Albiste eta informazio interesgarriak                          2024ko azaroak30

1.- EHPMak aurkeztutako HELaren aldeko sinadura-bilketa masiboa hasteko zain

Gasteizko Legebiltzarreko Mahaiak Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) aurkeztutako Herri Ekimen Legegilea (HEL) tramitera onartu ondoren, zain gaude noiz hasi ahal izango den haren aldeko sinadurak biltzen.

Litekeena da EAEko Hauteskunde Batzordeak sinadurak biltzeko agiriari oniritzia ematea egun batzuk barru edo gehienez aste gutxi batzuen buruan, gero inprimatu eta legez onartzeko eta sinadurak berehala biltzen hasteko.

Sinadurak biltzeko prozesuari oniritzia emateak esan nahi du udal guztiei jakinarazi behar zaiela HELren tramitazioaren legezko onarpena eta horiei dagozkien erantzukizunak, hala nola herritarrei HEL hori badela jakinaraztea, herritarrek udalaren lokal batean sinatu ahal izateko baliabide materialak eta giza baliabideak ematea, baita sinaduraren fede edo aitorpenak bideratzea ere.

Herri bakoitzeko pentsiodunen mugimendua adi egongo da, eta udalek funtzio hori beren gain har dezaten kontrolatuko du. Baina bere funtsezko lana Euskal Autonomia Erkidegoko hiriburu, hiri eta herrietako sinadurak biltzeko mahaietan egongo da. Eta kaleez ari garenean, osasun-, merkataritza- eta kirol-zentroen, kultura-ekitaldien edo jendea biltzen edo ibiltzen den lekuez ere hitz egiten ari gara.

Pentsiodunen mugimenduaren antolaketa prest dago erronka handi horri ekiteko. Herriz herri, sinadurak ahalik eta gehien biltzeko planak prestatzen ari dira. Fede-emaileak aukeratu dira (izenak adierazten duen bezala, jasotako sinaduren fede eta ziurtatuko dutenak). Ekimenaren propagandarako eta sozializaziorako euskarrien azpiegitura guztia prest dago.

Era berean, harremanak egiten ari dira sindikatuekin eta beste gizarte-kolektibo batzuekin, lantokietan, ikasketetan edo eskura dituzten beste leku batzuetan sinadurak biltzen lagun dezaten. Eta manifestu bat ere prestatu dugu gizarteko hainbat gunetan nolabaiteko ordezkaritza duten pertsonek beren babesa adieraz dezaten HEL hori Gasteizko Legebiltzarrean landu eta onar dadin, eta, ondoren, EAEko Gobernuak aplika dezan.

Kanpaina horren bidez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren sektore zabal batek bere egin edo babes dezala HEL hori, eta eskatzen denari mesfidantza batzuk izan diezazkioketen talde politiko parlamentarioek zailtasunak izan ditzatela horrelako eskaera sozial bati ezetz esateko. Eskaera horrek 100.000 pentsiodun baino gehiagori eragiten die, gehienak emakumeak, eta miseriazko pentsioak dituzte.

2.- 2025erako pentsioen igoeraren aurreikuspena

Kontsumorako Prezioen Indizea (KPI) %2,4koa izan da azaroan, aurreko hilean baino sei hamarren gehiago, Estatistikako Institutu Nazionalak (INE) aurreratu duenez. Datu horrekin, iazko azarotik aurtengora KPIak izan duen urteko batez besteko igoera %2,8koa izan da. Eta igoera ehuneko hori 2025erako pentsio gehienei aplikatuko zaiela aurreikusten da. Igoera hori ez da behin betikoa INEk ofizial egin arte, nahiz eta normalean ez den ia ezer aldatzen.

Gutxieneko pentsioei eta kotizazio gabeko pentsioei dagokienez, oraindik ez da igoera-zifra zehatzik aurreratu, nahiz eta, ziurrenik, ehuneko handixeagoa izango den. Erosketa-saskiaren prezioen igoera %2,8tik gorakoa izan da. Eta igoera horrekin, pentsioek ez dute berreskuratu izoztuta edo %0,25eko urteetan izan genuen beherakadarekin galdutakoa. Bestalde, pentsio minimoek eta pentsio ez kontributiboek oso baxuak izaten jarraituko dute, ia miserableak. Igoeren datuak baieztatu ahala, pentsio publikoek jasaten jarraitzen dituzten murrizketen berri ematen jarraituko dugu.

