Albiste eta informazio interesgarriak                          2024ko abenduak 21

1.- Pentsio gehienei %2,8ko igoko zaie

Joan den astearen amaieran ofizialki baieztatu zen kotizaziopeko pentsio gehienek %2,8ko eguneratzea edo igoera izango dutela 2025eko urtarrilaren 1etik aurrera. Orain arte argitaratu ez dena kotizaziopeko gutxieneko pentsioen eta kotizazio gabeko pentsioen igoera da.

Igoera hori, %2,8koa, joan den urteko abendutik aurtengo azarora bitarteko batez besteko Kontsumoko Prezioen Indizeari (KPI) dagokio. Azaroaren amaieran, KPIa %2,4 izan da, eta, beraz, %0,4 berreskuratu da. Hala ere, gogoratu behar da eguneratze honekin ez dugula berreskuratu 2011z geroztik galdutakoa. Eta, batez ere, aldi horretan erosketa-saskiaren kostua %4,2 handitu dela. Ondorioz, pentsio baxuetan, are gutxiago gutxieneko pentsioetan (diru-sarreren zati handi bat erosketa-saskira bideratu behar dute), %2,8ko igoera horrek ez du konpentsatzen, ezta hurbildu ere, erosteko ahalmenaren galera.

Arazoa are larriagoa izango da kotizaziopeko gutxieneko pentsioentzat eta kotizazio gabekoentzat. Igoera %2,8koa baino handiagoa izango da, baina, adibidez, %6ko igoera aplikatzen badiete ere, honela geratuko dira: 65 urte edo gehiagoko pentsiodun batek, bere kargura ezkontiderik ez badu, 874 euroko pentsioa jasoko du, eta kotizazio gabeko pentsioak 549 eurokoak izango dira.

Askotan, eskuineko hedabideek esaten digute batez besteko pentsioak soldatak baino gehiago igotzen direla, eta gutxienekoak Lanbide arteko Batez Besteko Soldatatik (LGS) oso hurbil daudela, edo ezin direla parekatu. Bada, 2011. urtean, kotizaziopeko gutxieneko pentsioa LGSaren %90ekoa zen. Eta gaur egun %72koa da. Garrantzitsua da LGSa KPIa baino ehuneko handiagoarekin igotzea, ez baitator bat Espainiako Estatuko batez besteko soldataren %60rekin, Europako Gutun Sozialean jasotzen den bezala. Baina bidezkoa da pentsio minimoak berarekin parekatzea.

Argi dago, ezarritako gutxieneko pentsio horiekin, pentsio horien mende dauden pentsiodunek ez dituztela gutxieneko modu duinean bizi ahal izateko diru-sarrerak bermatuta, eta beharturik daudela miseria-baldintzetan bizitzera. Eta horrek 220.000 pertsona ingururi eragiten die Hego Euskal Herrian, eta Espainiako Estatu osoan 5 milioi pentsiodun inguru dira 1.000 eurotik beherako pentsioa jasotzen dutenak, edo zifra horretara hurbiltzetik oso urruti daudenak.

Horregatik da hain garrantzitsua Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak aurkeztu duen Legegintzako Herri Ekimena, Euskal Autonomia Erkidegoan gutxieneko pentsioak LGSrekin parekatu arte osa daitezen.

2.- Manifestazio jendetsua Bilbon, etxebizitzarako eskubidearen alde

Udaltzaingoaren datuen arabera, joan den larunbatean Bilbon etxebizitza duina izateko eskubidearen alde egindako manifestazioan 8.000 pertsonek parte hartu zuten. Gehienak gazteak eta haur txikiak dituzten bikoteak. Baina, era berean, pertsona emigratzaileak eta adinekoak ere bertaratu ziren, besteak beste, pentsiodunen mugimenduko kideak.

