Albiste eta informazio interesgarriak                          2024ko azaroak 23 

1.- EHPMren mobilizazio aldarrikatzaile eta arrakastatsua ostegunean Gasteizen

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak ostegunean Gasteizen deitutako manifestazioa oso jendetsua, aldarrikatzailea eta koloretsua izan zen. Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) hiru probintzietako 2.000 pentsiodunek parte hartu genuen, eta sindikatu eta gizarte-kolektibo batzuetako ordezkariak ere izan ziren.

Bizkaitik eta Gipuzkoatik hamahiru autobusek eraman zuten jende gehiena, eta horiei autoetan edo beste bitarteko batzuetan egindakoak gehitu behar zaizkie. Nabarmentzekoa da Ezkerraldeak eta Meatzaldeak egindako ekarpen garrantzitsua, hiru autobus eraman baitzituzten. Era berean, Gasteizko pentsiodunekin batera, Arabako beste herri eta eskualde batzuetako lankideen presentzia ere esanguratsua izan zen.

Manifestazioaren buruan, txistulari batzuen aurretik, pankarta bat egon zen, honako leloekin: Herri Ekimen Legegilea-Pentsio minimoa = LGS. Jarraian, Palestinako bandera bat, hainbat herri eta eskualdetako 25 pankarta inguru eta ikurrin ugari. Martxa lurralde historiko bakoitzeko blokeka egin zen, bakoitza bere pankarta eta zapiekin, txandaka. Kasu honetan, lehenengo tokia Gipuzkoari egokitu zitzaion, gero Bizkaiari eta hirugarren tokian Arabari.

Manifestazioa Bilbo plazan hasi zen, Arabako hiriburuko hainbat kale zeharkatu zituen, Eusko Legebiltzarraren aurretik igaro zen eta Katedral Berriaren aurreko zabalgunean amaitu zen. Eta zerbaitegatik nabarmendu bazen ere, bertaratuek, oro har, mobilizazioaren lehentasunezko aldarrikapenak oihukatu zituztelako izan zen, baita mobilizazioaren kolore eta ikusgarritasunagatik ere. Azken ekitaldia oso erraza izan zen, non lankide batek, euskaraz eta gaztelaniaz, horretarako prestatutako manifestuari ahotsa eman zion. Bertan nabarmendu zen:

Hau ez da hitzordu bat gehiago eta ez da manifestazio bat gehiago. Ia zazpi urtez Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak antolatutako mobilizazioen ondoren, EAEko Legebiltzarrak eta Jaurlaritzak gure funtsezko eskaeretako bat bere gain hartzeko garaia da: EAEko pentsiodun guztiei gutxienez 1.080 euroko diru-sarrerak bermatzea 14 ordainsaritan, 2025eko aurrekontuetan dagokion aurrekontu-partida gaituz.

Hori  eskatzeko 160.000 arrazoi baino gehiago ditugu. Milaka pentsiodunek ikusten dute beren bizi-baldintzak nola okertzen diren egunez egun, eta diru-sarrerak ez dira nahikoak oinarrizko eskubideak bermatzeko, hala nola etxebizitza erosoa, osasuna, arreta eta zaintzarako zerbitzu soziosanitarioak eta elikadura osasuntsua. Pentsiodunak adina arrazoi ditugu, batez ere emakumeak, gaur egun Lanbide arteko Gutxieneko Soldatatik beherako pentsioak baitituzte.

Gasteizen manifestazioa egin genuen 2025erako Euskal Autonomi Erkidegoko (EAE) aurrekontuek oro har pertsonei eta bereziki adineko pentsiodunei bizi-baldintza duinak bermatzea eskatzeko. Ez dago ez egiteko arrazoirik. Dirua badago, nahiz eta gaizki banatua dagoen lan-errenten kontura kapital-errenten alde egiten duen fiskalitate batengatik; egin dezakete, eta egin ezean, ez dutelako nahi eta beste lehentasun batzuk dituztelako da. Aurrekontuek aberastasuna zuzen banatzeko balio beharko lukete, eta ez aberastasuna gehien dutenen eskuetan pilatzeko.

Ez dugu etsiko gure borrokan, eta manifestazio honetan ospatzen dugu, halaber, EHPMk proposatutako Herri Ekimen Legegilea tramiterako onartu duela Legebiltzarreko mahaiak. Euskal sistema bat ezartzen duen lege bat da, pentsiodun guztientzat gutxieneko pentsioak osatzeko eta Lanbide arteko Gutxieneko Soldatarekin (LGS) berdintzeko. Genero-arrakalarekin amaitzeko HEL bat da, gizonen eta emakumeen nahikotasunaren gutxieneko diru-sarrerak parekatuz; norbanako HEL bat da, eta ofizioz onartzen du EAEko administrazioak.

