Albiste eta informazio interesgarriak 2024ko apirilaren 27a
1.- Maiatzak 1: Langile Klasearen Nazioarteko Eguna
1886an Chicagoko (Estatu Batuak) langileek greba egin zutenetik, maiatzaren 1a langileen klase eta borrokaren nazioarteko eguna da. Borrokatzeak merezi izan zuen eta 8 orduko lanaldia lortu zen. Baina grebarengatik ordaindu beharreko prezioa izugarria izan zen: 5 grebalari urkamendira eraman zituzten, aldarrikapen horren aldeko mobilizazioetan parte hartu izana egotzita.
Ordutik, maiatzaren 1a langile klasearen eta nazioartean lan eskubideen, eskubide sozialen eta askatasun demokratikoaren defentsan data erreferentzial eta sinboliko bihurtu da langile klase herrikoi eta zapalduentzat. Eta duela 138 urte, Chicagon bezala, elite kontserbadore eta kapitalistak beti saiatu dira gizarte-errebindikazio horien aurka egiten, beldurra eta errepresioa erabiliz, beren botere menderatzailea eta interesak zalantzan jartzen dituzten erresistentzia eta borroka guztiak geldiarazteko eta neutralizatzeko.
Krisi-garaietan eta gizartean borroka handiagoa izan den garaietan, ez dute zalantzarik izan diktadurak inposatzeko, edozein erresistentzia herrikoi edo demokratiko geldiarazteko. Gaur egun pentsiodunak garenon zati handi batek, bertatik bertara, ezagutu genuen zer jasan behar izan genuen diktadura frankistan.
Eta elite kontserbadore eta kapitalistek sistema neoliberal kapitalista ahalik eta sistema sozialik onena edo “dagoen onena” dela esan nahi diguten arren, funtsean gauzak ez dira asko aldatu, atzo lanaren indarra ustiatzen zutenek eta pertsonen lanarekin sortutako gainbalioa bereganatzen zutenek gaur egun ere egiten jarraitzen dute. Esplotazio horrek naturaren eta bizitzaren ustiaketan sortzen dituen ondorioak kontuan hartu gabe, eta genero-arrakalak eta gizarte-bazterkeria gero eta handiagoak diren geruza sozial zabalagoak lortzen dituzte. Eta ez hori bakarrik, beren botereari eta interesei eusteko gerrak sortzen dituzte, eta herri-sektoreak dira gerra horien ondorio basatiak jasaten dituztenak.
Mundu osoan, eta baita Europan ere, espainiar Estatuan eta baita Euskal Herrian ere gure soldatak eta pentsioak erosteko ahalmena galtzen ari dira; prekarietatea handitzen ari da, gizarte eta genero ezberdintasunak; enpresen itxierak eta kaleratzeak ohikoak dira; oinarrizko zerbitzu publikoak murriztu edo pribatizatu egiten dira. Eta lan-baldintzen, baldintza sozialen eta bizi-kalitatearen galera hori guztia elite ekonomikoek eragiten dute, beren onurak eta etekinak zaintzeko eta handitzeko.
Aurten ere kalera atera behar dugu krisi ekonomikoak eta gerrak langileok, pentsiodunok eta klase herrikoiok ordain ez ditzagun. Pentsiodunen mugimenduak sei urte baino gehiago daramatza kaleetan eta plazetan etengabe mobilizatzen, pentsio publiko eta duinen alde borrokan, batez ere 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren alde; baita osasun publikoaren eta zerbitzu soziosanitario publiko eta unibertsalen alde ere. Era berean, gure babesa eta elkartasun aktiboa adierazi diegu kaleratzeen aurkako hainbat langileren borrokei.
Eta 2024ko maiatzaren 1 honetan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak gure helburuak lortu arte kalean jarraitzeko borondatea berretsi nahi dugu, eta langileei eta bereziki pentsiodunei dei egiten diegu Euskal Herriko hiri eta herrietan helburu horiekin antolatutako mobilizazio sindikaletan parte hartzera.
Aurre egin beharreko erronkak konplexuak eta zailak dira. Elite ekonomikoek eta horiei laguntzen dieten erakunde politikoek oso ondo dakite zer interes defendatzen dituzten eta koordinatuta jarduten dute. Atzera egiteko asmoei eraginkortasunez aurka egiteak ahalik eta modu bateratuenean jokatzea eskatzen du, langileen eta herri-sektoreen konfiantza berreskuratuz mundu humanitarioago eta hobe baterantz aurrera egiteko.
