Albiste eta informazio interesgarriak          2024ko apirilak 6 

1.- EHPMren kanpainaren amaiera arrakastatsua, 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarriaren alde EAEn

Ostegunean Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak Gasteizen deitutako manifestazioan, Arabako antolatzaileen arabera, hiru probintzietako 3.000 pentsiodun inguru bildu ginen. Bizkaitik eta Gipuzkoatik 15 autobus eta dozenaka auto bertaratu ginen, eta horiei Arabako beste eskualde batzuetakoak gehitu behar zaizkie, Gasteizera joateko.

Manifestazioaren buru EHPMren pankarta bat izan zen. Halaber, herrialde bakoitzeko pentsiodunak pankarta propioa izan zuen buruan. Baina probintzia bakoitzeko blokea herri eta eskualdeetako hainbat pankartaz josita egon zen. Pankarta horiek, peto berdeekin eta lurralde bakoitzeko koloredun zapiekin batera, manifestariek harrotasunez eramanda, kolore deigarria eman zieten manifestazio atal guztiei. Pankarta gehienek pentsio publiko eta duinen defentsa aipatzen zuten, batez ere 1.080 euroko gutxieneko pentsioa; genero-arrakala amaitzea eta zainketen arazo larria salatzea, zaintza-sistema publiko eta komunitario bat aldarrikatuz.

Euriak ez zuen eragotzi sei urte baino gehiago hainbat mobilizazio eta ekimenen ondoren oraindik lortzeko dauden aldarrikapen pentsiodunak defendatzen jarraitzeko gogoa eta borondate irmoa indarrez adieraztea. Kontsignak etengabe oihukatu genituen, eta ez zuen etsi Bilbao plazan manifestazioa hasi zenetik Katedralean amaitu zen arte, Legebiltzarraren aurretik igaro ondoren.

Osteguneko mobilizazio hori, asteazkenean Gasteizen ere bultzatutako Deribarekin batera (hurrengo berrian aipatuko dugu), kalean egindako mobilizazioen kanpaina luze baten amaiera arrakastatsutzat baino ezin da jo, eta EAEko eta Nafarroako erakundeei dei egiten zaie bi erkidegoetan 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarria onartzeko eta aplikatzeko 2024an, eta mendekotasunaren eta zaintzaren gaiari heltzeko. Zure interesagatik, manifestazioaren amaieran irakurritako manifestua erreproduzituko dugu jarraian.

Gutxieneko pentsioa: 1.080 euro. 1.080 baino gutxiagok ez du ematen

Apirilaren 21ean daude deituta EAEko hauteskundeak. EHPMk zuzenean interpelatzen ditu aurkezten diren alderdi politikoak, gutxieneko pentsioa 1.080 eurotan berehala ezartzeko konpromisoa har dezaten, genero-arrakalarekin amaitzeko neurri eraginkorrak har ditzaten, eta osasun-zerbitzu publikoak eta mendekotasunaren eta zaintzaren arretarako zerbitzu publikoak hobetu ditzaten.

Lau urte hauetan gure eskaera batzuei erantzutea lortu dugun bitartean, hemen EAEn eta Nafarroan oinarrizko eta funtsezko erreklamazio bat falta da: pentsiodunen diru-sarrerak 1.080 eurora arte osatzea, eta, horrekin, pentsioetan eta soldatetan dagoen genero-arrakala desagerrarazten laguntzea.

Hilabete hauetan, udalbatzetan eta Batzar Nagusietan mozio bat aurkeztu dugu eskari horren alde, eta jakinarazi nahi dizuegu gaur egun 179 udalek eta Gipuzkoako Batzar Nagusiek babestu egin dutela gure eskaria; Arabako eta Bizkaiko Batzar Nagusien eta beste udal batzuen jarrera falta da, baina EAEko eta Nafarroako udal entitateen erdietan baino gehiagotan gure mozioa onartu izana ospatu dugu. Eskerrak eman nahi dizkiegu EH BILDU eta ELKARREKIN PODEMOS alderdiei gure mozioari emandako babes masiboagatik, eta eskerrak eman nahi dizkiegu hautagaitza independenteei eta alderdi guztietako zinegotzi guztiei, nahiz eta modu pertsonalean izan. Zorionak.

