Albiste eta informazio interesgarriak 2024-urtarrilak 6
1.- Urte berri bati ekingo diogu. Inoiz baino gehiago, gure aldarrikapenak lortzeko borondate irmoarekin
Bederatzi egun barru 6 urte beteko ditugu Euskal Herriko eta estatuko beste herri eta erkidegoetako Pentsiodunen Mugimenduak mobilizazioei ekin genienetik, Rajoyren gobernuaren pentsioen %0,25eko igoera jasanezinaren aurka eta pentsio publiko eta duinen alde.
Inork ez zukeen pentsatuko sei urteren ondoren Euskal Herrikoa bezalako mugimendu pentsiodun batek iraun zezakeenik. Mugimendu horrek 5.000 pentsiodun inguru biltzen ditu astelehenero lau hiriburuetako plazetan eta Hego Euskal Herriko 75 bat herritan, eta gai da mobilizazio ugari eta bestelako ekimen batzuk bultzatzeko, bai propioak, bai beste sektore sozial batzuekiko solidarioak. Hori dela eta, nolabaiteko aintzatespena duen erreferente bihurtu da euskal sektore eta mugimendu errebindikatiboen artean.
Mugimendu hori egon izan ez balitz, ezinezkoa izango zen %0,25ari edo aurreikusitako beste neurri gogor batzuei (besteak beste, Iraunkortasun Faktorea (Zapateroren 2011ko erreformarena) geldiaraztea, pentsio publiko duinak izateko eskubidea eta pentsio horiek jasotzeko aukera are gehiago murrizteko pentsiodunen belaunaldi berriei.
Urte hauetan zehar, pentsioen murrizketak neurri batean arintzea lortu dugu, eta batez besteko KPIarekin eguneratzea lortu dugu. Hala ere, zegoen urteko KPIaren ereduari gailendu zitzaion eguneraketa eredu barria, eta ezin izan dugu pentsioen eros-ahalmenaren galera metatua berreskuratu, are gutxiago erosketa-saskiaren prezioen eskandaluzko igoeraren aurrean. Alarguntza-pentsioak partzialki hobetzea ere lortu da.
Baina, batez ere, lehen mailako aldarrikapen bat egiteke dago oraindik, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzea, Hego Euskal Herrian 200.000 pentsiodun baino gehiagori eragiten diena, gehienak emakumeak, eta Estatu osoan lau milioi eta erdi ingururi. Kopuru hori, gainera, nahiko apala da, izan ere, duela sei urte aldarrikatu genuenetik erosteko ahalmena galdu du inflazioaren edo KPIaren igoeraren ondorioz, eta ez dator bat Europako Gutun Sozialaren gomendioekin. Baina gaur egun ere defendatzen dugu, 2024rako ezarritako gutxieneko pentsioen zifren arteko distantziak, 1.080 euroko eskaera horrekin, oso handiak izaten jarraitzen dutelako; izan ere, 65 urtetik gorako ezkontiderik gabe erretiratu batek, 825 euroko pentsioa baino ez du jasoko, eta 60 eta 64 urte bitartekoa bada, 772 euro baino ez.
Era berean, urte hauetan zehar, erretirodun pentsiodunen belaunaldi berriek atzerakada handiak izan dituzte; izan ere, erretiroak 67 urtera luzatzen ari dira (baina 38,5 urte kotizatu badute, 65 urterekin erretiratu ahal izango dira), eta pentsioen oinarri arautzailearen kalkulua 25 urtera igo dute jada, 27 urtera arte luza daitezkeelarik. Eta ezin da alde batera utzi, murgilduta gauden Europar Batasunean, botere ekonomiko handien eta haien mende dauden estatuetako botere politikoen ofentsiba handia jasaten ari garela, pentsio-sistema publikoak murrizteko eta, aldi berean, pribatizazioa sustatzeko.
Adi egon behar dugu, ezin dugu etsi
Aldarrikapen horiek defendatzen jarraitu behar dugu, horiek mantentzeko eta lortzeko gure berme bakarra borroka eta mobilizazioa direla sinetsita. Aurre egin beharreko erronkak ez dira errazak. Diputatuen kongresuko kide diren alderdi politiko guztiei, eta bereziki gobernu zentralari, eskatu behar diegu aintzat har ditzatela euskal pentsiodunen mugimenduak Estatuko gainerako herri eta erkidegoetako pentsiodunen plataforma eta mugimenduekin batera aspaldidanik planteatzen ari garen aldarrikapenak. Baina horrek berekin dakar mobilizazio-ekimen koordinatuak sustatzea, ondo neurtuak eta antolatuak, batez ere herri eta komunitateetan finkatuak.