Mobilizazio horrek agerian uzten du Euskal Herrian eta Espainiako Estatuko beste erkidego eta herri batzuetan, batez ere belaunaldi gazteen, etorkinen eta gizarte-sektore ahulenen artean, gizarte-sentsibilitate handia dagoela etxebizitzen alokairuak eskuratzeko ezintasunaren aurrean, batez ere etxebizitzen jabetzan, prezio neurrigabeak dituztelako. Hori horrela da, alde batetik, putre-funtsek, bankuek eta pisu-jabeek ezarritako espekulazioagatik eta prezio altuengatik; gainera, hainbat alderdi politikok eta sistema judizialak babesten dituzte horiek, eta etxebizitzaren merkatua zuzentzen, kontrolatzen eta baliatzen dutenen esku dagoen jabetza pribatuaren eskubide sakratua defendatzen dute, eta ez zaie batere axola belaunaldi gazteentzat bereziki etxebizitza duina izateko eskubidea. Lana lortzeko zailtasunak, soldata baxuek eta prekarietateak areagotu egiten dute eskubide hori lortzeko zailtasuna.

Era berean, gogoan izan behar da etxebizitzaren arazoak pentsiodunen eta adinekoen sektore esanguratsu bati ere eragiten diola, zuzenean edo zeharka. Ez dira gutxi etxetik bota, beste etxebizitza batean ostatu hartu ahal izateko aukerarik gabe, edo etxebizitza utzi eta etxez aldatu behar izateko aukerarik gabe, alokairuaren kostuaren gorakada jasan ezin dutelako. Bestalde, pentsiodun askok seme-alabak eta bilobak dituzte, eta ezin dute etxebizitza bat alokatu, eta laguntza behar dute. Ez da kasualitatez gertatzen Hego Euskal Herrian gazteek familiatik emantzipatzeko duten batez besteko adina 30 urtekoa izatea, ezin dutelako etxebizitza bat eduki beren bizitza modu autonomoan antolatu eta garatu ahal izateko. 

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua ez gara arazo honetatik kanpo geratzen, eta pertsona guztiek etxebizitza duina izateko duten eskubidearen aldeko borrokan lagundu eta elkartasuna adierazi besterik ezin dugu egin. 

3.- Hego Euskal Herriko osasun publikoa Europar Batasuneko batez bestekoaren parametroen azpitik 

Eustatek (Euskal Estatistika Sistema) abenduaren hasieran Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eguneratutako datu publikoen arabera, 100.000 biztanleko 329 ospitale-ohe zeuden. Nafarroan 390, hau da, EAEko batez bestekoaren gainetik. Zifra horiek, bi kasuetan, Europar Batasunean (EB) batez beste dauden 516,3 zifren oso azpitik daude. Era berean, osasunean egindako gastu publikoa Barne Produktu Gordinaren (BPG) %6,5 da, eta Europan, berriz, %8,4. Eta ez dezagun ezer esan datuak Alemania, Austria edo Frantziako estatukoekin alderatzen bagara. 

Europako batez bestekoen aurretik gaude, ordea, osasun publikoko sistemaren eta pribatuaren arteko gastuen proportzioan. Azken hori Europako batez bestekoa baino portzentualki handiagoa da, eta, horrela, agerian geratzen da Hego Euskal Herriko pribatizazio-maila. Eta arindu beharrean, urtetik urtera, areagotu egiten da; izan ere, interbentzio kirurgiko jakin batzuetarako itxaron-zerrenda luzeak arindu edo murrizteko aitzakiarekin eta pazienteen interesarekin, pertsona horiek klinika eta zerbitzu mediko pribatuetara desbideratzen ari dira. 

Eta hori horrela da; izan ere, prozesu hori geldiarazteko premiazko neurri eraginkorrak hartu beharrean, edo egoera horri buelta emateko jarduketak epe ertain eta luzera planifikatu beharrean, bai Gasteizko gobernuak, bai Iruñekoak, eta Osasun Sailek osasun-sistema publiko eta pribatu baten interes eza defendatzen jarraitzen dute, azken horrek gero eta eginkizun garrantzitsuagoa izan dezan osasunaren sektorean. 