Duela sei urte baino gehiagotik astelehenetik astelehenera egiten ari garen mobilizazioekin batera, laguntza horiek borrokan jarraitzera bultzatzen gaituzte. Adineko pentsiodunen bizi-baldintzen okertzeak eta pobrezia-mailen hazkundeak ez dute behera egiten. 2024ko martxoan, 165.000 pentsiodun inguruk 1.080 eurotik beherako pentsioak dituzte EAEn eta 50.000 Nafarroan; horietatik 110.000 EAEn eta 32.000 Nafarroan emakumeak dira. Errealitatea da EAEko emakume pentsiodunen %44k eta Nafarroako %52,7k 1.080 eurotik beherako pentsioak kobratzen dituztela. 2023ko martxoko zenbakiak oraingoen berdinak zirela baiezta daiteke: ez da ezer aurreratu.

Gaur, Gasteizko manifestazio honetan, gure helburuak lortu arte kalean jarraituko dugula iragartzen dugu. Toki- eta foru-administrazioetan aurkeztutako mozioek jarraipena izango dute lantzen ari garen Legegintzako Herri Ekimenarekin, EAEko legebiltzarrean gutxieneko pentsioaren osagarria onar dadin, Europako Gutun Sozialean diru-sarreren nahikotasunari buruz jasotako irizpideetara iritsi arte. Halaber, eta helburu berarekin, kalean jarraituko dugu EH BILDUren eta Nafarroako Gobernuaren arteko Nafarroako aurrekontu akordioa, 2025erako 15.120 euroko gutxieneko pentsioaren konpromisoan oinarritua, zehaztu eta gauzatu dadin.

Ez dugu egingo denaren promesik nahi, ezta paper bustian geratzen diren akordiorik ere.

2.- Asteazkenean Gasteizko kaleak zeharkatu zituen Deribak, emakume pentsiodunek eta zaintzako langileek bultzatuta

Eguerdiko 12etan, plaza Berrian 150 pertsonak baino gehiagok, gehienak emakume pentsiodunak eta zaintzako langileak, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko emakumeek antolatutako Deriba jarri zuten martxan. Hiriko hainbat kale zeharkatu zituzten, erakunde batzuen eta Albertia egoitzaren aurrean geldialdiak eginez.

Bihar egingo diren hauteskunde autonomikoen aurrean atentzioa eman nahi izan zuten, oso lotuta dauden bi gai nagusi salatuz eta planteatuz: pertsona guztientzako zaintza publiko eta duinak aldarrikatzea; eta gutxienez 1.080 euroko pentsioa aldarrikatzea, pentsioetan dagoen genero-arrakala murrizteko.

Lehenengo geldialdia plaza Berrian egin zuten, Gasteizko udaletxearen aurrean. Bertan, Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzuko lankideen eskutik, azalpen bat egin zen, Euskal Autonomia Erkidegoko Zaintza Itunen lehen konpromisoa desmuntatuz. Nabarmendu zuten, beste neurri batzuetan, horrek berekin dakarrela Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzua izatea, zaintza-behar horiek asetzeko.

Bigarren geldialdia Gobernuaren Ordezkariordetzaren aurrean egin zen. Hemen, Zainketen Euskal Itunaren laugarren konpromisoari heldu zitzaion, hau da, zaintzaileen parte-hartzearekin definituko dela, familia-zaintzailearen eta zaintzaile profesionalaren estatutu bat, eta argi eta garbi ezarriko direla haien eskubideak, bai arlo pribatuan, bai publikoan, bai eskubide horiek gauzatzeko dituzten bideak eta neurriak. Etxeko langileek, horietako asko emakume arrazializatuak, salatu zuten konpromiso hori ez dela egia, ez dagoelako benetako prestasunik egungo zaintza-sistema aldatzeko, neurri handi batean haien esku baitago.

Hirugarren geldialdia Albertia egoitzaren aurrean egin zen. Itundutako plazak dituen egoitza pribatu horren aurrean, Arabako egoitzetako langileek eta Zaintza Araba Elkarteak adierazi zuten Zaintza Itunaren 13. konpromisoan zainketen arazoari aurre egiteko parte-hartzeaz hitz egiten dela. Baina nabarmendu zutenez, egoitzen egoera eta bertako langileen egoera ezagutzeko parte hartzeko aukera ezagutzeko, eta egoiliarren senideen ikuspegia ezagutzeko, haiek kontuan hartzea eskatzen du.

