Albiste eta informazio interesgarriak          2023ko otsailak 11 

1.- Urtarrileko inflazioa % 5,8 izan da, abendukoa baino hamarren bat handiagoa

Estatistikako Institutu Nazionala (INE delakoa) inflazioa kalkulatzeko metodo berri bat erabiltzen hasi da, elikagaien prezioen osagaiak pisua galduz. Antza denez, Europako beste Estatu batzuetan erabiltzen denarekin “homologatu” nahi da. Ez dakigu oso ondo inflazioaren edo Kontsumoko Prezioen Indizearen (KPI) kalkulua, horren zenbatekoa murriztuz, “estatistikoki hobetzeko” balioko duen. Kontu delikatua da, KPIa baita pentsioak eguneratzeko eta soldatak erregularizatzeko erreferentziazko elementua.

Edonola ere, urtarrileko inflazioa % 5,8koa izan da, abendukoa (% 5,7) baino hamarren bat gehiago. Bestalde, gogoratu behar da azpiko inflazioa –energiaren eta landu gabeko produktuen kostuak kontuan hartzen ez dituena– % 7,3koa izan dela urtarrilean, eta erosketa-saskiak iazko hilabete berean baino % 15 garestiagoa izaten jarraitzen duela.

Analista ekonomiko “azkarrek” aurreikusten dute aurten KPIa egungo parametroetan mantendu daitekeela, Europa osoan gasolioaren prezioa igoko dela kalkulatzen baitute, beste produktu batzuetan ondorioak ere izango dituena, Errusiako gasolioaren inportazioen guztizko blokeotik eratorrita.

Egoera hori gertatuz gero, 2023. urtearen amaieran pentsioen galera metatua % 9 ingurukoa izan daiteke. Izan ere, % 8,5eko eguneratzearen ondorioz, 2011tik 2022ko amaierara arte genuen % 12ko galera metatua ere ez dugu berreskuratu –eta hori 2021eko eta 2022ko atzeraeraginezkoen galera kontuan hartu gabe–. Gainera, guzti horri gehitu behar zaio KPIa aurten igoko dena.

Arrazoiz beteta gaude pentsio publikoak KPIaren arabera eguneratuak izan daitezen defendatzen jarraitzeko, eta gutxienekoak 1.080 eurokoak izatea, Euskadiko Autonomia Erkidegoan (EAE) 160.000 pentsiodun eta Nafarroan beste 50.000 ez baitira 1.000 eurora iristen. Eta are okerragoa dena, EAEn bakarrik 65 urte edo gehiago dituzten 59.475 jubilatuk –bakarrik bizi direnek– 783 euroko gutxieneko kotizaziopeko pentsioa dute, nahiz eta zenbateko hori zertxobait aldatzen den, batzuetan gorantz eta beste batzuetan beherantz, beste zirkunstantzia batzuen arabera. Bestalde, beste 13.000 pertsonak 484 euroko kotizazio gabeko pentsioa jasotzen dute.

2.- Berriro ere El Correo bazterrak nahasten

Adolfo Lorentek El Correo egunkarian (otsailak 1) sinatutako artikulu batean, aurreko egunean egunkari horrek Nadia Calviño Espainiako Gobernuko presidenteordeari Gasteizen egindako elkarrizketari buruz, elkarrizketatzailearen galderetako bat azpimarratu zuen: Zer esango zenioke mileurista den gazte bati, % 8,7ko igoerari esker, hilean 5.000 eurotik gorako pentsioak daudela ikusten duenean?