Erronka berezia EAEn eta Nafarroan
Joan den abenduaren 22an 2024rako Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) aurrekontuak onartu ziren, EAJren eta PSEren babes esklusiboarekin, Urkullu buru duen Gobernuko kide baitira. Ez zaie batere axola 160.000 pentsiodun baino gehiagoren egoera, gehienak emakumeak, 1.080 eurotik beherako edo hortik beherako pentsioak jasotzen dituztenak, kopuru horretara arteko osagarria eskatzen ari garenontzat. Baina, horregatik, ez diogu uko egingo erreklamatzen jarraitzeari, eta datozen hilabeteetan gure protestekin eta mobilizazioekin jarraituko dugu, lortu arte.
Nafarroan 2024rako aurrekontuak datozen asteetan aurkeztu eta negoziatuko dituzte, otsailaren amaierarako edo martxoaren hasierarako onartzeko asmoarekin. Nafarroako pentsiodunen mugimendua, sindikatuetako eta gizarteko hainbat kolektiborekin batera, 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarria lortzen saiatuko da, herrialde horretan 60.000 pentsioduni eragiten diena. EAEn egin den bezala, alderdi politikoei eta Chiviteren Gobernuari eskaera hori onartzeko deia egiteko kanpaina egingo dute. Eta aurrekontu horietan lortzen ez badute, aldarrikapen hori tinkotasunez eskatzen jarraituko dute.
Gure osasunaren eta zainketen aldeko borroka
Bai Osakidetzan (EAE), bai Osasunbidean (Nafarroa), osasun-arretaren narriadura ikusten jarraitzen dugu, pribatizazioen prozesu jarraituarekin. Pribatizazio horiek askoz eskala handiagoan gertatzen dira pentsiodunei eta adinekoei arreta eta zaintza emateko zerbitzu soziosanitarioetan: egoitzak, etxez etxeko arreta, eguneko zentroak, etab.
Kalitatezko osasun eta zerbitzu soziosanitario publikoen defentsa, ezinbestekoak baitira gizartearen gehiengo handiaren osasun eta zaintzarako, eta bereziki pentsiodunentzat eta adinekoentzat, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua mobilizatzeko arrazoi etengabea izan da, oro har, behar sozial horien defentsan inplikatutako sindikatuen eta beste kolektibo sozial batzuen protesta-deialdiei babesa eta elkartasuna adierazteko, baina askotan modu autonomoan ere bai, hala nola covid-19a, edo anbulatorioetako lehen mailako arretaren okertzearen aurrean zenbait herritan, edo egoiliarren senideen elkarteekin lankidetzan, adineko erabiltzaileen arreta eta egoitzetako langileen baldintzak hobetzeko.
Sektore publiko horietako murrizketek eta atzerapausoek haien defentsan jarraitzeko beharra ezartzen digute, are gehiago autonomia- edo foru-erakundeek bultzatutako pribatizazio-prozesuek amaierarik ez dutela dirudienean.
2.- 2024ko urtarrilaren 15a: 6. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren urteurrena
2018ko urtarrilaren 15ean, Euskal Herriko eta Estatuko gainerako erkidego eta herrietako hainbat plazatan pentsiodunen elkarretaratze andana hasi zen, Fatima Bañezen (PP) %0,25eko igoera beherakorraren aurrean, hurrengo aste eta hilabeteetan inork imajinatu edo aurreikusi ez zuen dimentsio soziala lortu baitzuen.
Harrezkero, hainbat mobilizazio eta ekimen egin dira, balantze eta perspektiba batzuekin, eta horiek laburbilduta jasotzen dira buletin honen lehen berrian. Harro egon gaitezke egindako borrokaz, gure protesta eta ekimen ugariekin jarraitzeko uste sendoarekin eta borondatearekin, bizitza duin baterako zintzilik dauden aldarrikapenak lortzeko.
