Albiste eta informazio interesgarriak                           2024ko abuztuak 24

1.- Astelehenean pentsiodunok mobilizazio arrakastatsua burutu genuen Bilbon

Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak astelehenean Bilbon, Aste Nagusiarekin batera, egindako manifestazioan 2.000 pertsona bildu giren, gehienak pentsiodunak. Udako oporretan eta hiriburuetako edo Euskal Herriko edozein herritako jaietan beti izaten den lasaitasun normalarekin, horrelako mobilizazio bat, zazpigarren urtez jarraian errepikatu dena, arrakastatsutzat jo daiteke. Eta erakusten du euskal pentsiodunen mugimenduak, 2018ko urtarrilean hasi zenetik sei urte baino gehiago igaro direnean, zailtasunak zailtasun, bizirik eta ilusioz jarraitzen dugula.

Oso manifestazio bistosoa, aktiboa, alaia eta koloretsua izan zen. Hogei bat txistulari izan ziren buruan eta ondoren manifestazioa irekitzen zuen pankarta nagusia, “Pentsioen murrizketak EZ” Publikoak eta duinak BAI, leloarekin goiko aldean eta “Gutxieneko pentsioa 1.080 gutxieneko pentsioa”, behekoan. Ondoren, Bizkaiko herri batzuek eta Euskal Herriko beste batzuek ere pankartak zeramatzaten, lelo osagarriekin.

Aipatu behar da, halaber, Kantabriako pentsiodunen taldeak ere pankarta propioa erakutsi zuela. Eta, beste behin ere, azpimarratzekoa da “Babestu” egoitzetako erabiltzaileen senideen elkartearen presentzia, bere pankartarekin; izan ere, pentsiodunen mugimenduak harreman eta koordinazio estua du elkarte horrekin, adinekoen zaintzarekin lotutako ekimen bateratuak bultzatzeko.

Manifestazioan parte hartu zuten gehienak Bilboko eta Bizkaiko beste herri batzuetako pentsiodunak izan ziren. Baina baita Euskal Herriko beste herri batzuetakoak ere. Era berean, Estatuko beste erkidego eta herri batzuetakoak (Kantabria, Gaztela-Leon eta Cadiz). Azken orduan, eta pena pixka batekin, etortzeko asmoa zuten Asturiasko pentsiodunek ezin izan zuten etorri, hainbat zailtasun izan zituztelako. Borrokan jarraitzeko giro atsegina, animoa eta ilusioa orokorra izan ziren.

Mobilizazioan zehar, pentsiodunen mugimenduaren aldarrikapen nagusiak nabarmendu ziren, pentsioetara mugatzen ez direnak edo haratago doazenak. Pentsioen erosteko ahalmena berreskuratzeko eta bermatzeko beharra nabarmendu zen, eta, bereziki, 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren eskaera. Osakidetzako murrizketak eta egoitzetako arazoak, etxeko arreta, eta abar, salatu ziren, zerbitzu publikoak, unibertsalak eta kalitatezkoak izatea defendatuz eta exijituz. Era berean, agerian geratu zen gure aldarrikapenak lortu arte gure protestekin jarraitzeko borondatea.

Manifestazioa Udaletxeko eskaileren aurrean amaitu zen, justifikazio handirik gabe hesituta, beste urte batzuetan bezala, Aste Nagusiko jaiak zirela eta. manifestu bat irakurri zen euskaraz eta gaztelaniaz, mobilizazioaren arrazoiak eta pentsiodunen mugimenduak ezinbestekotzat jotzen dituen aldarrikapenak azalduz. Estatuko beste erkidego eta herri batzuetako pentsiodunek agur laburrak egin zituzten, eta txalotuak izan ziren. Eta ekitaldia amaitzeko, Bizkaiko pentsiodun baten bertsoak eta Txoriak-txori txistulari taldearen doinua entzun ziren.

Ondoren, manifestazioan parte hartu genuen pentsiodun asko konpartsetako txosnetan prestatu zizkiguten aperitiboak dastatzera joan ginen. Kuadrilla pentsiodun bat baino gehiago izan zen txosna batean baino gehiagotan aperitiboa errepikatu zuen, pentsiodunen mugimenduari emandako babesa eta elkartasuna eskertuz. Estatuko beste erkidego batzuetako pentsiodunei atentzioa eman zien herri giro onak, bai txosnetan, bai Areatzako eta Bilboko Alde Zaharreko jai eremu guztietan. 

Mobilizazio honek utzitako aho zapore onaren ondoren, astelehenetako kontzentrazioetara eta ekimen berrien bultzadara itzuli behar da, bai Gobernu zentralari zuzendutakoetara, bai EAEko eta Nafarroako parlamentu eta gobernuei zuzendutakoetara, behingoz 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarria beren gain hartu eta aplika dezaten. Irailaren hasieran berriro ikusiko dugu elkar plazetan eta kaleetan, gogoa berrituta, gogogabetuta eta belarriak makurtuta ikusi nahi gaituztenen atsekaberako. Argi izan dezatela, ez gara geldituko.

2.- Prekarietate eta soldata hain baxuekin, gure gazteak ezin dira emantzipatu, ezta beren etorkizuna bermatu ere

Prekarietatea eta soldata txikiak dira Hego Euskal Herrian gazte gehienek pairatzen dituzten baldintzak. Espainiako Estatuko Gazteriaren Kontseiluaren Emantzipazioaren Behatokiaren txostenaren arabera, Euskal Autonomia Erkidegoa eta Nafarroa dira 16 eta 29 urte bitarteko biztanleek sinatutako kontratu mugagabeen ehuneko txikiena duten autonomia-erkidegoak. Ez da %30era iristen, hau da, %70ek baino gehiagok aldi baterako kontratuak edo kontratu prekarioak baino ez ditu.