Osakidetzan eta Osasunbidean osasun-arreta eta -kalitatea Espainiako estatuko gainerako erkidegoetan baino hobeak direla argudiatzen dute. Baina hartu beharreko erreferentzia ez da hori, Europako sistema publiko aurreratuenena baizik. EAEn eta Nafarroan oso kontzientzia sozial zabala dago osasun publikoa hobetu behar dela, pribatuaren kaltetan. Horren erakusgarri dira herritarren gehiengo zabalaren iritzi- eta kezka-inkestak, bai eta tokiko mobilizazio etengabeak eta zabalagoak ere, osasun publikoa eta kalitatezkoa defendatzeko, eta, bereziki, Lehen Mailako Arreta nabarmen hobetzeko. EAEko eta Nafarroako gobernuek eta haien Osasun sailburuek norabidea aldatzeak horretara bultzatuko dituen mobilizazio sozial zabal eta etengabea eskatzen du. 

4.- OPA Herri Plataformak manifestazioak deitu ditu otsailaren 1ean 

Asteazkenean,Osasun Publikoaren Defentsarako Plataformen Koordinakundeak prentsaurrekoa eman zuen Gurutzetako ospitalearen sarreran, 2025eko otsailaren 1ean Bilbon, Donostian eta Gasteizen egingo diren manifestazioen deialdia iragartzeko. Manifestazioetan eragile sozial, sindikal, politiko, auzo-eragile, feminista, pentsiodun eta abarrekin bat egitera gonbidatu zuen, “Osasun publikoaren defentsan, nahikoa da promesekin, irtenbide errealekin!” lelopean. 

Uste dute osasunerako eskubidea arrisku larrian dagoela, Eusko Jaurlaritzak murrizketa- eta desegite-politikekin jarraitzeko hartutako erabakiaren ondorioz, sistema pribatizatu baten alde. Sistema horrek zerbitzuaren kalitatea kaltetzen du, herritarren osasunari eragiten dio eta osasun-langileen lan-baldintzak okertzen ditu. 

Adierazi dute Lehen Mailako Arretaren egoera bereziki kritikoa dela, ordutegi-murrizketekin, osasun-zentroen itxierekin, mediku faltarekin eta lan-gainkargarekin, eta horrek irisgarritasuna, unibertsaltasuna, integraltasuna, arretaren jarraitutasuna, ekitatea eta orientazio komunitarioa galtzea eragiten duela.

OPA Herri Plataformen ustez, pribatizazioarekin amaitzea, gehiago inbertitzea eta hobeto inbertitzea, Lehen Mailako Arretan lehenetsiz; osasun publikoa osasunaren prebentzio eta sustapenera bideratzeko eredua aldatzea; Lehen Mailako Arreta indartzea; itxaron-zerrendak baliabide propioekin murriztea; langileen lan-baldintzak hobetzea, plantilla nahikoa, egonkorra eta behin-behinekotasun eza bermatuz; kudeaketa-eredu gardena eta parte-hartzailea garatzea. 

Neurri horiek beren aldarrikapenen zati garrantzitsu bat dira. Eta adierazi dute herritarrek ez dutela promesarik behar, ezta makillajerik ere, egiturazko arazoak konpontzen ez dituztenak. Gertaerak nahi ditugu, baina murrizketak eta pribatizazioa baino ez ditugu ikusten. Horregatik, otsailaren 1ean Bilbon, Gasteizen eta Donostian modu bateratuan eta zabalean erantzuteko deia egin dute. 

5.- Durangaldeko udaletan mozioak murrizketen aurka eta osasun publikoaren alde 

Durangoko Udalak, Zaldibar. Elorrio, Iurreta eta Izurtza osasun publikoaren murrizketen eta defentsaren aurkako mozioaren alde agertu dira. OPA Herri Plataformak aurkeztu dute mozioa, eta eskualdeko pentsiodunen mugimenduaren babesa dute. Datozen asteetan mozio hori beste herri batzuek babestea espero dute. Erabaki guztiak jaso ondoren, aztertuko dute zelan jarraitu orain arteko aldarrikapenak zabaltzen.