Hori dela eta, hilaren 15ean, kalera aterako gara berriro, egin duguna gogoratzera eta ospatzera, pentsio publiko duinak eta nahikoak lortzeko borrokan jarraituko dugula nabarmenduz, bai eta arreta sanitario eta soziosanitarioko baldintza publiko eta kalitatezkoak lortzeko borrokan ere. Herri askotan, egindako borrokari buruzko aipamen txiki bat egin ondoren, aperitibo batzuekin ospakizuna prestatzen ari dira, kasu batzuetan parte hartzen duten pentsiodunek modu kolektiboan prestatuta (auzolanean). Baita herri batzuetan ere, euskarazko eta gaztelaniazko herri-musikaz lagunduta. Are gehiago, horietako batzuetan, ospakizuna alaitzeko prest dagoen bertsolariren bat izatea da gure asmoa. 2024an pentsionisten borrokari animoz eta ilusioz jarraipena emateko modu ona izango da.
3.- BPMren eta Babesturen bilera Bizkaiko Gizarte Ekintzako foru diputatuarekin
Abenduaren 26an, aspalditik aurreikusitako bilera egin zuten BPMko ordezkaritza batek eta Babestuk, Gizarte Ekintzako foru diputatuarekin eta Bizkaiko zuzendariondokoarekin. Babestu eta BPMren ordezkaritzak, lehenik eta behin, bilera eskertu zuen, baina ahaldun nagusiarekin bilera bat egiteko eskaera nabarmendu zuen.
Ondoren, BPMk egin dituen kritikak azaldu zituen, honako hauei dagokienez: zerbitzu soziosanitarioen asistentzia-kalitatearen narriadura, langile-falta, ratio eskasak, egoitzen garestitasuna, mendekotasun-maila emateko baldintzen gogortzea, itxarote-zerrendak, eta abar, egoiliarrei tratu txarrak emateko politikaren parte baitira.
Foru-ordezkaritzak, bestalde, adierazi zuen prest zegoela salatutako kasu zehatzak ezagutzeko, arreta-eredu deszentralizatuaren alde, unitate murriztuen egoitza-ereduaren alde, etxeko arretaren alde eta abarren alde lanean ari baitziren.
Adierazpen horien aurr ean, Babestu eta BPMko ordezkaritzak bi galdera egin zituen. Lehena, egoiliarren autonomia eta ongizatea ahalbidetu nahi duen egoitza-eredua, asmo onen adierazpena da, langile-baliabideak handitzeko eta ratioak hobetzeko, zerbitzuak hobetzeko eta abarrerako aurrekontu-zuzkidura nahikorik gabe. Bigarrena, beharrezkoa da jarduera-protokolo bat adostea adinekoen aurkako tratu txarrak, hainbat alde dituen tratu txarrak, arreta eta zaintzarako eskubidea bermatzea, adinekoen aurkako erasoen tratu txar fisikoak, tratu txar ekonomikoak eta tratu txarrak zerbitzu soziosanitarioen sisteman. Tratu txarren kontzeptua adinekoen eskubidea ez bermatzetik dator.
Era berean, BFAk (Bizkaiko Foru Aldundia) bultzatzen duen zerbitzu soziosanitarioen ereduak zerbitzu publikoaren aldeko apustu irmoa eta lehentasunezkoa duela planteatu zuen, korporazio pribatuen esku dagoen prestazio pribatuaren mesedetan, bere eredua lankidetza publiko-pribatukoa dela defendatzen jarraitzen baitu, eta hala izaten jarraituko baitu. Hori dela eta, erantzun zitzaion BFAren benetako apustua dela enpresa pribatuak lehenestea, eta soilik eremu publikoarekiko subsidiarioa. Eta osasuna eta mendetasunari arreta ematea arautu behar dituen oinarrizko printzipioa ez dela batzuk negozioa egiteko merkantziatzat hartzea, baizik eta erakundeek bermatu beharreko eskubide unibertsala direla.
4.- Langabezia-sorospenen erreforma: hobekuntza mugatuak eta bat ere ez adineko langileentzat
Joan den abenduaren 19an 7/2023 Errege Lege Dekretua onartu zen, langabezia-subsidioak erreformatzen dituena, hau da, kontribuzio-mailako langabezia-prestazioa agortzen denean ematen diren prestazioak, gehienez 720 eguneko iraupena duena. Erreforma horrek babesa hobetzen du hainbat kasutan, eta subsidioen zati baten zenbatekoa handitzen du, baina horien iraupenaren zati batera mugatuta. Estaldura, hau da, langabezia, kontribuzio eta asistentzia babes osoaren hedadura, langabezian dauden pertsonen kopuruari dagokionez, Espainiako Estatuko batez bestekoa baino txikiagoa da EAEn eta Nafarroan. Hain zuzen ere, 2022ko abenduan, Estatu osoan %68,5 ziren enplegu-galeraren aurkako pertsona babestuak; EAEn, berriz, %51,6 baino ez ziren, Nafarroan %60,4, eta proportzio are txikiagoak emakumeen artean. Hau da, EAEn langabeen %48,4k ez zuen inolako langabezia-babesik, eta %39,6k Nafarroan.