Txosten horren arabera, soldatei dagokienez, Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), 2022an, 16 eta 29 urte bitarteko gazteen kasuan, urteko soldata garbia ez da 15.000 eurora iristen, eta 30 eta 34 urte bitartekoen kasuan, berriz, 20.000 eurora hurbiltzen da. Eta Nafarroan, Soldata Egiturari buruzko Udal Estatistikaren datuen arabera (2022koak horiek ere), 25 urtetik beherakoek 16.219 euroko urteko batez besteko soldata gordina jasotzen zuten, eta 25-34 urtekoek 24.690 eurokoa.

Azken aldian gazteen enplegu-tasak gora egin duen arren, langabezia-maila oso handia da, eta enplegua duten gehienek aldi baterako enplegua edo prekarioa dute, eta soldata oso baxuak dituzte, aurreko datuek erakusten duten bezala.

Baldintza horietan bizitzaren kostu gero eta handiagoari aurre egin nahi izatea eta, batez ere, etxebizitza bat alokatuz edo erosiz emantzipatu nahi izatea gutxiengo batek bakarrik egin dezakeen zerbait da. Gazteriaren Kontseiluaren arabera, Nafarroako gazteen %16,2 bakarrik zegoen emantzipatuta 2023aren amaieran, eta EAEn, berriz, %16,7. Alokairuko etxebizitza bakar batean emantzipatu ahal izateko, gazte batek soldataren %67,8 erabili beharko luke Nafarroan, eta %80 baino gehiago EAEn.

Prekarietatea eta soldata txikiak, batetik, eta espekulazioan oinarritutako etxebizitzen alokairuak eta prezioak, bestetik, sistema ekonomiko eta politiko kapitalistak belaunaldi berriei eskaintzen dienaren parte dira. Hego Euskal Herrian, familiaren kulturak eta koltxoiak, pentsiodunak ez ezik, seme-alaben arazoak arintzea lortu dute orain arte, baina babes hori ahulduz joan daiteke aurrerantzean. Nolanahi ere, ez da desiragarria, ezta positiboa ere, modu autonomo eta librean bizi nahi duten gazteentzat, Hego Euskal Herrian 30 urteko batez besteko adinarekin bakarrik emantzipatu ahal izatea.

Gazteen eskubideen eta etorkizunaren aldeko borroka, lehenik eta behin, beraiei dagokie. Baina langile, pentsiodun eta gainerako herri-sektore guztien arteko belaunaldien arteko babesa eta elkartasuna, enplegu eta soldata duinak defendatuz, besteak beste, ezinbestekoa da sistema neoliberal kapitalista inposatzen ari zaigun bizitzaren maila guztietako narriadurari amaiera emateko. Ez gara nekatuko errepikatzeaz: kalitatezko enpleguak eta soldata duinak, egungo bizi-baldintzetarako ezinbestekoa izateaz gain, positiboa ere bada kotizazio horien bidez, egungo pentsioetarako eta etorkizuneko euren pentsioetarako.

3.- Iraupen luzeko zaintzak Nafarroan

2021ean Nafarroako Parlamentuko Osoko Bilkurak Nafarroan bizi diren adinekoen beharrak eta eskaerak ezagutzeko azterlan bat egiteko enkargua egin zuen, eta Errealitate Sozialaren Behatokiak (ORS) azterketaren definizio zehatzagoa egin zuen. Horrela, Nafarroako zainketa-sistemari dagokionez, adinekoen beharrak eta eskaerak identifikatzea da helburu orokorra.

Honako helburu espezifiko hauei heldu zaie:

. Nafarroan adinekoak zaintzeko sistemara hurbilketa bat egitea, lurralde- eta genero-ikuspegitik.

. Adinekoei arreta egokia emateko funtsezko alderdiak ezaugarritzea.

. Zainketa-sistemaren inguruan etorkizunean izan daitezkeen joerak ezagutzea.

Azterketa hau egiteko, Nafarroako Parlamentuko Eskubide Batzordeko, Gizarte eta Osasun Eskubideen Departamentuetako, unibertsitateko esparru akademikoko, ospitale-eremuko, hirugarren sektoreko erakundeetako, irabazi asmorik gabeko zentro publikoetako eta merkataritza-zentroetako zuzendaritzako langileak, sindikatuetako eta Nafarroako Elkargo Profesionaletako agenteak elkarrizketatu dira.

Ezinbestekoa da, zalantzarik gabe, Nafarroan zein Euskal Herriko gainerako herrietan adinekoen zaintzaren gizarte-arazo garrantzitsu baten aurrean diagnostiko osoa eta plangintza egokia egitea. Baina hiru urte dira jada Nafarroako Parlamentuaren Osoko Bilkurak azterketa hori egitea erabaki zuela, eta oraindik ez da jasotzen zainketa-sistemaren azterketa edo kuantifikazio ekonomikorik.

Eta, hala ere, horrelako arazo zorrotz baten aurrean premiazko neurriak hartu beharrak, 65 urtetik gorako biztanleria handitzen doan heinean areagotzen doanak, ez du uzten eta ez du justifikatzen hainbeste denbora ikerketetan inbertitzea, zeren beharrezkoa da arazo hori modu esanguratsuan konpontzeko edo arintzeko neurriak hartzen hastea, berehala abian jarri ahal izateko behar diren partida ekonomikoak bideratuz. Pentsiodunen mugimenduak irtenbideak eskatzen jarraituko du, pentsiodun gehienok 65 urte baino gehiago baititugu.