3.- Emakumeen aurkako indarkeriaren aurkako mobilizazio jendetsuak Euskal Herrian

Azaroaren 25ean Emakumeen aurkako Indarkeria Desagerrarazteko Nazioarteko Eguna zela eta, Euskal Herriko Mugimendu Feministak deitutako mobilizazioek dozenaka mila pertsona bildu zituzten Euskal Herriko hiriburu eta eskualde eta herri guztietan, gehienak emakumeak, eta horietako asko gazteak. Eta horietan nabarmendu zen gizon, erakunde eta komunikabide guztiei indarkeria matxista desagerrarazteko deia eta exijentzia egin zitzaiela.

Indarkeria matxista hori Euskal Herrian dagoeneko sei emakume hil dira 2024an. Emakumearen aurkako egiturazko indarkeria, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erregistratutako 6.513 salaketek agerian uzten duten bezala. Salaketa horiek 9.000 baino gehiago dira Euskal Herri osoan, eta izebergaren mendebaldeko punta baino ez dira.

EHPMk, lankideek hilaren 25eko goizeko pentsiodunen elkarretaratze guztietan argitaratutako ohar baten bidez, mugimendu feministaren deialdi guztiak babesteko konpromisoa adierazi zuen. Izan ere, herri batzuetan elkarretaratzeak eguerdiko 12:00etako deialdi feministen mende egon ziren, eta horiekin bat egin zuten.

Komunikatuan nabarmentzen zen emakumeen aurkako indarkeria mendetasun-egoera baten ondorio dela, eta egoera horretan gizonek emakumeek baino gehiago balio dutenaren ustea. Eta emakume pentsiodunok ezin dugu ahaztu egun hori, adineko emakume askok pairatzen baitute modu ankerrenean indarkeria-egoera ikusezin bihurtzearen astungarriak izan ohi duen indarkeria.

Adineko emakumeen indarkeria hainbat modutara agertzen da: umiliazioak, laidoak, zabarkeria eta utzikeria, diruaren kontrola, sexu-abusu fisikoak, baita hilketa ere, emakumeen gaineko nagusitasunaren adierazpen nagusi gisa. Era berean, indarkeria gisa salatu behar da Euskal Herrian adineko milaka emakumeri ezarritako prekarietate, utzikeria eta nahi gabeko bakardade egoera. Hori ere indarkeria da. Era berean, nabarmendu nahi dugu indarkeria ekonomikoa ere badagoela adineko emakume asko ezin direnean hilaren amaierara iritsi dituzten diru-sarrerekin. Horregatik, izapidetzeko onartu den HELak itxaropen-izpi bat irekitzen die pentsio baxuenak (edo pentsiorik jasotzen ez dutenak) jasotzen dituzten emakumeei.

Amaitzeko, emakume pentsiodun guztiei eta gizonei dei egin zitzaien deitutako mobilizazioekin bat egin zezaten, eta haietako askotan parte hartu zuten.

4.- Araban eta Nafarroan mutualitateei egindako kotizazioengatik egin gabe dauden itzulketak

Gipuzkoan, lehenik eta Bizkaian, mutualitateetan kotizatu zutenei Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergan (PFEZ) dagozkien itzulketa gehienak egin dira. Bizkaiko kasuan, adibidez, hildako mutualisten 5.000 espediente inguru daude ebazteke, baita ekitaldiren batean aitorpena aurkeztu ez zuten edo kasuistika bereziagoak dituzten beste batzuk ere. Egoera horien eraginpean egon daitezkeenak, edo espediente horien artean ez daudenak eta itzulketak dagozkiela uste dutenak, garrantzitsua da Ogasunera jotzea eta ez itxarotea ofizioz beren eskubidea ebatzi arte.

Araban, orain arte 2023ko eta 2018ko itzulketak jaso dituzte. Ogasunaren arabera, hemendik urte amaierara arte 2019., 2020., 2021. eta 2022. urteei dagokiena itzuliko diete.

Nafarroan, Ogasunak azaroaren 21etik 22ra itzuli zuen 2019ko errenta-aitorpenei zegokiena, baina jasotako 30.515 erreklamazioen %50 bakarrik. Ekonomiako sailburuaren arabera, buru-belarri ari dira lanean gainerako itzulketa-eskaerak ebazteko.

Eta 2024ko hurrengo errenta-aitorpenean, 2020-2023 epealdiari dagozkion mutualisten pentsioen zerga-murrizketen itzulketa egingo da, ofizioz, ezohiko kenkari bidez, arlo horretan foru-araudia eta estatu-araudia desberdinak ziren lau ekitaldietan. Urriaren 30eko 16/2024 Foru Legea onartu ondoren ebatzi da hori. Lege horrek 2024tik aurrerako ondorioekin parekatzen du kolektibo horren Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zergaren (PFEZ) arloko egoera fiskala Estatuko gainerakoarekin.

5.- Fekorr saria Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduari

