Albiste eta informazio interesgarriak 2023ko uztailaren 22a

1.- 3.000 pentsiodun EHPMak deitutako manifestazioetan 

Astelehenean itxi zen Bilbon Euskal Herriko Pentsiodun Mugimenduak deitutako manifestazioen zikloa, Hegoaldeko lau hiriburuetan eta Eibarren, bihar -uztailak 23- egingo diren hauteskunde orokorren aurrean. 

Uztailaren 3an Iruñean egin zen, 250 pentsiodunen parte-hartzearekin. Eibarren 8an, 250 manifestarirekin. Larunbat 15ean Gasteizen eta Donostian egin ziren, 300 pentsiodunekin Arabako hiriburuan eta 500 pasatxo hiriburu gipuzkoarrean. Bilbon, astelehenean, manifestazio jendetsuena egin zen eta 1.700 lagun inguruk parte hartu zuten. 

Bost manifestazioetan 3.000 pentsiodun inguru uztailean biltzea, lagun asko oporretan edo bere bilobak zaindu beharrean direlarik, mobilizazio oso positibotzat har daiteke, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren aldetik deialdi horietarako gogoa eta gaitasuna.

Hauteskunde-kanpainan bete-betean bageunden ere, alderdi politikoek ez dute interes handirik izan pentsioen auziari heltzeko eta defendatu horiek publikoak eta duinak izatea. Hego Euskal Herrian manifestazio horiek hauteskunde kanpainan egin izanak, ordea, bultzada edo nolabaiteko oihartzuna izan dute alderdien arteko eztabaidetan eta zenbait komunikabidetan euskal pentsiodunen mugimenduaren eskaeren eta eskakizunen gainean. 

Komunikabideen titular nagusia zera izan da: “Pentsiodunen Mugimenduak alderdi politiko guztiei dei egiten diegu edo exijitu konpromisoa har dezatela beren programetan pentsio publiko eta duinak sartzeko eta hurrengo Diputatuen Kongresuan defendatzeko”. Aldi berean, konpromiso hori, besteak beste, honako neurri hauek inplikatu behar ditu: 

• Gutxieneko pentsioa 1.080an ezartzea eta genero-arrakala amaitzea. 
• Konpentsazio-ordainsaria berreskuratzea, pentsioen erosteko ahalmena ez galtzeko, eta pentsio guztiei urteko KPI metatua bermatzea. 
• Alarguntza-pentsioa hobetzea, %100era iritsi arte. 
• 40 urte kotizatuta dituzten erretiro aurreratuaren koefiziente murriztaileak indargabetzea.
• 2011 eta 2021eko pentsioen erreformaren murrizketak indargabetzea. 

Pentsiodunen Mugimenduaren oinarrizko eslogana edo leloa zera da “Gobernuan dagoen dagoena, pentsioak defendatu egiten dira”. Horrek esan nahi du Diputatuen Kongresuari eta hurrengo hauteskundeetatik aterako den Gobernuari luzamendurik gabe exijituko diogula eskari horiek aintzat hartu eta aplikatzeko neurriak har ditzaten. 

Eta mobilizazio hauetan oso argi geratu da pentsiodunen mugimenduaren eskaerak eta eskakizunak ez direla soilik mugatzen alderdiei dei egitera hauteskundeen aurrean; aitzitik, exijentziazko izaera iraunkorra izango dute, kalean protesta eta manifestazioez, hurrengo Diputatuen Kongresuko alderdi politiko guztiei, eta bereziki bertatik aterako den Gobernuari, beren gain hartu eta ahalik eta azkarren aplika ditzaten. 

2.- Zerga-bilketa errekorra Euskal Autonomia Erkidegoan 

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru-Ogasunak urteko lehen seihilekoan 6.280 milioi euro guztira sartu dira. Zifra horrek esan nahi du 2022ko aldi berean baino 388 milioi euro gehiago bildu direla. Hau da %6,03ko igoera, Lakuako Gobernuak eta Foru-Aldundiek aurreikusi zutena baino gehiago, iazko urrian egindako %5eko estimazioen gainetik. 