Beste behin ere, egunkari honen asmoa da gazteen eta pentsiodunen artean nolabaiteko distantzia, desadostasuna eta zatiketa sortzea, pentsiodunen eskaerak gaitzetsiz, pribilegiatuak balira bezala. Inoiz ez da planteatzen gazteen enplegu- eta soldata-baldintzak hobetu behar direnik, eta horren erantzuleak, alde batetik, enpresaburuak direla –etekin handiak lortzen ari direnak–, eta bestetik, erakunde politikoak, ez baitituzte behartzen edo presionatzen sortutako aberastasuna bana dezaten. Era berean, El Correo ere “ahaztu” egiten da pentsiodunen mugimendua enplegu eta soldata duinak eskatzen ari dela behin eta berriro, eta, bereziki, 1.200 euroko Lanbide arteko Gutxieneko Soldata, batez ere gazteengan eta emakumeengan eragin positiboak izango lituzkeena.

Bestalde, ulertzeko zaila da 5.000 eurotik gorako pentsioak daudela eta aurtengo igoera % 8,7koa izan dela aipatzea. Datu horietako bat ere ez baita egia: Gizarte Segurantzaren gehieneko pentsioa 3.059 euro gordinekoa da, eta pentsioak % 8,5en bidez eguneratu dira. Ziur 5.000 eurotik gorako pentsioak daudela, baina aseguru pribatuak dituzten enpresa handietako eta bankuetako exekutiboenak dira, langileen eta herritar gehienen irabaziekin finantzatuak eta zerga-trataera mesedegarria dutenak. Baina El Correok ez du horretaz hitz egin nahi. Tamalgarria da hain zabalduta dagoen egunkari batek datuak manipulatzea eta faltsutzea. Baina ez gaitu harritzen, jakina baita noren zerbitzura dagoen.

3.- Martxoaren 13tik 18rako pentsiodunen barau-itxialdia, erronka handia 

Aurre kanpaina eta martxoaren 13tik 18ra bitarteko asteko barau-itxialdia erronka handia dira Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarentzat (EHPM). Kanpaina honen helburua da 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzea, atzerapen gehiagorik gabe. Lehenik eta behin, Gobernu zentralari eta Diputatuen Kongresuari planteatutako eskakizuna da, baina, aldi berean, EAEko eta Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernu eta Parlamentuei zuzendutakoa da, Madrilen lortzen ez den bitartean, borondate politikoa badute, erakunde horiek, gaitasun ekonomikoa eta eskumenekoa baitute gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino, 14 ordainsaritan, osatzeko. EHPMak joan den astelehenean, otsailaren 6an, Idoia Mendiak EAEko egoeraz egindako adierazpenak gezurtatu zituen. Irakurritako agirian azaldu zenez, EAEko Diru Sarrerak Bermatzeko Errentaren (DSBE) ezta Nafarroako Errenta Bermatuaren (EB) alternatibek ez dute eskaera hori inolaz ere betetzen.

Astebeteko barau-itxialdian zehar hitzaldi eta mahai-inguru ugari egingo dira Bilboko erdigunean dagoen lokalean bertan. Aldi berean, kontzentrazio eta mobilizazio batzuk egingo dira kalean, gutxieneko pentsio hori aitortzeko eta aplikatzeko erantzukizuna duten erakundeei lehentasunezko exijentzia hori helarazteko.

Itxialdia martxoaren 13an hasiko da, astelehenean, Bilboko udaletxearen aurrean egin ohi den kontzentraziotik abiatuta. Manifestazio moduan abiatuko da itxialdiaren lekuraino, eta bertan parte hartuko duten lagunek udaletxearen aurrean bildutako ehunka pentsiodunekin batera joango dira.

Barau-itxialdia amaitzeko, manifestazioa egingo da Bilbon, martxoaren 18an. Manifestazio hori sindikatuen eta beste gizarte-eragile solidario batzuen babesa izatea espero dugu, emakume pentsiodunentzat bereziki garrantzitsua den eskaera horren defendatzaileak direnak.

Asmoa da egunero 25-30 pentsiodunek parte hartzea barau-itxialdian. Aurreikuspenen arabera, 100 bat lagunek hartuko dute parte. Batzuek aste osoan zehar egingo dute, eta beste batzuek egun 1ean edo 2 egunetan. Jadanik 40 bat inguru daude apuntatuta. Ekimen hau hartzen ari den giroa eta animoa ikusita, zalantzarik gabe, datozen asteetan dozenaka boluntario gehiagok bat egingo dute ekimenarekin. Era berean, ziurta dezakegu beste lagun askok dagoeneko konpromisoa hartu dutela itxialdia eta baraua babesteko lanetan parte hartzeko, hitzaldiak, mahai-inguruak eta, batez ere, aste osoan zehar kalean egingo diren elkarretaratze eta mobilizazioetan parte hartzeko.

4.- Ehunka pentsiodun atera ziren kalera Santa Ageda abestera

Tradizioari jarraiki, otsailaren 4an, Santa Ageda bezperan, Euskal Herriko herri handi eta ertainetan eta nekazal herrietan, kaleetara edo inguruko baserrietara kantatzera ateratzen diren abesbatzen koplak entzun ziren. Herri horietako batzuetan, abesbatzak pentsiodunez osatuta egon ziren, eta 70 partaide baino gehiago izan zituzten horietako batzuetan, baita ehunka ere guztira. Herrietako kaleak zeharkatzen zituzten beste abesbatzekiko harremanak oso adiskidetsuak izan ziren, eta batzuetan, elkarri laguntzeko agurrak gurutzatzean, oso maitagarriak izan ziren. Horrela, adibidez, Zornotzan (Bizkaia) herriko abesbatza guztiak elkartu eta elkarrekin abestu zuten udaletxearen aurrean.

Handienetako bat Bilboko Alde Zaharreko kaleak zeharkatu zituena izan zen. Trikitia zeramaten bi gazterekin eta bi pandero jotzailerekin batera ibili zen, eta giroa alaitu zuten, ikusmin handia sortuz eta kalean zebiltzan oinezkoen aldeko agurrak jasoz. EHPMak antolatutako abesbatzetan kopla bat abestu zen, pentsiodunena zela nabarmenduz. Hemen duzue kopla:

Zorion auzo honako denoi                Adinekoak gara guztiok

oles egitera gatoz                              baina inor ez da zaharra

aterik ate ohitura zaharra                  bizitzak erakutsi baitigu

aurten berritzeko asmoz.                   borroka bide bakarra.

Pentsionistak kalean gara                 Gizon-emakumeak gaituzu

Santa Ageda kantari                          elkartuz eta batera

astero legez gaurko egunez               beti bezala oihukatzen:

poztasuna da nabari.                          Pentsionistak aurrera!

5.- Astez aste gora egin dute Osakidetzan eta Osasunbidean izandako arazoen inguruko protesta sozialek

Larunbatean, hilak 4, hainbat protesta egin ziren EAEn eta Nafarroan.

Donostia. Donostia Ospitalearen aurrean, Tolosaldea Osasun Publikoaren Alde (TOPA) plataformaren deialdiari jarraituz, Tolosaldeko 250 pertsona inguru bildu ziren beren eskualdean bertan artatuak izan nahi dutela aldarrikatuz. Urteak daramatzate Tolosako La Asunción klinikako arreta-arazoez kexatzen, besteak beste, espezialistarik ez dagoelako, eta eskualdeko herritar guztiak behar bezala artatuko dituen ospitale publiko bat eskatzen dute. Gotzone Sagarduik ospitale publiko hori sustatzeko asmoa agertu du, eperik zehaztu gabe eta haren eraikuntza hainbat urtetan luzatzeko arriskua izanda. Gainera, ospitale horrek eskualdeko ospitale-beharrak bete ditzakeen inguruko zalantzak daude; izan ere, dirudienez, 50 ohe baino ez lituzke izango, eta hori ez da nahikoa eta ez dago justifikatuta, adibidez, Arrasateko Ospitalearekin alderatuz gero. Izan ere, Arrasateko Ospitaleak 95 ohe ditu, eta antzeko biztanleria-dimentsioa du.

