Albiste eta informazio interesgarriak 2024ko abuztuak 3
1.- Pentsioen azken akordioaren balorazio kritikoa
Uztailaren 31n, asteazkena, Estatuko Gobernuak, CEOE eta Cepyme enpresaburuen elkarteek eta CCOO eta UGT sindikatuek oso positibotzat jotzen duten pentsio-akordio bat sinatu dute. Hala ere, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, lehen balorazio labur batean, horri buruzko iritzi kritikoa adierazi du. Lehenik eta behin, pentsiodunen eskari premiazkoenei ez die jaramonik egiten eta ez zaie erantzuten, duela sei urte baino gehiagotik gure mobilizazioekin eskatzen ari garenari.
2011z geroztik galdutako pentsioen erosahalmena berreskuratzea eskatzen jarraitzeaz gain (gai hori kontuan hartuko dugu hurrengo aurrekontuetan), honako presa hau planteatzen jarraitzen dugu: pentsiodunei bizi-baldintza duinak izateko aukera emango dieten gutxieneko pentsioen funtsezko hobekuntza; soldaten ordezkatze-tasa %85etik beherakoa ez izatea bermatzea, oro har, eta % 90etik beherakoa ez izatea soldatarik baxuenetan; erabakiak hartzea %37an kokatzen den genero-arrakalarekin amaitzeko; erretiro aurreratuaren koefiziente murriztaileek, ezta borondatezkoa ez besteak ere, beren pentsioan kaltetu dituzten milaka pentsiodunen pentsioei balioa handitzea, 40 urte edo gehiago kotizatu baitituzte; kalitatezko enplegua sortu eta Pentsioen Sistema Publikoa bermatu, eta soldatak eta kotizazioak nabarmen hobetzea ere eskatzen dugu.
Horrelako ezer ez da jorratu elkarrizketa sozialaren bileretan. Arazoa konpondu nahi duten erabaki partzialak baino ez dira hartzen, gero eta pentsiodun gehiago behartuz beren lan-bizitza luzatzera, pentsioak osatu eta hobetzeko. Kapitulu honen inguruan adostutako erabakiak:
Erretiro partzialaren kasuak zabaltzea. Ez dute konpontzen, adibidez, ugalketa- eta zaintza-lanetan aritzeagatik kotizazio-urte gutxi dituzten eta pentsioa hobetzeko bigarren lana behar duten emakumeen kasua, autonomoak eta, oro har, pentsio baxuak dituzten sektoreak. Pentsiodunen errealitate berria da Estatuan eta Europako beste herrialde batzuetan.
Erretiroa atzeratzea: sei hilean behin pentsioaren %2ko igoera. Azken batean, erretiro-adinaren atzerapena sustatzen jarraitzea da kontua, pentsioen gastua murrizteko, nahiz eta bereziki zigortutako kolektibo askorentzat erretiroaren legezko adina bizi-itxaropenarekin berdintzea ekarri.
Erretiro aktiboa aldatzea. Kendu egiten da kotizazio-karrera osoa izateko baldintza, erretiro aktiboa eskuratu ahal izateko, eta aitortu egiten da erretiro aktiboa eta atzeratutako erretiroaren pizgarriak bateragarriak direla.
Egungo egoerarekiko hobekuntzak zenbait gaitan. Txanda-kontratuaren baldintzak hobetzeak, aldizkako langile finkoentzat 1,5eko koefiziente biderkatzailea berreskuratzeak edo lantalde bat sortzearen zain dauden lan nekagarriengatik erretiro aurreratua hartzeko araudi berriak ez dituzte akatsak, arazoen orientazio okerra eta premiazko arazoei aurre egiteko adorerik eza ezkutatzen. Hobekuntzen funtsa gastua murriztea da, erretiroa hartzeko benetako adina aldatuz.