2.- Itxura guztien arabera, A-21eko hauteskundeen ondoren, hurrengo gobernua EAJk eta PSEk osatuko dute berriro
Joan den igandeko hauteskundeetan EAJk eta PSEk lortutako legebiltzarkideen batura 39ra iritsi da, hau da, Gasteizko Legebiltzar berriaren gehiengo osora. Eta bi alderdietako buruzagien adierazpenak direla eta, zalantza gutxi dago koalizio-gobernu berri bat eratzea adostuko dutela, azken legegintzaldian eta beste legegintzaldi batzuetan ezagutu duguna errepikatuz.
Aurreko legealdiarekin alderatuta, bere pisu parlamentarioa murriztu egin da, 41 izatetik 39 izatera igaro baitira. Beste alderdi bat, EH Bildu, ez da gobernu horretako kide izango, eta 27 legebiltzarkide lortu ditu, EAJk lortutakoak berdinduta.
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) duela sei urte baino gehiago hasi zituen mobilizazioak pentsio publiko eta duinen alde, batez ere 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren alde, baina bi alderdiek uko egin diote EAEn gutxieneko pentsioak kopuru horretara arte osatzeari. Eta horrela azaldu dira, beren erantzun formal eta adiskidetzaileez haratago, pentsiodunen mugimenduak Gasteizko Legebiltzarreko alderdien eta batzordeen aurrean egin dituen harremanetan eta agerraldietan. Hiriburuetako eta herri garrantzitsuetako udaletan behin eta berriz errepikatu da gaitzespen-jarrera hori, salbuespenen batekin, EHPMk eskaera horrekin aurkeztutako mozioen aurrean.
Beti dago itxaropenen bat bi alderdiek eta osatuko duten gobernu berriak eskaera hori aintzat har dezaten. Eskaera horrek 1.080 euro baino gutxiagoko edo askoz gutxiagoko pentsioak dituzten 165.000 pentsioduni eragiten die EAEn, eta horien artean gehienak emakumeak dira, pentsioetan eta soldatetan dagoen genero-arrakalaren adierazgarri.
Baina, are gehiago, errealistak izanik, uste dugu ez dela horrela izango, eta ezinbestekoa izango dela gure mobilizazioekin eta era askotako ekimenekin jarraitzea. Joan den astean, EHPMk bi mobilizazio arrakastatsu sustatu zituen Gasteizen. Asteazkenean, pentsiodun lagunek (batez ere emakumeak), zainketa-sektoreko langileekin batera, Deriba edo aldarrikapen-kalejira bat egin zuten, 150 pertsonak parte hartu zutelarik, zainketen gizarte-arazoa azpimarratuz eta gutxieneko pentsioak 1.080 eurotara osatzeko eskatuz. Eta ostegunean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pentsiodunen mugimendu osoak manifestazioa egin genuen, eta, Arabako antolatzaileen arabera, 3.000 pertsona inguru bildu ginen.
Manifestazio horren amaieran, Pentsiodunen Mugimenduak agerian utzi genuen mobilizazioekin jarraituko dugula, eta jakinarazi genuen prest dugula Legegintzako Herri Ekimenaren proiektu bat, legebiltzar berria osatzean aurkeztuko duguna. Herri Ekimen Legegile (HEL) bat, honako hauek proposatzen dituena: gutxieneko pentsioen osagarria Lanbide arteko Gutxieneko Soldatara (LGS) iristea (1.134 euro hilean 14 ordainsaritan); izaera indibiduala izatea, hau da, familia- edo bizikidetza-unitatearen mendekoa ez dena, eta mugagabea izatea, KPIren edo bizitzaren kostuaren igoeraren arabera eguneratuta. Izapidetzeko onartu ondoren, sinadurak biltzeko kanpaina zabal bat hasiko da EAEko hiru lurraldeetan, eta hamarnaka mila biltzea nahi dugu.
Baina EHPMk ez du bere lan-plana mugatuko HEL bermatzen duten sinaduren bilketa masiboko kanpaina horretara, zalantzarik gabe, lan oso garrantzitsua eta sozialki interes handikoa eskatuko duena, ahalik eta jende gehienak babesa eman diezaion, baizik eta asteko kontzentrazioekin eta beste ekimen batzuekin jarraituko dugu. Beste mobilizazio-ekimen batzuk definitu eta zehaztu gabe ditugun arren, gure xedapena da Legebiltzar berria eta Jaurlaritza berria eratu bezain laster, bi erakundeek iritzi eta presio soziala kalean sentitu dezaten, gutxieneko 1.080 euroko pentsioen osagarria ahalik eta eperik laburrenean onar eta aplika dezaten. Horrek ez dio kalterik egingo HELri buruzko eztabaidari eta ebazpenari, denbora gehiago eskatuko baitu, ziurrenik.
