Albiste eta informazio interesgarriak         2023ko urtarrilak 28 

1.- Bankarien soldata eskandalagarriak Espainiako Estatuan

Benetan eskandalagarriak dira egunotan argitara eman diren bankarien milioi askoko soldatak. 2021ean, sektoreko 221 goi-exekutibok milioi bat euro baino gehiago kobratu zuten Espainiako Estatuan. Horietako bat Europan gehien kobratu zuen bankaria izan zen, 14,6 milioi euro. Eta jaso zutenaren batez bestekoa 2,16 milioi eurokoa izan zen, Europako batez bestekoa (1,8 milioi) baino handiagoa. 2022ko datu eguneratuak falta dira, baina inork ez du zalantzarik milioi askoko soldata horiek handiagoak izan direla.

Eta bankarien soldata “ofizialduez” bakarrik ari gara. Horiei, jakina, ez diete inolako mugarik jartzen bankuen akziodunek, kontrakoa baizik, inporta zaien gauza bakarra bankuak “ondo kudeatzea” baita, beren akzioengatik ahalik eta interes handienak jaso ditzaten, zeren kontura eta noren kontura arduratu gabe. Exekutiboek zenbateko horiek kobratuz gero, bankuen irabaziak apartekoak izan direla ondorioztatzea erraza da, inolako zalantzarik gabe, eta hori gertatzen da, inflazio handiak, erosketa-saskiaren prezioen igoera handiak edo Ukrainako gerrak kezkatzen dituela “esaten” duten bitartean.

Gobernu zentralaren eta ezkerreko alderdi eta alderdi aurrerakoi guztien apustu sendo batek baino ez, herritarren eskakizun sozial handi eta masiboan oinarrituta, jar diezaieke muga milioi askoko soldata eta banku-onura horiei, onartezinak baitira milioika pertsona egoera txarrean edo miserian bizi diren eta gizarte-desberdintasunak modu esponentzialean areagotzen diren egoera honetan.

2.- Pentsioak % 8,5en bidezko eguneratzea

Aste honetan kotizaziopeko pentsioak kobratu dira, %8,5 eguneratuta. Batzuek nabarmendu dute igoera horrekin Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) batez besteko pentsioa 131 euro igo dela hilean aurreko urtekoarekin alderatuta, 1.474 eurora iritsi arte, eta batez besteko jubilazio-pentsioa 1.677 eurotan kokatu dela. 2023an pentsioen guztizko gastua 12.000 milioira hurbil daitekeela gaineratu dute.

Era horretan, ondoko ideiak sustatu nahi dituzte: EAEko pentsioak “ez daudela gaizki”, pentsioen guztizko faktura oso handia dela, Gizarte Segurantzaren kutxako gastuen eta diru-sarreren arteko aldea handitu egiten dela eta horrek defizita handitzea eragiten duela. Era berean, ez dute aukerarik galtzen EAEko pentsioak Espainiako Estatuko beste Erkidego batzuetakoak baino dezente handiagoak direla nabarmentzeko.

Datu horien deskribapen mugatu eta aldebakarrekoaren bidez, honako hau ezkutatzen saiatzen dira:  EAEko 171.000 pertsona inguruk 1.000 eurotik beherako pentsioa izaten jarraituko dutela, eta Nafarroako Foru Erkidegoko 50.000 baino zertxobait gehiagok. Eta apur bat gehiago arakatuz gero, egiazta daiteke 65 urte edo gehiagoko hamarnaka mila pertsonak, bakarrik bizi badira, hilean 783 euroko gutxieneko kotizaziopeko pentsioa jasoko dutela. Arazo hori areagotu egiten da kotizazio gabeko 484 euroko pentsioa jasoko duten pentsiodunekin. Bestalde, kotizaziopeko gutxieneko pentsioa jasotzen duten gehienak, baita zenbateko horretatik beherakoak ere, emakumeak dira. Edozein kasutan, egia da, termino erlatiboetan, Espainiako Estatuan egoera oraindik okerragoa dela Hego Euskal Herrian baino, 4.747.000 pertsonak jasotzen baitituzte 1.000 eurotik beherako pentsioak.