Mutuak eta aldi baterako ezintasuna. Akordioari estaldura emango dion Lege Dekretuan, Negoziazio Kolektiboko V. Akordioan aldi baterako ezintasuneko egoeran dauden pertsonei proba medikoak arintzeko lankidetza-hitzarmenerako kontuan hartu beharreko irizpideak jasotzen dira. Seguritate Sozialaren Institutu Nazionalarekin (INSS), osasun-zerbitzu publikoekin eta Gizarte Segurantzarekin (GS) elkarlanean diharduten mutualitateekin sinatu beharreko esparru-hitzarmenaren proposamena ezarri da, pazientearen baimen informatua jaso ondoren, patologia traumatologiko jakin batzuetan sendatze-prozesuak bizkortzen lagun dezaten.
Osasun-sistema publikoak hobetzeko eta garatzeko erabaki irmorik hartzen ez denez, arazoa konpondu nahi da, mutuen esku jarriz patologia traumatologikoen diagnostikoak eta tratamendua. Prozesuko Gizarte Segurantzako medikuen kontrolaren bermeak ez dira nahikoak prozesuan zehar eremu horretako patologia guztiak mutuek kudeatzeko.
2.- BPMren deia abuztuaren 19an Bilbon egingo den pentsiodunen manifestaziora
Komunikatu baten bidez, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak pentsiodunei eta herritarrei dei egiten die Bilboko Aste Nagusiko astelehenean egingo den manifestazioan parte hartzeko. Manifestazioa eguerdiko 12:00etan hasiko da, Eliptiko plazan, eta udaletxe aurrean amaituko da.
Komunikatuan adierazten denez, beste behin ere aldarrikatuko dugu pentsioen erosteko ahalmena berreskuratzea, 1.080 euroko gutxieneko pentsioa, alarguntza-pentsioa %100eko, 40 urte kotizatuta dituzten erretiro-aurreratuak ez zigortzea, pentsioen sistema publikoa sistema pribatuen aurrean defendatzea, banakakoak edo enplegukoak izan, eta oraindik lortu gabe dauden beste aldarrikapen batzuk.
Era berean, nabarmendu du gure gaitzespena adieraziko dugula Osakidetzaren murrizketen aurrean, murrizketa horiek areagotu egin baitira udan. Eta egoitzetako zainketen, etxeko arretaren eta beste gizarte-zerbitzu batzuen arreta hobetzea eskatuko dugula, baita langileen lan-baldintzak ere, zerbitzu publikoak, unibertsalak eta doakoak izan daitezen. Pentsiodunei eta adinekoei bereziki eragiten diguten zerbitzuak.
Era berean, gogorarazten da mugimendu pentsiodunak ez dugula etenik izango gure protesta eta mobilizazioetan. Irailaren hasieran Hego Euskal Herri osoan kontzentrazioak berrabiaraziko ditugu herrietan. Era berean, Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako parlamentu eta gobernuei egindako interpelazioei helduko diegu berriro, mobilizazioekin batera, 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarria beren gain hartu eta aplika dezaten. Bestalde, Estatuko beste erkidego eta herri batzuetako pentsiodunen plataforma eta mugimenduekin koordinatuta eta elkarlanean, datorren irailaren 30ean, urriaren 1aren bezperan, elkarretaratzeak egingo ditugu Euskal Herrian eta Estatuko gainerako erkidego eta herrietan. Eta urriaren 27an manifestazioa egingo dugu Madrilen.
Komunikatuaren amaieran, Bilboko Aste Nagusiko jaiak bertoko herritarrentzat ez ezik, inguruko herrietako eta Bizkaia osoko biztanleentzat ere erreferente erakargarriak direla nabarmentzen da, baita pentsiodunentzat ere. Aukera ona da Bizkaiko pentsiodunok, baita Euskal Herri osotik eta inguruko beste erkidego batzuetatik gurekin datozenak ere, gure aldarrikapenen alde manifestatzeko eta jaiaz gozatzeko.
3.- Batu eta jarraitu: bankuek eta energia-enpresa handiek mozkinak biderkatzen dituzte
Duela egun batzuk, banku eta enpresa energetiko handiek beren mozkin izugarriak plazaratu dituzte aurtengo lehen seihilekoan, iazko aldi beraren aldean. Iberdrolak 4.134 milioi euroko irabaziak izan ditu, %64ko hazkundearekin. BBVAk 4996 milioi euroko irabazi garbia izan du, % 29ko hazkundea. Santanderrek 6.059 milioi euro, %16ko gehikuntzarekin. Kutxabank-k 264 milioi euro, %5,4ko igoerarekin. Eta Repsolek 1.620 milioi euro, %14,5 gehiago.