Barakaldo. Barakaldo Osasungintza Publikoaren Alde (BOPA) plataformak deituta, 1.500 pertsona inguruk manifestazioa egin zuten herriko kaleetan zehar Kalitatezko Osasun Publikoaren alde. Industria-udalerri horretan, gaineratiko Ezkerraldean eta Meatzaldean bezala, Lehen Mailako Arretan eta ospitaleko arretan izandako arazoak nabarmen areagotu dira azken urteotan.

Iruña. Ehunka pertsona bildu ziren Nafarroako Osasun Plataformak deituta Nafarroako Gobernuaren Osasun Departamentuaren egoitzaren aurrean, Osasun Publikoaren alde, Nafarroako Medikuen Sindikatuaren jokabidea kritikatuz, esklusibotasuna bete behar izan gabe, hau da, osasunaren sektore pribatuan lan egitea eragozten dien araua baliogabetuta, esklusibotasun-plusa kobratzen jarraitzea eskatzeagatik. Zenbait pankarta esklusibotasunaren alde eta pribatizazioaren aurka agertu ziren.

Aste honetan, beste herri batzuek ere bat egin dute protestekin. Zumarragan bi urte daramatzate etengabe mobilizatzen, Etengabeko Arreta Gunea (EAG) berreskuratzeko eskatuz. Eskualdean sentitzen den aldarrikapen horren ondorioz, Urola Garaiko Mankomunitateak gutun bat bidali die Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari eta Rosa Pérez Osakidetzako zuzendari nagusiari, lau udalerrietako alkateek (Ezkio-Itsaso, Legazpi, Urretxu eta Zumarraga) eta Gabiriako lehen zinegotziak sinatua, Zumarragako larrialdi-zerbitzua erabat berreskuratzeko eskatuz. Era berean, Legazpin, hilaren 6an, protesta-martxa eta -elkarretaratzea egin zen Osasun Zentroaren aurrean, eta 2188 herritarrek sinatutako eskaera bat entregatu zen, “Buztintegik” elkarteak sustatua, erretiroa hartu duen mediku batek utzitako hutsunea betetzeko eskatuz.

Eta ostegun honetan, hilak 9, protesta Bilbon izan zen. Bizkaiko hiriburuko Auzo Elkarteen Federazioak elkarretaratzeak deitu zituen arratsaldeko 19:00etan 14 anbulatorioren aurrean. Salaketak eta aldarrikapenak Lehen Mailako Arretaren eta ospitale-arretaren inguruan beste herri askotan egiten ari direnen antzekoak izan ziren. 1.500 lagun inguru bildu ziren.

Protesta horiek guztiak, EAEko eta Nafarroako beste herri batzuetan azkenaldian egiten ari diren antzeko beste protesta batzuekin kateatzen ari direnak, Osakidetzaren hondatzea sortzen ari den gero eta haserre handiagoa eta nahigabe orokorraren adierazgarri dira. Eta ez bakarrik Osasun Saila eta Lakuako Gobernua gai horiek konpontzen saiatzeko gai ez direlako, baizik eta haien ordezkarien portaera prepotentea eta egiten dituzten adierazpenak, ahal duten guztia egiten ari direla eta, gainera, ondo egiten ari direla esanez, direla kausa. Entzuteko falta zitzaigun azkena, Urkullu lehendakariaren ahotik etorri da: “Nafarroako Osasunbideko medikuen esklusibotasunaren arazoa ez da arazoa EAErentzat”, bertan onartzen baita Osakidetzako medikuek, arau jakin batzuen arabera, osasun pribatuan lan egin ahal izatea, eta hori “positiboa da, arreta medikoa bere osotasunean hobetzen duelako, jendeari arreta emateko mediku gehiago egotea ahalbidetzen duelako eta, gainera, merkeagoa delako Osakidetzako administrazioaren gastuei begira”.