Pentsiodunok “kexatu” behar ez dugula diotenei gogorarazi behar diegu % 8,5eko eguneratze honekin ez ditugula inolaz ere berreskuratzen azken urteetan, batez ere azken bi urteotan, izan ditugun galerak. 2021ean, %2,5 baino ez ziguten eguneratu, Kontsumoko Prezioen Indizea (KPI) %5,5ekoa izan zenean, eta 2022an, berriro %2,5eko eguneraketa izan genuen, KPIa %6,8koa izan zen bitartean. Gainera, ez zizkiguten zegozkigun atzeraeraginezkoak ordaindu.

3.- V. urteurrena ospatzeko aldizkaria Ezkerraldean eta Meatzaldean

Gogoeta propioekin eta material grafiko ugarirekin, Ezkerraldeko eta Meatzaldeko Pentsiodunen Mugimenduak V. urteurrena ospatzeko aldizkaria prestatu du. Bertan mugimenduaren errepasoa egiten da, Rajoy-ren 0,25eko hasierako txinpartatik gaur egunera arte, tokiko, eskualdeko, eskualde arteko, nazioko eta baita nazioarteko mobilizazio andanatik igaroz. Aldizkarian oraindik ere kide diren langile klaseko kidetzat hartzen dute beren burua. Pentsioei buruzko beren errebindikazio-taulako puntuak nabarmentzeaz gain, Osakidetzari, egoitzei, DSBEri eta abarrei lotutako beste borroka batzuekin zein Espainiako beste Erkidego eta Herri batzuetako pentsiodunen plataformekin bultzaturiko borrokekin bat egiteko etengabeko ahalegina egiten dutela ere adierazi dute.

Bizkaiko eta Euskal Herri osoko Pentsiodunen Mugimenduan parte hartzearen garrantzia azpimarratzen dute, indartsuagoak izateko eta pentsio publiko eta duinen eta oinarrizko beste gizarte-premia batzuen alde aritzeko gaitasun handiagoa izateko aukera ematen duelako, besteak beste, adinekoentzako garrantzi handikoak diren osasun-arretarako edo zaintzarako sistema publikoa eta bizitza duina izatea. Era berean, pentsiodunen eskaera guztiak justifikatzeko ondo oinarritutako gorputz ideologiko bat izateko interesa nabarmendu dute, baita antolakuntza- eta mobilizazio-sistema parte-hartzaile, bateratu eta anitzean oinarritzearen garrantzia ere. Amaitzeko, gorputzak eutsi arte borrokan jarraituko dutela adierazten dute.

4.- Mendexak eta Amorotok mediku berria lortu dute

Dagoeneko bi urte dira Mendexa eta Amorotoko bizilagunak, hiru egunez Amoroton eta bi egunez Mendexan arreta zerbitzua ematen zuen medikurik gabe geratu zirenetik. Bi urteko egon ezak eta erreferentziazko medikurik ez izateak bizilagun askoren osasuna eta bizi-kalitatea okertzea ekarri dute.

Bi urte hauetan, bai udal arduradunek (nahiz eta era ezberdinean) bai bi herrietako jendea biltzen duen herri plataformak Osakidetzako arduradunei interpelazioa egin diete, hainbat manifestazio eta sinadura bilketa egin dituzte eta baita Lekeitioko Osasun Zentroko zuzendaritzarekin bilerak ere, horren menpe baitaude. Eta inguruko herrien elkartasunari esker mantendu dira, baita osasunaren arloko profesional askoren borondate onari eta ahaleginari esker ere. Osakidetzaren erantzuna beti berdina izan da: “Ez dago medikurik, pazienteen/medikuen ratioa ez da nahikoa”.

Bi herrietako kaltetuek sortutako “Medikua Herrian” plataformako kideek adierazi dute mobilizatzen hasi zirenean konturatu zirela ez zirela kasu isolatu bat, antzeko egoerak gertatzen zirela EAEko beste herri batzuetan eta Erakunde Sanitario Integratuetan. Eta ez direla Osakidetzaren lehentasuna, landa-eremuak gero eta babesgabeago uzten baititu. Herriek bizirik jarraitzea nahi badugu, oinarrizko zerbitzu publikoak bermatu behar zaizkiela gogorarazi dute.

Dena dela, orain pozik daude. Estatuko beste Erkidego bateko mediku bat iritsi berri da. Behin-behinean arituko da, ez daki euskaraz, eta horrek zailtasunak dakartza herritar euskaldunei arreta emateko, bereziki ama-hizkuntza eta lehentasunezkoa euskara duten eta osasun-premia guztiak gaztelaniaz adierazteko zailtasunak dituzten adinekoei arreta emateko.