Gaur deialdi publikoa egiten dugu EAEko milaka pertsonak EHLa sinatzeko eta Legebiltzarrean aldeko botoa emateko. Borrokatzea merezi izan du eta borroka da garaipen berri bat lortzeko tresnarik garrantzitsuena; 2018an pentsioen igoera Kontsumoko Prezioen Indizearekin (KPI) lotzea lortu genuen, 2025ean gutxieneko pentsioak LGSrekin berdintzea lortuko dugu.

Pentsiodun guztien babesa behar dugu. Belaunaldien arteko borroka da, langile, gazte, gizon eta emakume guztiek partekatzen dutena. Elkartuta lortuko dugu.

Manifestazioa lehen urratsa izan zen, eta emaitza oso altua izan zen, EHPMk aurkeztutako eta jada izapidetzeko onartu den HELri laguntzeko bultzatuko duen jardueren eta ekimenen kanpaina luzearen barruan. Erronka horri aurre egiteko ilusioa eta irmotasuna oso agerian geratu ziren ostegunean bertaratutakoen artean eta astelehenetako pentsiodunen elkarretaratze guztietan hautematen ari dena.

2.- Renfek trenak eta geltokiak mugikortasun urriko pertsonen irisgarritasunerako egokitzeko aurrerapausoa

Joan den asteko ostegunean, Senatuko Garraio eta Mugikortasun Jasangarriaren Batzordean mozio bat onartu zen, jarraian jasotzen duguna. Ia talde politiko guztien babesa izan zuen, euskal alderdiak buru zirela. Aurrerapauso txiki bat dela uste dugu, eta jarraipena egin beharko zaio aplika dezaten.

MOZIOA

Senatuko Garraio eta Mugikortasun Iraunkorraren Batzordeak honako hau eskatu dio Garraio eta Mugikortasun Jasangarriaren Ministerioari:

1.- 2025. urteko azken hiruhilekorako, 446 zenbakidun serieko material ibiltariaren ordez, 464 zenbakidun serieko materiala jartzea, Bilbo eta Urduña arteko aldirietako zerbitzuan, mugikortasun urriko pertsona guztien irisgarritasuna bermatzeko.

2.- Aurreko epea beteko ez dela aurreikusten bada, Garraio eta Mugikortasun Jasangarriaren Ministerioak beharrezko neurri zuzentzaileak ezarriko ditu irisgarritasun-helburuak betetzen direla ziurtatzeko, eta, hala badagokio, bagoi irisgarri bat jarriko du konboi bakoitzean, Bilbo eta Urduña arteko C3 linean.

3.- C3 lineako geltoki guztietan irisgarritasun-azpiegiturak sortzeko beharrezko obrak amaitzea, arrapalak, igogailuak eta nasak egokitzea barne, oraindik erabilgarri ez dauden geltokietan.

4.- Renferen Irisgarritasun Plana gauzatzen jarraitzea. Plan horren helburua da jatorrizko geltokirako sarbidetik helmugako irteerarainoko irisgarritasuna bermatzea, eta %100eko irisgarritasuna lortzea trenen flota osoan.

3.- Zerga-bilketa ez da nahikoa

Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) zerga-bilketa oso urrun dago Europar Batasuneko (EB) batez bestekotik. Hala, presio fiskala EAEn 2022an Barne Produktu Gordinaren (BPG) %32,8 zen, eta EB osoan, berriz, %40,2. Diru-sarrerak nahikoak ez direnez, Pradales Lehendakariak eta Noël d ‘Anjou Olaizola Ogasun sailburuak EAEko 2025erako Aurrekontuaren “igoera handiari” buruz etengabe hitz egin duten arren, 15.728 milioiko Aurrekontu horrek %4,7ko igoera baino ez dakar 2024koarekin alderatuta.

Diru-sarrerak mugatzeak eragotzi egiten du herritarren premia sozial larrienak behar bezala konpontzea. Hala, Osakidetzarako aurrekontua %4 baino ez da handitzen 2025erako, aurrekontu osoaren % 4,7ko batez besteko igoera baino gutxiago. Era berean, ez da sartzen alokairuko etxebizitza publikoen kopurua handitzeko beharrezkoa den finantzaketa, besteak beste, 2.300 etxebizitza babestuak erosiz eta, ondoren, esleituz, horien titularrek ez baitituzte jada etxebizitza gisa irauteko baldintzak betetzen. Ez da sartzen, ezta ere, Pentsiodunen Mugimenduak pentsioak osatzeko premiaz egindako errebindikazioa asetzeko moduko partidarik.

