Albiste eta informazio interesgarriak 2024ko azaroak 16
1.- Pentsiodunak Gasteizera azaroaren 21ean!
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (MPEH) azaroaren 21erako Gasteizen deitu duen manifestazioa lehen mailako erronka da. Eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pentsiodunak gonbidatzen dira parte hartzera, baita sindikatuetako eta beste gizarte-kolektibo batzuetako pertsonak ere. Goizeko 11:00etan hasiko da, Bilbo plazan, eta, hainbat kale zeharkatu ondoren, Eusko Legebiltzarraren aurretik igaro eta Katedral Berriaren zabalgunean amaituko da, legebiltzarretik gertu.
Gipuzkoa eta Bizkaia artean, une honetan 11 autobus daude antolatuta, hiriburuetatik eta hainbat eskualdetatik abiatuko direnak manifestaziora joateko. Arabako beste eskualde batzuetatik ere hiriburura joateko garraiobideak antolatzen ari dira. Horren guztiaren ondorioz, datozen egunetan autobus eta auto berriak antolatuko direla aurreikusten da, erronka honen aurrean pentsiodunen mugimenduak duen giroa ikusita.
Manifestazioaren helburuak bi gairi buruzkoak izango dira. Batetik, Eusko Legebiltzarrari eta Eusko Jaurlaritzari eskatzea partida ekonomiko bat bidera dezatela 2025erako aurrekontuetan, gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzeko, 14 ordainsaritan. Bestetik, MPEHk Gasteizko Legebiltzarrean aurkeztutako Herri Ekimen Legegilea jendarteratzea eta horren alde datozen hilabeteetan egingo ditugun ekimenak publiko egitea. Besteak beste, sinadura-bilketa masiboa Euskal Autonomia Erkidegoko udalerririk gehienetan, bai eta lantokietan eta estudioetan ere, sindikatuen eta beste gizarte-kolektibo batzuen laguntzarekin.
Gasteizko gobernuak 2025erako aurkeztutako aurrekontuen barruan ez dago aurreikusita gutxieneko pentsioak 1.080 eurora arte osatzeko partida ekonomikorik, ezta kopuru txikixeago baterako ere. Justifikaziorik gabekoa eta ulertezina da 2025erako aurrekontuetan Nafarroako Gobernuak (PSN, Geroa Bai, Navarra Contigo-Zurekin Nafarroa) eta EH Bilduk adostutakoak ere ez jasotzea gutxieneko pentsioak urteko 14.490 euroraino osatzeko, hau da, 1.035 euro 14 ordainsarirengatik; akordio hori, mugak izan arren, urrats positibotzat jotzen du GEEHk.
Pradales lehendakariak duela egun batzuk adierazi zuen gustatuko litzaidakeena EH Bildu EAEn Nafarroan izan duen jarrerari eta edukiei dagokienez paper berean ikustea dela. Bada, Nafarroan, Alderdi Sozialista eta EAJ, Geroa Bairen bitartez, gobernuko kide dira, eta 2025eko aurrekontuetarako EH Bildurekin adostutako beste gai batzuen artean, aipatu dugun gutxieneko pentsioen osagarria egon da.
Beldur gara ez ote duten horrelako proposamen xume bat ere onartu nahi. Azaroaren 21eko manifestazioan bezala, datozen asteetan ere GEEHk defendatzen eta eskatzen jarraituko du hurrengo aurrekontuetan kontuan har dadila gutxieneko pentsioak 1.080 eurotan osatzeko eskaera, 14 ordainsaritan, banaka eta ofizioz aitortuak eta aplikatuak.
2.- Euskal Herriko Emakume Pentsiodunen IV Batzarra
Pasa den astean aurreratu genuen moduan, hilaren 29an, Bilboko Otxarkoagako Auzo Etxean ospatuko da Euskal Herriko Emakume Pentsiodunen IV Batzarra.
Kartela argitaratuta dago eta aurtengo leloa da: Pentsio duinak, Zaintza duina, ILP aurrera!
Hemendik Batzar honetarako deialdia zabaltzera eta EHPMko ahalik eta emakume gehienen parte-hartzea bultzatzera animatzen zaituztegu.
3.- Pentsiodunen mobilizazioa Iruñean, 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarriaren eta Lanbide arteko Gutxieneko Soldatarekin (LGS) parekatzeko urratsak ematearen alde
Astelehenean manifestazio bat egin zen Iruñean, Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak deituta. Bertan, gutxieneko pentsioen premiazko osagarria eskatu zen, 1.080 €-ra iritsi arte. Baina helburua aurrerago doa: legez, gutxieneko pentsioa Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren (LGS) zenbatekoarekin parekatzea, bere aplikazioa banakakoa izatea (ez bizikidetza-unitatekoa) eta kotizazio gabeko pentsioak barneratzea.