Igoera hori, batez ere, PFEZk sortu du, ez baita soilik Foru Ogasunak elikatzen diren oinarri-oinarrizko zerga; aitzitik, gehien hazten dena da, %8 seihileko horretan, hau da, igoera orokorraren %6,3tik gora. 

Igoera hori gertatu da enplegua eta soldatak handitu direlako, nahiz eta ez erosketa-saskiaren prezioen igoeraren arabera, eta horrek guztiak aurreikustea eragiten du enpleguak iraun dezakeela, EAEko ekonomia moteldu arren, baita neurri batean hazi ere, eta ondorioz PFEZren diru-sarreren igoera handitu ahal izango da urte amaieran. 

Aurtengo zerga-bilketaren igoera azken bi urteetan ezagutu dugun hazkunde handiari gehitzen zaio. Beraz, ezin da aitzakiarik jarri gutxieneko pentsioak 1.080 eurorekin osatzen badira eta beste gizarte premia batzuei erantzuten bazaie, gero eta beharrezkoagoak artatuak izateko, EAEn pobrezia pairatzen duten gizarte-sektoreak gero eta gehiago baitira. 

Irailean Eusko Legebiltzarreko Gazteria eta Gizarte Politikako Batzordearen aurrean agerraldia egiteke daukagu, 1.080 euroko gutxieneko pentsio osagarriaren defentsari buruzko ponentzia azaltzeko. Era berean, espero dugu Urkullu Lehendakariak har gaitzala, zuzenean planteatzeko EAEko Gobernuko arduradun nagusi gisa, bere gain har dezala eskari hori onartzea eta aplikatzea. Ziurrenik, Gasteizko Legebiltzarraren aurrean, eta Lehendakaritza beraren aurrean, mobilizazio berriak bultzatzera behartuta egongo gara, behin betiko kasu egin diezaguten eta erantzun bat eman eskaera horri.

3.- EHPMko mobilizazio eta kontzentrazioen udako atsedena

Hego Euskal Herriko hiriburuetan eta herri gehienetan zenbait asteko opor atsedena hartzea erabaki du, astelehenetako ohiko kontzentrazioetan, berriz ere irailaren 4an, ekingo ditugu horietako gehienak. Hala ere, Portugalete eta Irun bezalako herri batzuek jarraitu egingo dute asteko kontzentrazioekin, atsedenik gabe. Era berean, herri askotan, pentsiodunen mugimendua azalduko da hainbat ekimenekin jaietan. Zehazki, Bilbon abuztuaren 21erako -Aste Nagusiko astelehena- pentsiodunen manifestazio tradizionala deituta dago, seigarren edizioa beteko duena, 12:00etan Plaza Eliptikotik abiatuko da eta udaletxearen aurrean amaituko da. 

Era berean, jakinarazten dugu saiatuko garela buletin hau –“Albiste eta informazio interesgarriak”- irakurleengana iristea ahalik eta larunbat gehienetan, goizean normalean egiten dugun bezala, udaldian zehar. Laburragoa izango da, udan normalean pentsioei eta beste gai sozial batzuei buruzko albisteak mugatuagoak baitira.

4.- MPEHko alderdi politikoei gutun bateratua, espainiar estatuko gainerako herrietako pentsiodunen mugimenduekin batera

Uztailaren 13an, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, espainiar estatuko gainerako pentsiodunen elkarte eta mugimenduekin batera, alderdi politiko guztiei zuzendutako manifestu bat argitaratu zen. Manifestu horretan, hurrengo legegintzaldian aldarrikapenak babesteko konpromiso irmoa eskatu zitzaien (ia osorik kopiatzen dugu, bere interesagatik).

Bertan nabarmentzen denez, pentsiodunen mugimenduaren mobilizazioak erabakigarriak izan dira Pentsio Sistema Publikoaren (SPP) defentsan aurrerapauso garrantzitsuak lortzeko.