3.- Bruselak bat egin du Nazioarteko Diru Funtsarekin (NDF) Espainiako Estatuan pentsioak murrizteko
Joan den astean, buletin honetan nabarmendu genuen Nazioarteko Diru Funtsa (NDF) Espainiako Estatuan lan-eskubideak eta pentsioak murriztearen alde agertu zela. Eta pentsioei dagokienez, Jaurlaritzari “sistemaren iraunkortasuna bermatzeko” neurriak hartzeko “eskatzen” ziola, horretarako erretiro-adina handitzea eta erretiro-prestazioaren kalkulua lan-bizitza osoa kontuan hartuta egitea proposatuz.
Aste honetan Bruselaren txanda izan da, izan ere, Escrivaren pentsioen erreforma kritikatu du eta 11.700 milioi euroko “doikuntza” eskatu du. Duela egun batzuk argitaratutako dokumentu batean nabarmendu zuen Espainiako Estatuak urteko Barne Produktu Gordinaren (BPG) %0,8ko doikuntza egin behar duela 2026 eta 2030 arteko pentsioetan, hau da, 11.700 milioi euroko doikuntza urtean. Gainera, adierazi zuen pentsioen erreformak ez dituela bete Gizarte Segurantzaren jasangarritasun-aurreikuspenak, ia 12.000 milioi euroko desfasea egon dela eta horrek doikuntza gogorra eskatzen duela.
Kalkuluak egiteko, Bruselak kontuan hartu ditu, besteak beste, Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independentearen (AIRef) aurreikuspenak. Izan ere, NDFrekin, Espainiako Bankuarekin eta Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundearekin (ELGE) batera, “ohartarazi” dute pentsioen azken erreforma ez zela nahikoa izan sistemaren iraunkortasuna bermatzeko. Nahiz eta gobernuak behin baino gehiagotan kritikatu dituen AIRefen kalkuluak, eta 2025ean ez dela doikuntzarik egin beharko, diru-sarrerak handitzeko hartutako neurrien ondorioz.
Baina Pedro Sanchezen Gobernuak eta Bruselak pentsioen azken erreforman adostu zuten sistema datorren urtean berrikusiko zela (hiru urtean behin), bideragarritasuna egiaztatzeko. Zalantzarik gabe, Bruselak estu hartuko du Estatuko gobernua, pentsioak murriztu ditzan eta, horrela, “desoreka” horiek doitzeko.
Behin eta berriz, murgilduta gauden sistema kapitalista neoliberalaren interesen zerbitzura dauden erakunde horiek gogor presionatzen dituzte Gobernuak pentsioak murriztu ditzan. Eta horretarako argudio hau erabiltzen dute: biztanleria zahartzen eta pentsio-gastuak handitzen doazen bitartean, Gizarte Segurantzako kotizazioak ez dira proportzio berean hazten, biztanleria aktiboa murriztu egiten delako. Eta kalkuluak egin daitezke, inolako zehaztasunik gabe, biztanleria zahartuari eta 2050ean ez ezik 2070ean aktibo egongo denari buruz. Hori guztia pentsioen sistema publikoaren bideragarritasunari beldurra sartzeko, egungo baldintzetan sortuz, eta horietan murrizketak justifikatzeko.
Ez dute batere hitz egiten produktibitatea handitzeaz eta aberastasuna sortzeaz, ondo banatuz gero pentsioen hobekuntza eta jendearen ongizate soziala ahalbidetu baitezake. Era berean, ez dute ezer jakin nahi Gizarte Segurantzako kotizazioengatiko diru-sarrerak handitzeaz, soldatak hobetuz eta kalitatezko enpleguaz, batez ere emakumeei eragiten dieten prekarietateaz, behin-behinekotasuna edo lanaldi partzialeko lanak ezabatzeaz; ezta Estatuak Gizarte Segurantzako kutxari ez dagozkion eta beste gastu batzuetara bideratzen diren gastuak itzultzeaz ere. Aitzitik, pentsio-sistema publikoa ahultzea eta pentsio-sistema pribatuetan gero eta jende gehiagok izena ematea nahi dute.