Laugarren geldialdia Aldundiaren aurrean izan zen. Hemen, EHPMko pentsiodun batek salatu zuen Zainketen Itunaren zortzigarren konpromisoan honako hau agertzen dela: “Egungo gastu korronte publikoa areagotuko dugu sistemaren zerbitzuetan eta prestazioetan”, baina EAJ-PSE gobernuaren aurrekontu-konpromisoetan ez dago inolako adierazpen zehatzik zainketetarako inbertsio publikoa zenbat handitu nahi duten, eta ez dago inolako konpromisorik diru hori erakundeek kudeatzeko, eta ez erakunde pribatuek. Eta Emakumeok Gerraren Aurka (EGA) elkarteko kide batek adierazi zuen, hori bai, aurrekontu publikoetan konpromiso irmoak daudela gastu militarretarako eta gerrako aurrekontuetarako.

Deriba Gasteizko Legebiltzarraren aurrean amaitu zen. Bertan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko kideek hartu zuten hitza, eta Euskal Zaintza Itunaren balorazio orokorra egin zuten, baita euskal pentsiodunen mugimenduaren aldarrikapen historikoena ere.

Antolatzaileek Deriba edo kalejira aldarrikatzailean parte hartu zuten guztiei eskerrak emanez amaitu zuten ekitaldia, eta hurrengo egunean Gasteizen egitekoa zen manifestazio pentsiodunean parte hartzera gonbidatu zuten guztiek.

3.- Nora zuzendu EAEko zerga-bilketaren igoera

2018. urtetik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunen zerga-bilketa %21,5 hazi da, inflazioa eta Barne Produktu Gordina (BPG) baino askoz gehiago. Iaz 18.218 milioi euro bildu ziren, eta horietatik %70,81 Gasteizko gobernuaren esku geratu ziren.

Zerga horien kopuru handiena PFEZren eta BEZaren bidez biltzen da, eta neurri handi batean langileek, pentsiodunek eta klase herrikoiek ordaintzen dute. Hala ere, Gasteizko Gobernuak eta Foru Aldundiek ez dute beraien lehentasunezko gastuen artean gizarte-beharrizanetarako inbertsiorik aurreikusten, are gutxiago izaera publikoa duenik, nahiz eta biztanleria nahasteko ahaleginean egindako adierazpenetan kontrakoa adierazi. Ondorioz, herri-klaseak gara administrazioei diru-sarrera gehien egiten dizkiegunak, aldiz, horren ordainetan ez ditugu prestazio sozial publikoetan jasotzen.

Arazoa ez da hori bakarrik, gainera, beharrizan sozialak ugarituz doazen neurrian, eta azken urteotan bizi-kostua asko handitzen doan heinean, Gasteizko Gobernuak eta Aldundiek gastatu gabeko diru-soberakinekin kopuru handiko gordailuak pilatzen dabiltza bankuetan, hainbat mila milioira iritsi arte,  2020tik %150 hazi dira.

Ez dago aitzakiarik Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak duela sei urte baino gehiagotik eskatzen duen 1.080 euroko gutxieneko pentsioa osatzeko EAEn eta Nafarroan, 2024an hasita. Gainera, termino errealetan gero eta kostu txikiagoa du osagarri horrek; izan ere, 1.080 euroko balioa oso narriatuta geratu baita azken urteotan, inflazioa eta prezioen hazkundeengatik.

4.- Espainiako Estatuan lan-eskubideak eta pentsioak murriztearen alde agertu da Nazioarteko Diru Funtsa

Badakigu Nazioarteko Diru Funtsak (NDF) zer nolako interesak defendatzen dituen edozein herrialdetako gaietan sartzen denean. Lehenengo kredituak ematen dizkie, baina ohartaraziz zor publikoa murriztu egin behar dutela interes handiko maileguak itzuliko dizkietela ziurtatzeko. Inoiz ez da sartzen multinazionalen, inbertsio-funts espekulatzaileen, bankuen eta gainerakoen jarduketen erantzukizunetan, herrialde askotan krisiak, pobrezia eta zor publiko handiak eragiten dituzten arren. Hori bai, zor publikoaren hazkunde kontrolaezina saihesteko eta interes handiekin maileguak berreskuratu ahal izateko, gobernuei gastuak murriztea eskatzen die, zerbitzu publikoak eta gizarte-gastuak murriztu araziz.

