jarraitu zuten beste 8 lagun izan zituzten. Kide bakoitzak Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan gutxieneko pentsioei 1.080 eurora arteko zergatik eskatzen diegun azaldu zitzaien, eta baita gogorarazi EAEn 167.000 pentsiodunek (erdia Bizkaian) kopuru horren azpitik –edo oso azpitik– dituztela pentsioak, eta azpimarratu genuen miseriazko pentsio horiek modu berezian eragiten dietela emakumeei, gehienak alargunak eta adinekoak.

Jakinarazi zitzaien Euskal Autonomia Erkidegoko 110 udal inguruk babestu dutela mozio bat eskaera horrekin, baita Gipuzkoako Batzar Nagusiek ere. Eta eskari horri buruzko eztabaida Batzar Nagusietako Osoko Bilkurara eramateko eta han aldeko iritzia emateko eskatu zitzaien.

EH Bildu eta Elkarrekin Podemos esplizituki agertu ziren Mogimenduaren eskaeraren alde, eta gainerako alderdiak itxurakerietara mugatu ziren, eskatutakoari buruzko iritzi argirik eman gabe. Baina PSEk positibotzat jo zituen Estatuko Gobernuak pentsioei buruz hartutako neurriak, baina ez zuen onartu 2024rako gutxieneko pentsioak oso baxuak direla, eskasak direla ez esateagatik. EAJ bere erantzukizunak saihesten saiatu zen, pentsioen auzia EAEren eskumena ez dela argudiatuta. PPk, gaiari buruzko iritzia eman beharrean, berriro ohartarazi zuen kutxa bakarra haustearen arriskuei buruz –gaur egun EHPM ez da planteatzen ari–, eta haiek erabat aurka daude.

Pentsiodun asko, bereziki emakumeak, duintasun minimo batekin bizi ahal izateko eskaera bidezkoa eta ezinbestekoa denez, euskal komunitatean babes sozial handia duten eskaerak Bizkaiko Batzar Nagusietara eramatea eta onartzea espero dugu, nahiz eta hori gertatuko den itxaropen handirik ez izan.

4.- Mugikortasun urriko pentsiodunek TAOaren araudi berria indargabetzeko eskatu diote Bilboko Udalari

Joan den astelehenean, mugikortasun urriko pentsiodun talde batek ohiko pentsiodunen kontzentrazioan parte hartu zuen Bilboko Udalaren aurrean. Azaldu zuten desgaitasuna duten pertsonek, zehazki mugikortasun murriztua dutenek, bizitza betea nahi dutela, Bilboko pertsona guztiek bezala.

Beren lanetara, unibertsitatera, terapiara, seme-alaben eskolara, kirola egitera edo, besterik gabe, edozein jolas-jarduera egitera joateko, beren beharretara benetan egokituta dagoen garraiobide bat behar dutela adierazi zuten, eta, kasu gehienetan, garraio publikoa ez dela irisgarria.

Horregatik, mugikortasun murriztua duten pertsonentzat, ibilgailu pribatua guztiz beharrezkoa da, laguntza teknikoa, ez da erosotasun hutsa. Bereziki, Bilbotik urrunago dauden inguruneetan edo garraioan defizit handiena duten lekuetan bizi direnentzat

Salatu dute Bilboko TAOren araudi berria mugikortasun urriko pertsonentzat aplikatzeak gainkostu ekonomikoa dakarrela: aparkatzeko denbora murrizten du, gehiegizko esfortzu fisikoa egitera behartzen ditu eta aparkatzeko lekuak mugatzen dizkietela. Beraz, mugigarritasuna eta autonomia pertsonala mugatzen ditu.

Zeharkako diskriminazioa da, mugikortasun urriko pertsonei desabantaila eragiten baitie, aukera-berdintasunerako eskubidea urratuz eta bizitzako esparru guztietan erabateko parte-hartzea oztopatuz. Horregatik, Bilboko Udalari eskatu diote mugikortasun urriko pertsonentzako TAOaren araudi berria indargabetzeko.

Bilboko Pentsiodunen Mugimenduak bere egiten du kide horien eskaera, eta, horregatik, abegikor eta elkartasunez hartu genituen elkarretaratzean. Laguntza hori animoz eta ilusioz eskertu zuten mugikortasun murriztua pairatzen duten kideek.

5.- Etxeko langileen ustiapena

Bizkaiko Etxeko Langileen Elkarteak (AHT-ELE) otsailaren 1ean aurkeztu duen urteko txostenean (barneko eta kanpoko etxeko langileei aholkuak ematen dizkie) adierazten du egoerak hobera egin duela aurreko urteekin alderatuta. Baina, oro har, oraindik ez direla betetzen legeak ezarritako lan-baldintzak: arau-hauste garrantzitsuak daudela lanaldiari, atsedenaldiei, ordainsariari, laneko segurtasun-baldintzei, Gizarte Segurantzan alta emateari edo idatzizko kontratuari dagokienez. Era berean, nabarmentzekoa da ez-betetzeak nabarmenagoak direla 24 ordu, interna gisa, lan egiten dutenen artean, batez ere emakume migratuak direnean, eta, bereziki, administrazio-egoera irregularrean daudenean.