Igoera horiek azken urteetan izan diren eskandaluzko irabaziei gehitu behar zaizkie. Hala ere, ‒oraindik ere inflazioak gora egiten jarraitzen du‒, inflazio-tasa altuarekin, eta prezioak soldaten eta pentsioen igoeratik gora igotzen ari dira, erosteko ahalmena murriztuz. Inflazio-tasa horrek %4,25eko interes-tasa kontrolatu nahi du Europako Banku Zentralak, eta oso ondo datozkie bankuei, hipoteken eta kredituen bidez etekin handiak lortzeko.
Bankaren eta energia-enpresen mozkin handietatik, kudeatzaile handiek eta dibidendu mamitsuak banatzen dizkieten akziodunek baino ez dute etekina ateratzen. Are gehiago, gobernuak ezarritako zerga mugatuari aurre egiten jarraitzen dute, eta enpresaburu guztiek zerga fiskalak jaisteko proposamenak eta presioak egiten dituzte.
Joan den astean, Confebaskek Sozietateen gaineko Zergaren gutxieneko tasa %17tik %15era jaisteko eta Ondarearen gaineko Zerga kentzeko egindako proposamenaren berri eman genuen. Sozietateen gaineko zerga, praktikan %15 baino askoz txikiagoa dena, dituzten murrizketa eta hobari fiskal ugariengatik. Beraz, adibidez, Petronorrek eta Kutxabankek beren irabazien %2 inguru ordain dezakete. Eta Ondarearen gaineko Zergari dagokionez, Bizkaiaren kasuan, 600 pertsona inguruk 8.000 milioi euroko ondare garbia metatzen dute, baina ezkutu-fiskala aplikatuta 47,6 milioi euro baino ez dituzte ordaintzen.
Joan den asteko asteazkenean, Tamara Yagüe Confebaskeko presidenteak bilera bat izan zuen Imanol Pradera lehendakariarekin, eta gauza bera eskatu zion berriro, enpresen lehiakortasuna hobetzeko. Bidaia baliatu zuen lehendakariaren aurrean absentismoa eta lan-gatazkak murrizteko beharra nabarmentzeko. Hori bai, alde batera utzi zuen enpresaburuek absentismoa murriztuko luketen laneko arriskuen prebentzioan eta gaixotasun profesionalen kausetan duten erantzukizuna, bai eta lan-gatazken oinarrian dauden soldatak eta lan-baldintzak hobetzeko prestasuna ere.
Egoera hori etengabe salatzea, gero eta mesedegarriagoa baita enpresa- eta banku-eliteentzat, langileen, pentsiodunen eta herri-sektoreen kalterako. Izan ere, egoera hori, gainera, nahiko naturala dela sinetsarazi nahi digute, eta gizarte osoarentzako sistemarik funtsezkoena dela.
4.- Mendekoentzako Iruñeko lehen Eguneko Zentroa, obrak hasteko prest
Udalak badu dagoeneko adinekoentzako udal izaerako lehen Eguneko-zentroa martxan jartzeko beharrezko finantziazioa. Ekimena ekainaren erdialdean aurkeztu zen, eta Foru Gobernuaren lehen dirulaguntza jaso du, proiektua idaztea eta aurten obrak hastea ahalbidetuko duena.
Nafarroako Autonomiaren eta Pertsonen Garapenaren Agentziako zuzendaritza nagusiak onartu du 100.000 euro esleitzea, 2/2004 Foru Legearen esparruan, eta aurreikus daiteke Udala berriro aurkeztuko dela obraren gainerako eremuetarako laguntza gehiagoren deialdira; izan ere, Nafarroako Gobernuak berariazko partida bat du Eguneko-zentro publikoak gaitzen dituzten toki-erakundeei dirulaguntzak emateko.
Udalaren lehen zentroa izango da, eta, mota horretako zerbitzuak dituen arren, ez daude haren menpe, erakunde pribatuek edo Nafarroako Gobernuak kudeatzen baitituzte.