Oraingoan, Espainiako Estatuan Gobernu zentralaren, CEOEren eta CCOO eta UGT sindikatuen artean kaleratzeagatiko kalte-ordainaren inguruan edo lanaldiaren murrizketaren inguruan irekitako eztabaidak direla eta, NDF enplegua babesteko legedia “lasaitzearen” alde agertu da, hau da, langileen lan-baldintzak murriztearen alde.

Enpresariek langileak kaleratzeko dituzten erraztasunak mugatzearen aurka ez ezik, kaleratzeak errazteko kalte-ordain batzuen aurka ere badago. Gaur egun, modu bidegabean kaleratzen duten langile bat ezin izango da bere lanpostura itzuli enpresaburuak nahi ez badu, eta kalera doa kalte-ordain oso mugatuarekin. Era berean, lanaldia astean 37,5 ordura murrizteko arriskuaz ere “ohartarazi” du, “lan-kostuak handitu ditzakeelakoan, ekoizpena murriztu, eta baita ere langileen diru-sarrerak edo soldata-eskaerak mugatu ere”.

Beti bezala, bide batez, Nazioarteko Diru Funtsak ezin izan du alde batera utzi pentsio publikoen sistema murrizteko ahalegina, Gobernuari “haren iraunkortasuna bermatzeko” neurriak hartzeko “aholkatuz”, eta, horretarako, erretiro-adina atzeratzea eta erretiro-prestazioaren kalkulua lan-bizitza osoa kontuan hartuta egitea proposatu dio.

5.- Nafarroako Foru Gobernuak lege-aldaketa bat bultzatzen du mutualitateetara kotizatu zutenei PFEZaren tributazioa murrizteko

Eskubide hori aitortzen zuten Auzitegi Gorenaren epaiak ez dira aplikatzen ari Nafarroan. Estatu mailan eta EAEn erreklamazio horiek onartzen diren bitartean, Foru Erkidegoan 2020. urteko lege-erreforma aplikatzen da, eta horrek espresuki baztertzen du Gizarte Segurantzatik jasotzen diren prestazioak arautzen dituen murrizketa aplikatzeko aukera.

Nafarroako mutualitate profesional zaharren bitartez kotizatu zuten kaltetuen artean sortutako ezinegona eta Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduaren etengabeko salaketak direla eta, Nafarroako Gobernuko Ekonomia eta Ogasun kontseilari Luis Arastik apirilaren 17ko Gobernuaren bilkuraren osteko prentsaurrekoan adierazi zuen Nafarroako Gobernuak araudi aldaketa bat bultzatuko duela PSN, EH Bildu, Geroa Bai eta Contigo Zurekin talde parlamentarioen bitartez, Nafarroan aplikatzen ez den eskubide hori aitortzeko.

Gaineratu zuen, erabaki hori “lasaitasun mezua izango dela erretiratutako Nafarroako mutualistentzat”. Eta horixe da, hain zuzen ere, lege-aldaketa honen helburua, Nafarroako mutualitateetan kotizatu zutenei aplikatu ahal izatea Gorenaren epaiak. “Badakigu gai sentikorra dela, eta horri buruzko kontsultak jaso ditugu eta informazioa eman dugu Ogasunean. Erabaki honekin lasaitasun mezu hori islatu nahi dugu “, adierazi zuen.

Luis Arastik adierazi duenez, “Gobernua izango da sostengatzen duten taldeekin batera, gehi EH Bilduren laguntzaren bidez garapen arauemaile hori proposatuko duena”, eta “2025eko urtarrilaren 1ean indarrean sartuko da, 2024rako atzera-eraginezko ondorioekin”. “Bi tresna baloratzen ari gara, guri eta mutualistei segurtasun juridiko handiena ematen digutena. Aste gutxi barru, tresna horiek zeintzuk diren jakin ahal izango dugu. Iragarriko dugu”, adierazi du.

Bestalde, nabarmendu duenez, “Foru Ogasunak badu duela hilabete batzuetatik bere webgunean inprimaki bat errentari buruzko erreklamazioak egin ahal izateko”. “Aurtengo errenta kanpaina amaitzen denean, ziurtasun handiagoarekin jakingo dugu zenbat mutualista nafarri eragingo dien, eta kuantifikazioaz ere hitz egin ahal izango dugu”, adierazi du.