Egoera hori Osakidetzaren eta Gasteizko Gobernuaren plangintzarik ezaren beste adibide bat baino ez da. Gasteiz Gobernua ez da arduratzen Osakidetza publiko eta kalitatezkoa sustatzeaz eta bermatzeaz, plantilla egonkorrak eta nahikoak, soldata eta lan-baldintza duinak izango dituena eta euskaraz hitz egiteko gero eta gaitasun handiagoa izango duena, osasun-zentroetara joaten diren pertsonen hizkuntza-komunikaziorako nahiei edo beharrei behar bezala erantzun ahal izateko.

5.- Tentsioa, Nafarroako Medikuen Sindikatuaren aurreikusitako grebari lotuta

Santos Indurain Osasun kontseilariaren eta Nafarroako Medikuen Sindikatuaren (NSA) artean akordiorik lortu ezean, sindikatuak otsailaren 1eko greba mugagabeko deialdiari eutsi dio. Eskaera nagusia esklusibotasunari dagokion osagarria kobratzea da (oinarrizko soldataren %50aren baliokidea), izaera hori bere gain hartu behar izan gabe eta arlo pribatuan ere lan egiteko aukera izanik.

Horrelako eskaera bat onartzea oso larria da osasun-arretako sistema publikoa den Osasunbidearentzat, alegia, hura hustuko edo ahulduko baita eta osasun-sistema pribatuak sortzen duen gizarte-diskriminazioa bultzatuko baita. Nafarroako Osasun Plataforma eta sektoreko sindikatu guztiak, erizaintzakoa barne, oso kritiko eta eskaera horren aurka agertu dira. Pentsiodunen mugimenduak ere bat egiten du gaitzespen horrekin.

Une honetan impasse egoeran gaude. Osasun kontseilaria eta Chiviteren gobernua kontzesioak egiteko prest omen daude, baina Nafarroako Medikuen Sindikatuak ez ditu nahikotzat jotzen, eta, beraz, ezpatek altxatuta jarraitzen dute eta Osasunbideko arreta-arazoak otsailaren 1etik aurrera ugaldu egin daitezke.

6.- Macron-ek bereari eusten dio

Macron-en Gobernuak astelehenean eman zion oniritzia erretiroen eta pentsioen erreformen proiektuari. Berehala Parlamentuari bidaliko dio, martxoaren amaieran onartzeko, irailetik aurrera aplikatzeko eta 2030erako erretiro-adina 64 urtera eramateko.

Erretiro-adina 62 urtetik 64ra luzatzeko eta pentsioaren %100 kobratzeko 42 kotizazio-urtetik 43ra pasatzeko proiektu horrek duela hamarkada batzuetatik hona Frantziako pentsio-sisteman gertatzen ari den murrizketa-prozesuaren jarraipena da.

1972. urtean, langile batek 37,5 urte kotizatu behar zituen pentsio osoa jasotzeko. Gaur egun 42 urte kotizatuta izan behar du, eta 2027tik aurrera, proiektua onartzen bada, 43 urte izango dira. 1983an, 60 urterekin ezarri zen erretiroa. 1993an, kotizazio-aldia 37,5 urtetik 40ra luzatu zen, eta batez besteko soldata kalkulatzeko zenbaketa-aldia 10 urte onenetatik 25 urte onenetara igaro zen. 2010. urtean, pentsioaren %100 kobratzeko 60 urteko muga gainditu zen, eta 62 urte izan beharko ziren; orain, 64ra zabaldu nahi dute.

Neurri atzerakoi eta murrizketa horiei Frantziako Estatuan emandako erantzun sindikal eta soziala beti izan da indartsua, bereziki 2010eko urriaren 12koa, sindikatuen arabera 3 milioi manifestari baino gehiago bildu zituena. Orain beste erregresio gogor bati egin behar diote aurre, eta hilaren 19ko mobilizazioan izan zuten erantzuna oso garrantzitsua eta arrakastatsua izan zen: geldialdi handiak egin zituzten energiaren, garraioen, hezkuntzaren eta abarren sektoretan, eta mobilizazio jendetsuak egin zituzten 200 hiritan, sindikatuen arabera bi milioi pertsona baino gehiago bilduta.