Nahikoa ez izateaz gain, EAEko fiskalitatea oso bidegabea da

COVID-19aren pandemiaren ondoren enpresa-mozkinak handitu diren arren, Sozietateen gaineko Zergaren bilketa 2023an 2007an baino %16 txikiagoa izan da, eta Barne Produktu Gordinaren (BPG) %3ra baino ez da iritsi, enpresek jasotzen dituzten zerga-arintze eta zerga-onura ugarien ondorioz. Hori dela eta, tasa errealak, Bizkaian enpresen mozkinen %9 ingurukoak, teorikoak baino askoz txikiagoak dira (%24). Bien bitartean, Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergaren (PFEZ) bilketaren %95 soldatei dagokie, eta %5 gainerako jarduera ekonomikoei. Hori gertatzen da kapital-errenten karga-tasak, eufemismoz “aurrezkia” deritzenak, soldatenak baino askoz txikiagoak direlako: Bizkaian, gehieneko tasa (%25) 30.000 eurotik gorako kapital-errenta guztiei aplikatzen zaie, eta % 35 34.560 eta 51.840 euro bitarteko lan-errentei; hortik gorako errententzat %40koa izanik, eta antzeko ehunekoak Gipuzkoan eta Araban.

Ondarearen gaineko Zerga ez da urteko errenta zergapetzea, baizik eta pertsonen aberastasuna zergapetzea, ohiko etxebizitzagatik izan ezik. Zerga horrek biztanleriaren %1i bakarrik eragiten dio, eta tasa txikiek urtean 180 milioi euro baino gutxiago biltzea eragiten dute. Kopuru hori ez da handitu azken hamarkadetan.

Tasa oso baxuez gain, enpresa handiek eta dirutzek oso modu hedatuan egiten dituzte iruzurra eta zerga-elusioa, eta hori agerian geratzen da galerak aitortu ohi dituzten enpresen eta sozietateen %40 baino gehiagoren portzentajean, eta autonomo askok, soldatapekoak dituztenak barne, soldatapekoek baino errenta txikiagoak aitortzen dituztenean.

Foru Aldundien proposamen fiskalak eta enpresa handien xantaia

EAJk PSE-PSOErekin aldundietan egindako akordioetan jasotako proposamenek, oraindik onartu gabe daudenek, baina funtsean mantentzeko aukera askorekin, ez diote heldu adierazi dugun gutxiegitasun eta bidegabekeriaren funtsezkoari, eta PFEZren aitorpena egiteko betebeharraren diru-sarreren zifra urtean 19.000 eurora igotzera mugatzen dira, etxebizitza erosteagatiko desgrabazioan ukituak egitera eta irismen eta progresibitate oso mugatuko antzeko beste batzuk egitera. Aldi berean, EAJk bat egin du Junts-ekin, energiaren aparteko etekinen gaineko zerga eragozteko, Josu Jon Imaz Repsoleko kontseilari delegatuaren babes eta xantaia ezagunei babesa emanez.

Enpresa handien maniobra antisozialei aurre egiteko, ez da nahikoa horiek borrokatzen dituzten indar politikoen jarduera parlamentarioa; aitzitik, beharrezkoa da gehiengo handien aldeko fiskalitatea gizarte-mugimenduaren mobilizazioetan salatzea eta exijitzea.

4.- Azaroaren amaiera garrantzitsua emakume pentsiodunentzat

Azaroak 25: Emakumeen aurkako Indarkeria ezabatzeko Nazioarteko Eguna

Datorren asteko astelehena, mobilizazio eguna izango da, emakumeek jasaten duten biolentzia matxistaren aurkako mobilizazio eguna. Egun horretan, emakume pentsiodunek adineko emakumeek jasaten duten biolentzia ezkutua azaleratu nahi dute.

Adineko emakumeenganako indarkeria hainbat modutan agertzen da: umiliazioak, laidoak, zabarkeria eta abandonua, diruaren kontrola, sexu-abusuak…, baita hilketa ere, gizonekiko nagusitasunaren adierazpen nagusi gisa. Era berean, indarkeria gisa salatu behar da Euskal Herrian adineko milaka emakumeri ezarritako prekarietatea, utzikeria eta bakardadea. Hori ere indarkeria da.

Hemendik dei egiten dugu emakume pentsiodunei, eta baita gizonei, herriz herri eta hiriburuetan mugimendu feministak deituriko mobilizazioetan parte hartzera.