Proiektuak 465.000 euroko aurrekontua du guztira, eta zentroa 2025ean amaituta egotea aurreikusten da. Dirulaguntza honen lehen bi edizioetan aurkeztu ez zen UPN ez bezala, Gobernu talde berri honek mendekotasun egoeran dauden adinekoentzako Eguneko-zentroak bultzatzea du lehentasunen artean, Gizarte Ekintzako zinegotzi ordezkariak azaldu duenez.
Eguneko-zentroa hau 28 pertsona hartzeko diseinatu da. 307 metro karratu erabilgarri ditu, eta honako hauek izango ditu barruan: harrera-gune bat, jangelako gune handi bat, ofizioko eta jantoki-zerbitzua prestatzeko gune bat, programatzen diren jarduerak garatzeko erabilera anitzeko gela bat eta gimnasioko edo fisioterapiako espazio bat errehabilitazio-programetarako edo fisioterapiako, psikomotrizitateko edo erlaxazioko jardueretarako.
Arrotxapea auzoan dagoen lokalak oinezkoentzako gune bat du aurrealde nagusian, zuhaitzak eta eserlekuak dituena. Gune atsegina izango da eguneko zentroaren jardueretarako eta auzoko bizilagunak elkarri eragiteko.
Eguneko zentroa mendetasun-egoeran dauden pertsonei zuzenduta dago, egunean zehar oinarrizko behar pertsonalei, terapeutikoei, errehabilitaziokoei eta soziokulturalei arreta eskaintzeko, ohiko ingurunean egotea erraztuz eta, horrela, zaintzaileei laguntza emanez. Zerbitzu hori funtsezkoa da adinekoak ondo artatuta egon daitezen eta ahalik eta denbora gehien egon daitezen beren familia-ingurunean. Horri dagokionez, gogoratu behar da adinekoen %90ek ahalik eta denbora gehien bizi nahi dutela etxean eta familia-ingurunean, egoitza-zentro batera joan beharrean.
5.- Osakidetzako adabakiak, udan langile faltak eragindako arazoak arintzeko
Osakidetzak autokontzertazioa suspertzen du eta aparteko orduak proposatzen ditu uda honetan langile falta arintzeko. Instrukzio baten bidez, aparteko orduaren ordainketa 70,08 eurora igoko zaie lanaldia gutxienez 2 ordu luzatzea onartzen duten familia-medikuei. Lanaldia beste mediku baten paziente-kupoari erantzuteko luzatzen bada, 119 € ordainduko zaizkio egunero. Etengabeko Arreta Gunen (EAG) eta Larrialdien kasuan, lan egindako ordu bakoitzeko balioa gutxienez 70,08 € izango da eguneko txandan, eta 38,48 € gaueko txandan.
Prestakuntza-aldia amaitzeko hiru hilabete falta zaizkion BAME langileak kontratatzeko aukera ere ezartzen du, betiere lan egingo duten zentroetan beste mediku batzuek gainbegiratu ahal badituzte. Neurri hori eztabaidagarria da, izan ere, Osasun Ministerioak kontrako jarrera du, eta sindikatu batzuek zalantzak dituzte prestakuntza amaitu ez dutelako baldintzak betetzen ez dituzten langileei eginkizunak enkargatzearen legezkotasunari buruz. Gainera, lan-eskua merke erabiltzeak zer dakarren salatu dute, langile horiei plantillako medikuei egiten dizkieten aparteko orduak bakarrik ordaintzen dizkietelako, baina gainerako soldata kobratzen jarraituko dute, praktikan dauden langile gisa.
Erabaki horiek aldi baterako aplikatuko dira, uztailaren 26tik irailaren 30era arte, eta Osakidetzak adieraziko du salbuespenezkoak izango direla.