Datorren astearterako, hilaren 31rako, sindikatu guztiek berriro mobilizazio orokorra deitu dute, grebak, lanuzteak eta manifestazioak eginez. Badirudi Macron prest dagoela bereari eusteko, kaleko mobilizazioei entzungor eginez eta pentsio-sistemaren proiektu hori baztertzen duen Frantziako gizartearen % 70 inguruko gehiengoaren iritziari muzin eginez.

Erronka handia da, eta horren emaitzak ez die soilik langileei, batez ere Frantziako Estatuko hurrengo eta etorkizuneko pentsiodunei, eragingo, baizik eta ondorioak izango ditu Europako gainerako herrialde edo Estatuetan, Espainiako Estatuan, esaterako. Escrivá eta gobernu zentrala adi egongo dira, zalantzarik gabe, Frantziako Estatuan gertatzen denari, pentsioen erreformaren bigarren zatia noraino daramaten ikusteko, eta CEOErekin eta CCOO eta UGT sindikatuekin akordioa lortzen saiatuko da, pentsioen erreformaren bigarren zati hori ahalik eta azkarren aurrera ateratzeko. Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduari dagokio Frantziako Estatuko mobilizazioei elkartasuna adieraztea eta pentsio publiko eta duinen aldeko borrokan jarraitzea.

7.- EHPMko Koordinakunde Nazionalaren bilera

Ostegunean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko (EHPM) Koordinakunde Nazionalak bere 50garren bilera egin zuen. Lehenik eta behin, azken mobilizazioen balorazio positiboa egin zen, bereziki V. urteurrenaren inguruan egindakoaz. Mugimendua aktibo eta adoretsu mantentzen dela egiaztatu zen, eta zenbait herritan ere kontzentrazioetara bertaratzeak apur bat hobera egin duela nabarmendu zen.

Ondoren, pentsioen %8,5eko eguneratzearen balorazioa egin zen. Horren ondorioak aurreko albiste batean jaso dira. Gure eskaerekin eta mobilizazio-agendarekin jarraitzeko beharra nabarmendu zen, sindikatuekin eta beste gizarte-eragile batzuekin bateratuko eta askotariko ekimenak partekatzeko interesa alde batera utzi gabe, aurrez aurre dugun egoerari aurre egiteko.

Azterturiko beste gai bat Osakidetzan eta Osasunbidean ematen ari den osasun publikoaren hondatzeari buruzkoa izan zen, baita zerbitzu soziosanitarioetan ere. Gai horren inguruan gizartean kezka handia dagoela egiaztatu zen, eta Lehen Mailako Arretaren inguruko, mediku-kontsultategien inguruko eta abarreko gizarte-protestak eta -mobilizazioak egiten ari diren herri eta eskualdeen kopurua azpimarratu zen, pentsiodunen mugimenduaren parte-hartzea eta herritarren parte-hartze handia izanik eta hobekuntza eta garaipen partzial txikiak lortuz. Hala ere, argi geratu zen ekimen zabalagoetara jo behar dela, EAEko eta Nafarroako Osasun sailek eta gobernuek jarrera alda dezaten, osasun sistema publikoa bultzatuz eta pribatizazio prozesu gero eta handiagoari galga jarriz.

Beste gai interesgarri batzuk jorratu ziren. Hain zuzen ere, EAEko eta Nafarroako legebiltzar eta gobernuei gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzeko eskatzeko kanpaina indartsu bat prestatzea. Kanpaina honek berezitasunak izango ditu bi Erkidegoetan, baina lehen mailako ekimen bat izango du martxoaren erdialdeko astebetean zehar. Pentsiodunen Bizikleta Martxari buruzko liburuaren eta V. urteurrena ospatzeko aldizkariaren banaketari eta salmentari ere errepasoa egin zitzaien. 550 liburuen salmenta ia erabatekoa da eta beste horrenbeste gertatzen ari da 2.500 aldizkarien edizioarekin, seguraski aste gutxi barru agortuko direnak.

Bileraren azken puntuan erabaki zen datorren asteartean, hilak 31, Macron-ek Frantziako Estatuko erretiroen eta pentsioen murrizketen inguruan duen proiektuaren aurka mobilizatzeko data orokorrean, Baionan (Ipar Euskal Herria) egingo den manifestazioan EHPMko ordezkaritza batek parte hartuko duela.