Manifestazioan 280 pertsonak hartu zuten parte. Udaletxe plazatik abiatu zen, eta Nafarroako Gobernuaren aurrean geldialdi bat egin ondoren, Parlamentuaren aurrean amaitu zuen, komunikatu bat irakurrita. Bertan nabarmendu zuten adinekoen bizitzaren azken etapa zailtasunez beteta dagoela, eta, horregatik, erakundeek kalitatezko zerbitzu publikoak bermatu behar dituztela, beren bizitzako etapa horri baldintza duin eta behar besteko baliabide ekonomikoekin aurre egin ahal izateko.
Gutxieneko pentsioen osagarriaren aldeko borroka aspaldian hasi zela gogoratu ondoren, Nafarroako Gobernuak (PSN, Geroa Bai, Navarra Contigo-Zurekin Nafarroa) eta EH Bilduk sinatutako aurrekontuen akordioa borroka horren emaitza izan dela adierazi zuten, eta, 2025eko gutxieneko pentsioan osagarriaren bidez, 14.490 eurora iritsiko dela, 1.035 euro 14 hilabetetan. Egia da ez dela 1.080 eurora iristen, baina, gaur egun Nafarroako Gobernuak osatzen dituen 899 euroekin alderatuta, aurrera egiten dela.
Azpimarratu zuten aurrerapauso positiboa dela, eta, batez ere, nafar askori lagunduko diela beren ekonomia ahulean, beren premiarik oinarrizkoenak asetzeko. Manifestazioaren amaieran nabarmendu zuten Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak aurrera jarraituko duela borroka horrekin, beren aldarrikapenak lortu arte, soldata justuak eta pentsio publiko duinak lortzeko beharra nabarmenduz.
4.- Pentsiodunen manifestazioa Leioan
Igandean, eguerdiko 12:00etan, Uribe Kostako (Bizkaia) pentsiodunen mugimenduak manifestazioa egin zuen Leioan. 125 lagun bertaratu ziren, eta herriko kale nagusi luzea zeharkatu zuten bi norabideetan. Aurretik txistulari batzuk egon ziren eta euskarazko bertso eder batekin amaitu zen ekitaldia. Pentsio publiko eta duinen, Osakidetza publiko eta kalitatezkoaren aldeko eta zerbitzu publikoak pribatizazioen eta abarren aurrean defendatzeari buruzko leloak oso presente egon ziren kalean.
Ekitaldiaren amaieran, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) duela ia zazpi urtetik daraman borroka azaldu zen, mugak izan arren lortutako lorpenak, baita Gasteizko Legebiltzarreko Mahaiak EHPMak aurkeztutako Herri Ekimen Legegilea (HEL) izapidetzeko onartua izatea dakarren urrats positiboa ere. Halaber, bere aldeko sinadura bilketa masiborako prestatzeak duen garrantzia azaldu zen eta baita datorren azaroaren 21ean Gasteizen egingo den manifestazioaren garrantzia, mundu guztia bertan parte-hartzera gonbidatuz.
5.- Aberastasunaren banaketa bidegabea Euskal Autonomia Erkidegoan
Euskal Estatistika Erakundeak (Eustat) duela egun batzuk Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko errentari buruz argitaratutako informazioaren arabera, 2022ko batez besteko errenta %7,5 igo zen, urte horretako Kontsumoko Prezioen Indizearen (KPI) %5,6ko igoera gaindituz.
Mota horretako titular bat, batez besteko errentei buruz ari dela, beste kontsideraziorik gabe, alderdi eta erakunde batzuek Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) egoera sozialaren irudi positiboa saltzeko erabiltzen dute. Baina batez besteko errentak soilik nabarmentzea, jasotako errenten artean dauden desberdintasun handiak aipatu gabe, ezberdintasun horiek ezkutatzen saiatzea da.
Hasteko, azpimarratu behar da lan-errentak, hau da, lan-jardueran irabazitakoa, 2001ean errenta osoaren %66,8 izatetik 2022an %58,3 izatera igaro direla. Aitzitik, kapital-errentak eta transferentziak hazi egin dira.
Bigarrenik, nahiz eta emakumeen diru-sarrerak nabarmen hazi diren lan-merkatuan izan duten sarrera masiboaren ondorioz, genero-arrakala ez da euro bat ere murriztu 21 urtetan. 2001ean, 9.980 eurokoa zen eta, 2022an, 10.176 eurokoa.
Gazteei dagokienez, haien errentak edo diru-sarrerak aurreko belaunaldietakoak baino nabarmen txikiagoak dira. Eta ezin dugu aipatu gabe utzi Hego Euskal Herrian 165.000 pentsiodun inguru daudela, gehienak emakumeak, 1.080 euro azpitik (edo oso azpitik) dauden pentsioak jasotzen dituztenak.
Errealitate horren aurrean ezin da beste aldera begiratu. Genero-arrakala zein gazteek eta emakumeek pairatzen duten prekarietatea ezabatzea eta gutxieneko pentsioak hobetzea ezinbestekoak dira gizarte justuago eta sozialki kohesionatuago baterantz aurrera egiteko. Eta EAEko hiru lurraldeetan zerga-neurri batzuk eztabaidatzen ari diren une honetan, argi utzi behar da enpresa-etekinek, fortuna handiek, ondare eta errenta altuek ekarpen handiagoa egin behar dutela gizarte-beharrei erantzungo dizkieten kalitatezko zerbitzu publikoak bermatzeko, era horretan dauden ezberdintasunak gutxienez mugatzeko.