6.- Gehiengo sindikalak greba deitu du otsailaren 15erako Nafarroako sektore publiko osoan

Nafarroako Medikuen Sindikatuak (NMS) otsailaren 1etik aurrera deitutako greba mugagabeak indarra galdu du azken egunotan. Hasiera batean, esklusibotasun-plusa osasun-sektore pribatuan lan egitearekin bateragarria izatea nahi zuten. Ondoren, medikuei soldata igotzea: 1.000 euro hilean. Eskakizun horri egindako kritika sozialek eta Chivite-ren Gobernuak NMSak egindako eskariei, planteatutako terminoetan, azkenean uko egiteak, NMS-aren presio gogorra egiteko borondatea eta erreklamazioak arindu dituztela dirudi.

Osasun Departamentuak eta Chivite-ren Gobernuak NMSaren asmoak onartzeko arriskua zegoenez, Osasunbideko gainerako langileen soldata eta lan baldintzak hobetzea alde batera utzita, sektoreko sindikatu gehienek greba eta mobilizazio egun bat planteatu zuten otsailaren 15erako. Azkenik, herrialdeko funtzio publikoaren sektorean gehiengo sindikala osatzen duten ELA, CCOO, LAB, UGT eta Steilas sindikatuek greba eta mobilizazioa deitu dute hilaren 15erako sektore publiko osoan.

Sektore publikoko negoziazio-mahaiko solaskide gisa aintzat hartzea eskatzen dute, eta haiekin batera eztabaidatzea eta adostea bertako 29.000 langileentzako soldata-aldarrikapenei eta lan-arloko aldarrikapenei erantzungo dieten baterako neurriak, bai eta funtzio publikoko zerbitzu guztiek herritarrei zor zaien arreta behar bezala betetzeko hartu beharreko beste neurri garrantzitsu batzuk ere.

7.- Macron-en pentsio-murrizketen planaren aurkako mobilizazioek eragin handia izaten jarraitzen dute Frantziako Estatuan

Macron-en erretiroen eta pentsioen murrizketen aurkako grebak, lanuzteak eta manifestazioak errepikatu ziren ostegunean, hilak 7, eta eragin handia izan zuen Frantzia osoan. Sindikatuen arabera, bi milioi pertsona inguruk okupatu zuten berriro kalea. Baionan 12.000 izan ziren. Aurreko astean, hilaren 31ko mobilizazio orokorraren ondoren, herriko ekimen ugari izan ziren, horien artean Iparraldean, Hendaian, Maulen eta beste herri batzuetan.

Gaur larunbata, hilak 11, beste protesta eta manifestazio uholde bat espero da kaleetan. Parte-hartzaileen kopuruak aurreko mobilizazioetako kopuruak gainditzea ere lortu nahi dute. Sindikatuek eta gizarte-erakundeek konfiantza handia dute langileek, pentsiodunek eta beste herri-sektore batzuek Macron-en planari erantzuteko duten gogo eta gaitasunean. Zalantzarik gabe, sindikatu guztien batasuna eta Frantziako herritarren gehiengoak plan horren aurka duen iritzia lehen mailako elementuak dira, konfiantza hori eta Macron-en plana bertan behera geratu arte borrokan jarraitzeko prestutasuna elikatzen dituztenak.

Hala ere, Macron-ek bere plana gauza guztien gainetik mantentzeko prest jarraitzen du. Frantziako Asanblada Nazionaleko Gizarte Gaietarako Batzordeko eztabaidak, Asanbladan bertan eztabaidatu eta erabaki aurretik, oso gogorrak eta liskartsuak izaten ari dira. Aurkeztutako zuzenketen kopurua 20.000 ingurukoa da, eta, beraz, erakunde-eztabaidak luza daitezke. Baina Gobernua prest dago trikimailu guztiak erabiltzeko, martxoaren amaieran plan horrek bere eztabaidak burutu ditzan eta martxoa amaitu baino lehen onartua izan dadin. Erronka handia da, eta hilabete pare batean plana onartu ala baztertu erabaki dezakete. Era berean, ez da erabat baztertu behar Macron-ek aldaketa batzuk onartzea, baina aurre egin behar dion gatazka sozial gogorra konpondu gabe.