ATH-ELEren datuen arabera, Bizkaian interna lanean ari diren etxeko langileen % 26,1 egoera irregularrean daude, eta % 70 legezko gehieneko lanaldiaren asteko 60 orduak baino gehiago daude lanean,  %99,8 emakume migratuak dira, eta guztizkoaren % 26,1ek administrazio-egoera irregularra du.

Salatu du iaz joan ziren internen % 97,7k eta ez zutela dagokien soldata jasotzen beren lanorduengatik, % 14,8 ez direla 40 orduko LGSra iristen (kontuan hartu gabe askoz ordu gehiago lan egiten dituztela) eta 2023an 2022ko gutxieneko soldata garbia kobratzen jarraitu zutenak daudela ere bai. Aste barruko langileen soldatak ez datoz bat gutxieneko soldatarekin eta lan egiten dituzten orduekin; soldatetan abusua askoz handiagoa da paperik gabeko langileen kasuan. Bestalde, salatu du barne-erregimeneko langileek beren burua behartuta ikusten dutela  laneko segurtasun- eta osasun-baldintza fisiko eskasetan lan egitera.

AHT-ELEk, halaber, bi aldeak, langilea eta enplegatzailea harremanetan jartzeko eta ondoren kontratua eta hileko nominak egiteko bitartekari gisa esku hartzen duten enplegu-agentziei egozten die errua. Kontratu eta nomina horiek 40 orduko ereduan egiten direla salatu du, presentzia-orduak deitutakoen existentzia eta betebeharra ezkutatuz. Ordu horiek ordaindu beharreko lanaldiaren parte izanik. Halaber, administrazio publikoen jarrera eta pasibotasuna kritikatu ditu, hala nola Osakidetzarena, SEPErena, Lan Ikuskaritzarena eta epaitegiena.

Joan den azaroaren 30eko greba feministan, esanguratsua izan zen etxeko langileek jasaten duten esplotazioaren eta salaketa, eta horiek duintzeko beharrak. Gizarte osoari dagokio horretan aurrera egitea, eta, bereziki, erakundeetako arduradunei dagokie gizarteko sektore ahulenen interesak eta eskubideak babesteko neurri eraginkorrak hartzea; besteak beste, etxeko eta zaintzako emakume langileen, emakume migratzaileen eta egoera irregularrean dauden emakumeen interesak eta eskubideak babestea. Azken horiek gabe, EAEko pertsona askok ez lukete zaintzarik izango eta.

6.- Dena prest BERTSOPENTSIOETAN ekimenerako Tolosan

Martxoaren 1ean, Tolosan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) antolatutako “Bertsopentsiotan” ekimena burutuko da. Ekimen honetan Euskal Herri osoko 300 bat pentsiodunek parte hartzea espero da.

Guztira 60 lehiakide inguruk aurkeztu dituzte bertsopentsioak. Ekimenaren leloa “Ari garela, ari garela astelehenero kalean” da. Epaimahai batek ekarpen guztiak ondo zainduta ditu eta bere lana egiten hasi da, behar bezalako konfidentzialtasuna bermatuz.

Martxoaren 1eko ekitaldi nagusian irabazleak zeintzuk izan diren jakinaraziko da eta aukeratutako bertso batzuk bertaratzen garen guztiok entzuteko eta gozatzeko aukera izango dugu. Irabazleei esleitutako sariak emango zaizkie, eta parte-hartzaile guztiei diploma bana. Era berean, aurkeztu diren bertso guztiak modu ordenatuan bilduko dira, eta ekitaldia amaitu eta astebetera pentsiodunen eta interesa dutenen eskura jarriko dira.

Ekitaldi nagusia bertso-bazkaria izango da (bertsoz girotutako bazkaria). Aste hauetan zehar, pentsiodunen elkarretaratze guztietan ekimenaren berri emango da, eta nahi duenak parte hartzera animatuko dugu. Izena eman behar da eta bazkariaren txartelaren kostua ordaindu. Plazetan, Tolosara joateko moduaren berri ere emango da, horretarako bitarteko kolektiboak eskainiz. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak euskara eta euskal kultura babesteko eta bultzatzeko konpromisoa erakusten du ekimen honen bidez

7.- Ikusgarriak eta deigarriak izango dira pentsiodunen kantuak Santa Ageda egunean

Joan den asteburuan, Santa Ageda eguna zela eta, Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat herritan (Bilbo, Barakaldo, Gernika, Plentzia, Zornotza, Zumaia, Bergara…) pentsiodunen taldeak kalera atera ziren abestera, batzuetan modu autonomoan, beste batzuetan herriko beste pertsona batzuekin batera.

Pentsiodunen taldeetan bakarrik abesti bat abestu zen, Mugimenduak eta bere aldarrikapenek izan duten borroka islatzen zuena. Eta herrietako beste jende batzuekin batera egindako saioetan ere horren berri eman zuten. Herri guztietan oso harrera ona izan zuen abesbatza pentsiodunen eta abestiaren presentziak, eta Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak duen harrera eta errekonozimendu soziala nabaritu ahal izan zen.