Osakidetzako sindikatuek neurri horiei emandako erantzuna ez da aho batekoa. Sindikatu korporatiboek, Euskadiko Medikuen Sindikatua buru dutela, begi onez ikusten dute aparteko orduen autokontzertazioa eta denbora mugarik gabe berreskuratzeko aukera. Klaseko sindikatuek, berriz, zuzendaritza berriak Osakidetzaren sakoneko arazoei heldu gabe jarraitzea eta eraginkorrak izan ez diren formula zaharrak berreskuratzearen aldeko apustua egin izana kritikatu dute, eta horiek betikotzeko baino ez dute balio izan.
Horientzat, Osakidetzaren narriadura gero eta handiagoaren konponbidea ez da langileak gehiegi kargatuz aparteko orduak ezartzea edo pazienteak osasun pribatura bideratzea, baizik eta Lehen Mailako Arreta agonikoa indartuko duten egiturazko irtenbideak hartzea eta haiek fidelizatzea ahalbidetuko duen langileen lan-baldintzak hobetzea negoziatzea, hau da, beren lana behar bezala aintzatestea eta Osakidetza ez dezaten utzi.
6.- Balmasedako Pentsiodunen Mugimenduak Arartekoarengana jo du
2019tik udaletxeko balkoian zintzilik zegoen Balmasedako Pentsiodunen Mugimenduaren pankarta bat, pentsio publiko eta duinen eskaria eta 1.080 euroko gutxieneko pentsioa jasotzen zituena, ekainaren hasieran kendu zuten, EAJko alkate berriaren alde bakarreko eta autoritarismoz betetako erabaki baten ondorioz. Pankarta jartzearen jatorria herriko pentsiodunen mugimenduaren aldeko mozio baten aldeko erabaki batean zegoen. Mozio hori 2019ko irailaren 5ean hartu zuen Udalak, aldeko 7 botorekin (EH Bilduren CLI+1en 6), 5 abstentziorekin (EAJren 4 + PSEren 1) eta aurkako botorik gabe.
Alkatetza horri erantzunez, ekainaren 18an herriko kaleak zeharkatu zituen manifestazio bat izan zen, Sodupe eta Zallako beste kolektibo sozial eta pentsiokide batzuen babesarekin, eta euria egin arren 250 pertsona bildu ziren.
Uztailaren 4an Udalbatza egin zen eta bertan CLIk (orain 5 zinegotzirekin) eta EH Bilduk (zinegotzi 1) alkateari hainbat galdera egiteko asmoa zuten. Gaur egun, EAJk (6 zinegotzi) eta PSEk (zinegotzi 1) gobernatzen dute Udala.
Pentsiodunen mugimenduak jakin zuenean Udalbatzan alkateak Udaletxeko balkoitik pankarta kentzeari buruz hitz egingo zuela, ekitaldira joatea erabaki zuen, alkateari adierazteko erabaki hori hartzeko legezko oinarri zein izan zen eta agiria idatzia emateko.
Hori guztia galde-eskeen puntuan gertatu zen, gainera osoko bilkuraren aktan agertzen ez dena. Arrazoinamendu guztiak alferrikakoak izan ziren; izan ere, gaiari buruz argudiatzen hasi zirenean, alkateak hartu zuen hitza eta etengabe hitz egin zuen, osoko bilkura amaitutzat eman zen arte. Era berean, pankarta kentzeari buruz bidali zaizkion idazkietako bati ere ez dio, ez digu, erantzun.
Egoera horren aurrean, Pentsiodunen Mugimenduak Arartekoaren esku-hartzea eskatzea erabaki du, uztailaren 26an bidalitako idazki baten bidez, alkatearen jarduteko moduak babesgabetasuna sortzen digula argudiatuz, eta alkateari eta Gobernu Batzordeari eskatzea, egin beharreko izapideak egin ondoren, berriro jar dezala balkoitik kendutako pankarta.
Idazkiari hainbat dokumentu erantsi zaizkio: 1. Pentsiodunen Mugimenduak 2019an aurkeztutako mozioa. 2. Onartu zen osoko bilkuraren akta. 3. Alkatearen eta Gobernu Batzordearen idazkia, non esaten duten ez dutela udaletxeko fatxada erabiliko eperik ez duten pankartak jartzeko. 4. Pentsiodunen Mugimenduaren idazkia, aurrekoari erantzuteko, orain arte erantzunik jaso ez duena.