Aurrean dugun panorama ez da batere baikorra, ez Estatu espainiarrean, ez Europa osoan. Pentsioen azken erreformak oso mugatuak eta eskasak izan dira, eta horien adibiderik esanguratsuena gutxieneko pentsioen erreforma izan da, baita miseria bat diren kotizaziopeko pentsioen erreforma ere. Egungo baldintzak hobetuko dituen pentsio-sistema publikoa eta kalitatezkoa defendatzeak borrokarako eta erresistentzia sozialerako etengabeko ahalegina ekarriko du, ahalik eta zabalena eta masiboena izan beharko dena.
4.- Europako Herrietako pentsiodunen topaketa
Maiatzaren 23an eta 24an Europako hainbat herritako pentsiodunen topaketa egingo da Sarrikoko Ekonomia Fakultatean (Bilbo). Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak antolatu du, Espainiako Estatuko hainbat herri eta erkidegotako pentsiodunen plataforma eta mugimenduekin batera. Hauek dira planteatzen diren helburuak:
. Pentsio-sistema publikoen aurkako eraso iraunkorren diagnostikoa partekatzea.
. Murrizketa-politikekin amaitzeko helburu partekatuak proposatzea, eta aldarrikapen- eta mobilizazio-dinamika puntualak koordinatzea. Garrantzi berezikotzat jotzen da Europan erantzun partekatua ematea soldaten, pentsioen, sistema publikoen eta bizi- eta lan-baldintzen aurkako etengabeko erasoen aurrean.
. Ekainaren 9an Europako Parlamenturako hauteskundeak egingo direla eta, topaketa horren garrantzia agerian jartzea.
Europa osoan ikusten dugu murrizketa eta eskubide sozialen politika bat, besteak beste pentsio publiko duinak izateko eskubidea, enpresa multinazional handiek, inbertsio funts espekulatiboek eta bankuek beren etekinak lotsagabeki biderkatzen dituzten bitartean. Era berean, diru kopuru handiak bideratzen dira gastu militarretara, eta, aldi berean, inbertsioak eta gastuak murrizten dira gizarte-premietan. Horrelako topaketa batek interes sozial handia du, zalantzarik gabe.
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak ez du inolako dirulaguntzarik eta lankide pentsiodunek borondatez ematen dituzten diru-sarrera apalak bultzatzen ditugun mobilizazio eta ekimenen gastuak ordaintzeko erabiltzen dira. Horregatik, ekitaldi hau finantzatzeko ekarpen kanpaina txiki bat bultzatu behar izan dugu, hau da, 5.000 bonu banatu behar izan ditugu 2 eurotan, sari bakoitzeko bi pertsonak gozatzeko bi sari onen pizgarriarekin, asteburu batean Euskal Herriko leku erakargarri eta atseginetan.
5.- Itxialdi batek salatu du Nafarroako egoitza pribatuetako langileek Gobernuak eta patronalak beren gain hartu dutela
Lau urte daramatzate Nafarroako egoitza pribatuetan hitzarmen baten alde borrokan, urtean 1.792 ordu egiten dituzten 5.000 langileko plantillaren egoera hobetzeko oinarriak ezartzeko helburuarekin. Horien artean paradoxa bat dago: beren etxeko zainketei ezin diete arreta eman.
Hilaren 24an, egoitzetan deitutako greba-egunaren barruan, sanferminetako itxialdi berezi bat egin zen Iruñean. Bertan, Nafarroako Gobernuak eta patronalak zentro horietako langileei egindako beherakadak salatu ziren, eta sektoreko lehen hitzarmenaren negoziazioaren blokeoa amaitzea eskatu zen. LAB sindikatuak sustatu zuen, eta korrikalari inprobisatuen artean, lasterketan parte hartu zuten pentsiodun batzuk ere bazeuden. Horietako batzuk gurpil-aulkietan eraman zituzten, eta beste batzuk taka-takekin eta makuluekin.
Ez zen falta izan santuaren aurrean euskaraz eta gaztelaniaz zorrotz kantatzea, nahiz eta letran aldaera bat izan. Euskaraz, berriz, honako kantu hauek kantatu ziren: «Entzun CEN eta Gobernu, zaituztegu patroi, hitzarmena sinatu hobekuntzekin otoi». Euskaraz: “Gobernuari eta CENi, gure patroia zarelako, hitzarmen on bat sinatzea eskatzen diegu, nabarmen hobetuz”. Entzierroa zezen-plazako kalezuloan amaitu zen, Nafarroako egoitzetan hitzarmena orain negoziatzeko zioen pankarta batekin eta aldarrikapen horrekin lotutako esloganak oihukatuz.