. Gizarte Segurantzaren sistema desegokiak Estatuko Aurrekontu Orokorretara transferitzea.

. % 8,5eko igoera pentsiodunen mobilizazioaren emaitza ere izan da, baina ez gaude ados eguneratzeko sistema berriarekin, hau da, batez besteko KPIarekin, ezta pentsioen erosteko ahalmenaren galeren konpentsazio-ordainsaria kentzearekin ere (21/2021 Legearen barruan daude), pentsioak pobretzeko mekanismotzat jotzen baititugu.

. Pentsio minimoak eta kotizazio gabekoak %15 handitzea.

. Ez dute lortu Gizarte Segurantzaren Administrazioaren Estatuko Agentzia deiturikoa martxan jartzea, 21/2021 Legean ere aurreikusita dagoena, eta uko egiten diogu, Gizarte Segurantzaren ondarea pribatizatzeko mekanismo bat delako.

. Azpimarratzekoa da, halaber, Europako Parlamentuan tramiterako onartu izana, Asjubi 40ko gure lagunen lanari esker, kotizazio-karrera luzeak dituzten erretiro aurreratuetako koefiziente murriztaileen zigor zorrotzari buruzko eztabaidari esker.

Baina aurrerapen horiek ez digute ahaztarazi oraindik lortu gabe ditugun aldarrikapenak.

Manifestuan, lortu beharreko 13 neurri nabarmentzen dira:

1. Gizarte Segurantzaren kontuen berehalako ikuskaketa egitea, Parlamentuak 21/2021 Legean onartua, eta oraindik burutu ez dena. 
2. Ezkontidea ardurapean ez duen pentsiodun baten gutxieneko kotizaziopeko pentsioa gutxienez Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren (LGS) berdina izatea, hau da, gaur egun 1.080€ bermatzea.
3. Genero-arrakala eskandalagarria ezabatzea, soldatetan eta pentsioetan, neurri batean aurreko helburua lortuta arinduko litzatekeena. 
4. Pentsioa eskuratu ahal izateko azken hamabost urteetan 2 urtez kotizatu izanaren betekizuna ezabatzea. 
5. Pentsioak urteko KPI metatuaren arabera eguneratzea eta erosteko ahalmenaren galerak dagokion ordainsariaren bidez konpentsatzea, 2022tik atzeraeraginezko ondorioekin. 
6. 65 urterekin erretiratzeko adinera itzuli, etorkizunean murriztuz, gazteen langabezia murrizteko. 
7. Pentsioak kalkulatzeko epea 15 urteko kotizaziora mugatzea, 2011ko erreformaren aurreko egoera. 
8. Ordezkapen-tasa (azken soldataren eta pentsioaren arteko aldea) %90ekoa izango dela bermatzea 1.500 eurotik beherako soldatetan, eta %80koa gainerakoetan. 
9. Pentsio Sistema Publikoaren finantzaketa bermatzea, Lanbide-arteko Gutxieneko Soldata batez besteko soldataren %60arekin parekatuz eta kalitatezko enplegua sortuz, lanaldia murriztuz eta esku-hartze publikoaren bidez. Europar Batasuneko 50 Artikulu  betetzea eta beharrezkoa bada, Estatuko Aurrekontu Orokorren kontura izan behar du. 
10. Alarguntasun-pentsioei dagokien oinarri arautzailearen ehunekoa handitzea. 
11. Erretiro aurreratuaren koefiziente murriztaileak indargabetzea 40 urte edo gehiago kotizatu zituzten pertsonentzat, Parlamentu autonomikoetan eta Kongresuan 2005ean eta Senatuan 2020an onartutako LPNetan proposatzen den bezala. 
12. Enpleguko Pentsio Planak Sustatu eta Bultzatzeko Legea indargabetzea , Gizarte Segurantzatik finantza-erakundeetara gizarte-kotizazioak eta bestelako diru-sarrera publikoak desbideratzea eragozteko. 
13. Adierazpen hau sinatzen duten pentsiodunen mugimenduekin eta plataformekin elkarrizketa iraunkorra hastea, 2011, 2013, 2021, 2022 eta 2023ko erreformetan ezarritako murrizketak indargabetzea aztertzeko, bereziki erretiro-adina atzeratzea eta pentsioa kalkulatzeko epea luzatzea. 