6.- Olerkipentsiotan Poesia Lehiaketa.
Iazko martxoan EHPMak Bertsopentsiotan jaia antolatu zuen Tolosan. 400 pentsiodun bildu ziren, bertso ederrez gozatzeko aukera izan zezaten, bazkari on batez lagunduta. Jaia oso arrakastatsua, atsegina eta herrikoia izan zen, eta giroan geratu zen izaera horrekin ekimen berriak prestatzeko interesa.
Jaiari amaiera emateko Tolosan kantatu zen azken bertsoan, horrela esaten zen: “gure zimurrak eta muga fisikoak gorabehera, ezerk ez digu gure sormen gaitasuna baliogabetuko”. Eta orain proposatzen da “Olerkipentsiotan Poesia Lehiaketa”; izan ere, “poesia, iraganez, orainez eta etorkizunez betetako arma bat da, eta gure sortzeko gaitasuna aktibo dagoela eta arlo horretan ere gure ekarpena egin dezakegula nabarmentzeko”. Eta poesia idatziaren lehiaketa honetan, euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez idatzitako poemak aurkeztu ahalko dira, Euskal Herriko hegoaldearen eta iparraldearen artean gehien erabiltzen diren hiru hizkuntzak baitira.
EHPMak azpimarratu nahi du, pentsio duinek gizarte bidezkoago eta berdinzaleago baten eraikuntzan duten garrantzia transmititzeko egiten dugun ahaleginean, poesia ere izan daitekeela horretarako tresna. Gure eskubideak aldarrikatzen ditugu ukabila goian, ahots sendoaz eta, nola ez, poesiaren erritmo gozo, lasai eta sortzailearen bidez, gure ideia, sentimendu eta emozio sakonenak adieraziz. Aldarrikapen irmoa poemaren fintasunarekin batzen dugu.
Hiru hilabete daude poemak aurkezteko, azaroaren 15etik otsailaren 15era, eta lehiaketaren oinarriez arduratzen den batzordearen helbidera bidali ahal izango dira. Ez da saririk egongo eskudirutan, baina beste mota batekoak bai egongo direla. Eta azpimarratu behar da “Lehiaketaren amaiera gisa jai kultural-gastronomiko erakargarri batean parte hartzeko aukera izango dugula” Galdakaon (Bizkaia) 2025eko maiatzaren 8an.
Hurrengo “Albiste eta Informazio Interesgarriak” buletinetan, programatutako planaren eta poesia lehiaketa honetan parte hartzeko baldintzen berri izango dugu. Zalantzarik gabe, ekarpen asko izango ditu eta arrakastatsua izango da.
7.- Ekimen berriak mugikortasun urriko pertsonak Urduña eta Bilbo arteko Renfe-ren trenetara sartu ahal izateko
Azken bi asteetan, Amurrio, Laudio, Arrankudiaga, Ugao, Arrigorriaga eta Bilboko udaletan, idazkiak erregistratu dira. Bertan eskatzen zaie Renfe-ren aurrean gestioak egin ditzaten eta lagundu dezaten, trenak, geltokiak eta geralekuak egokiak izan daitezen mugikortasun murriztua edo zailtasunak dituzten pertsonak horietara sartu ahal izateko eta garraio publikoko zerbitzu hori izateko.
Halaber, elkarrizketak izan dira Ugaoko eta Bilboko udaletako mugikortasuneko udal-arduradunekin. Ugaon, trenaren irisgarritasun-arazoaz gain, planteatu zen geltokira sartzeko igogailuak akats handiak zituela, eta, beraz, lehenbailehen konpondu behar zela. Azken finean, arazo hori ez da konpontzen, konpontzeko eskumena norena den argitzen ez delako. Bilbon, mugikortasunaren ardura duen zinegotziak aitortu zuen pertsona horiek ezin dutela trenean sartu, eta Bizkaiko hiriburuan bakarrik milaka herritarri eragiten dien arazo soziala dela. Baina kezka hori Renfe-ko arduradunei helarazteko konpromisoa baino ezin zuela hartu.
Bestalde, EAJk, ERCk eta EH Bilduk mozioak eta zuzenketak aurkeztu dituzte Senatuan arazoa konpontzen saiatzeko, eta egun hauetan garraio eta mugikortasun jasangarriaren batzordean aztertuko dituzte.
Argi dago kaleko protestek eta gizarte-mobilizazioek bakarrik behartuko dutela Renfe-k eta erakundeek gaiari buruz hitz egitera eta arazoa konpontzera. Era berean, garrantzitsua da Renfe-ren lineetako sindikatuek eta enpresa-batzordeek ere hori konpontzeko ekimenak bultzatzeko konpromisoa hartzea.