Azaroak 29: Euskal Herriko  Emakume Pentsiodunen IV Batzarra

Otxarkoagako Udaltegian (Metroko 3 Linea, Otxarkoagako geltokia) ospatuko da. Urteko Batzar honetan, pil-pilean dauden bi gai landuko dira: Bat, EHPMak aurkeztu eta tramitera onartua izan den Herri Ekimen Legegileak emakume pentsiodunengan duen eragina; bi, egungo zaintza-sistema eraldatzeko bidean, herri ezberdinetan dauden esperientziak ezagutzea eta esperientzia horietatik ikasitakoa nola aplikatu beste herrietan.

Hemendik, emakume pentsiodun guztiak animatu nahi ditugu IV Asanblada honetan parte-hartzea.

Azaroaren 30: Greba Feminista Orokorraren urteurrena

Hurrengo egunean, azaroaren 30ean, ekimen ugari izango dira Greba Feminista Orokorraren aldarrikapenak berriro kaleratzeko. Araban, Kalejira aldarrikatzailea egingo dute 12:00etan, Diputaziotik abiatuta. Gipuzkoan eta Nafarroan, herriz herriko edota eskualdeko ekimenak egingo dituzte 30ean bertan eta aurreko egunetan ere. 

Eta Bilbon, egun osoko topaketa ospatuko da, Zaintzaren Herria. Goizean, eztabaidari ekingo zaio: “Zaintza sistema publiko-komunitariorantz: hausnarketak eta trantsiziorako urratsak” izenburuko mahaingurua izango da 10:00etan eta, hamaiketako ondoren, aldi bereko hiru solasaldi: “Nola eraldatu hiria umeen begiradatik”, “Eskubide guztiak, denontzat, zaintzak eta atzerritartasuna” eta “Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzua, paradigma moduan” antolatu dira. Aperitiboa, bazkaria, tribial feminista eta arratsaldeko 18:00etan manifestazioa Udaletik Diputazioraino. Egun oso bat, eztabaidatzeko eta aldarrikatzeko, baina baita ondo pasatzeko eta kolektibo ezberdinen arteko harremanak sendotzeko ere.

5.- El economista-ren propaganda, Enpleguko Pentsio Planen (EPP) alde

Artikulu batean, El Economista egunkariak nabarmendu du eraikuntzaren sektoreko enpleguko pentsio pribatuaren funtsak 122 milioi euro eta 570.000 partaide dituela, hau da, pertsona bakoitzeko 214 euroko ekarpena, batez beste, ia urtebetean. Eta bere asmoa bere aldeko propaganda egitea baino ez da, bere kudeatzaileek etekin onak lor ditzaten.

Adierazi behar da ekarpen horiek, nolanahi ere, zuzenean jendearen nominetan sartu beharko liratekeenak (hitzarmenean itundutako haien dirua da, Kontsumoko Prezioen Indizearen (KPI) igoeratik beherako igoerekin) “atxiki” egiten direla aseguru-etxe batek (kasu honetan, Vidacaixa) “kudeatzeko”, titularraren erretiro-adinera arte. Eta jendeak diru horrekin pentsio publikoa osatu ahal izango duela sinetsarazi nahi dute. Adarjotze bat dirudi, baina ez da.

Zer dago horren atzean? Alde batetik, zerga onurak partaideentzat (zerga gutxiago), eta sozietateen gaineko zergan beherapenak, enpresariek ordaintzeari uzten diotenak. Gainera, langileak funtsari ematen dion zatia Gizarte Segurantzan kotizatzen du, baina ez patronalak ematen duena (berez, langileen zeharkako soldata baita). Beraz, patronala salbuespen horren onuradun da, eta, aitzitik, langilearen Gizarte Segurantzako kotizazioaren oinarri arautzailea ahuldu egiten da.

Beraz, patroiek ez dute euro bakar bat ere jartzen euren poltsikotik, baizik eta muntaia honen onura jasotzen dute altxor publikotik. Gertakari horien artean tristeena eta kezkagarriena sindikatuetako buruzagien erantzukizunak dira, kasu honetan CCOOrenak eta UGTrenak. Izan ere, eraikuntzako hitzarmenak sinatzen dituzte, eta bertan jasotzen da enpleguko pentsio-planak pribatizatzeko plana (EPP), eta horiek kontrolatzeko argudioarekin beren kudeatzaileen parte dira, horrek eragin ohi dituen interes partikularrekin. Jakina, horrela ez dira Pentsioen Sistema Publikoa eta mundu osorako pentsio publiko eta duinak indartuko.