Manifestuak amaitzeko zera dio: “Gutun hau sinatzen dugun plataformek konpromiso irmoa eskatzen diegu alderdi politikoei aldarrikapen horiek hurrengo legegintzaldian babesteko”.

5.- PPren eta VOXen pentsioei buruzko egitasmoak

PPk hauteskunde kanpainan pentsioei buruz egindako adierazpenak ez dira oso argiak izan, baina pentsiodunei eragin diezazkieketen ondorioak ikusteko aukera ematen dute, bai pentsioen murrizketagatik, bai pribatizazioaren igoeragatik, bai pentsioetara bideratutako diru-sarreren murrizketagatik.

2022ko pentsioen errebalorizazioa Europako Batzordeak onartu zuenez eta haren mende daudenez Next Generation Funtsen ordainketak, PPk adierazi zuen ez duela indargabetuko, baizik eta legegintzaldian zehar zuzenduko duela. 2022ko irailean, Feijook uko egin zion %8,5eko igoerari, eta esan zuen ez duela balio pentsiodunei %8 igotzeak, pentsiodunei axola zaiena beren seme-alabak eta bilobak direlako, zor publikoaren igoerari dagokionez. Hauteskunde programan, PPk errebalorizazioaz hitz egiten du, baina ez du inolako zehaztasunik pentsio guztiei KPI erreala aplikatzeari buruz, eta horrek, bere erabakiak, aurreko adierazpenak eta hauteskundeetako gezur berriak ikusita, zer pentsatua ematen du egungoa okertu nahi duela.

2023ko martxoan, Feijook Bruselan adierazi zuen Frantzian erretiro-adina 62 urtetik 64ra igotzea Espainiako Estatuko erreforma baino hobea zela, eta hori erretiro-adina are gehiago handitzeko enpresa-eskaeren ildotik doa. Agian, Enpresaburuen Zirkuluaren eskaerekin bat egitera ausartuko da, 67 urtetik 72 urtera arte handitzea defendatzen baitu.

VOXen programak dio ez dituela pentsioak igoko zor publiko altu bat mantentzen den bitartean, eta horrek areagotu egiten du horiek izozteko arriskua, PPrekin balizko gobernu batean duen zeregina dela eta.

Feijook eta PPk diru-sarrerak murriztea proposatu dute, eta horrek presio egingo du murrizketa berriak egiteko eta gutxieneko pentsioen gastua handitzea eragotziko luke, eta zer esanik ez berehala 1.080 eurotan finkatzeko beharra. Hala, gehieneko kotizazio-oinarria gainditzen dutenei aplikatu beharreko kotizazio gehigarriaren aurka egin du, eta emakumeak sektore maskulinizatuetan eta seme edo alabaren jaiotzagatiko baimenetan kontratatzeko kotizazioei hobariak ematearen alde.

Beste plan bat “austriar motxila” txikia da. Banakako kapitalizazio-sistema horretan, enpresek soldatapekoaren soldata gordinaren zenbateko bat ematen diote finantza-merkatuetan errentagarritasuna bilatzen duten enpresa pribatuek kudeatutako “funts-motxila” bati, eta, aldi berean, murriztu egiten dira enpresek gizarte-segurantzari egiten dizkioten kotizazioak.

6.- Bihar bozkatzera joatea tokatzen da

MPEHk hilaren 23an pentsiodunentzat adierazten duen bezala, mobilizazio-eguna ere bada, botoarekin pentsioak murriztearen alde egiten dutenei berriro egitea eragozteko eta gure aldarrikapenak behingoz errealitate bihur daitezen eskatzeko. Era berean, aldi berean eskubide sozial eta askatasun mota guztiak murriztu nahi izatea eragozteko.