Hala ere, 52 urtetik gorakoen sorospena ez da hobetu, ez gutxi, ez asko; izan ere, langabezia-sorospenak jasotzen dituztenen talde handiena da, horien %53. Adin horretatik aurrera langileek jaso dezaketena da, galdu dutenean lanera itzultzeko zailtasunak baitituzte. Aurre-erretiroko sorospena esaten zaio, eta hura eskuratzeko eskakizunak eta ezaugarriak buletin honen zenbaki berri batean jaso ziren.
Zenbateko horrek 480 eurokoa izaten jarraitzen du, eta horrek esan nahi du ez dela prestazio oso eskasa hobetzen, baizik eta okerrera egiten duela, kopuru hori 2022an eta 2023an jasotzen zen berbera baita, eta, beraz, erosteko ahalmenaren galera handia da. Zenbatekoaren okertze hori are larriagoa da erretiro-adina baino lehen enplegura itzultzeko zailtasun handiak dituen kolektibo bati eragiten diolako, enpresa gehienek adineko langileak langile gazteagoekin ordezkatzeko duten politika dela-eta, soldata txikiagoak ordaintzen baitzaizkie, besteak beste, enpresa handiek beren ekoizpen-jardueraren zati garrantzitsu batzuk azpikontratatu dituztelako.
Subsidioa kobratzen den bitartean, kotizazioaren zenbatekoa ere ez da hobetzen, murriztu baizik. 2019az geroztik, Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren %125 kotizatzen zen, baina erreforma horrekin pixkanaka gutxituko da kotizazio hori, 2028an %100ean kokatu arte. Lanean jarraitu izan balu emango zukeen kotizazioa baino txikiagoa. Horren ondorioz, pentsioen zenbatekoa nabarmen murriztuko da; izan ere, kotizazio baxuagoak izango dituzte erretiroaren edo ezintasun iraunkorraren aurreko urteetan, eta kotizazio horiek kalkulatzeko kontuan hartuko dira azken 25 urteak eta orain 27 urte, azken 29en artean aukera daitezkeenak.
5.- EAEko udal asko babesa eman dio 1.080 euroko gutxieneko pentsioak osatzeko EHPMren mozioari
Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak aurkeztutako mozioak onartzen ari diren udalen kopuruak gora egin du, 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarriaren alde daudela adieraz dezaten eta Gasteizko Gobernuari helaraz diezaioten eskaera hori bere gain har dezan.
Orain arte 69 udalerrik agertu eta bozkatu dute eskari horren alde. 18k kontra egin dute. Eta 5etan, udal mozioa ez dela uste delako ez da ez eztabaidatu eta ezta bozkatu. Gipuzkoako Batzar Nagusiek ere aurkeztu eta onartu zuten.
EAEko 150 udalerri baino gehixeagotan aurkeztu dugu mozioa. Beraz, oraindik hamarnaka daude eztabaidatu eta ebazteko, eta horietako asko urtarrilean izango dira. Ditugun itxaropenengatik, espero dugu 100 bat udalek mozioa babestea.
Antzeko kanpaina bat hasi da Nafarroan duela bi aste. Mozioa 30 bat herritan aurkeztu da. Hilaren amaieran, eman diren erabakien aurrerapena egin ahal izango dugu.
Aldeko botoa eman duten herri guztietan, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk eman dute babesa. Hainbat udalerri txikitan eta ertainetan EAJk eta PSEk aldeko botoa eman dute edo abstenitu egin dira. Baina, batez ere, udalerri handietan, biek aurka bozkatu dute, edo uko egin diote eztabaidatu eta bozkatzeari, udalerriz kanpoko gaia dela iritzita, eta, hala, uko egin diote 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarria onartzeari, Gasteizko Legebiltzarrean abenduaren 22an adierazi zuten bezala, 2024rako EAEko aurrekontuen babes esklusiboarekin.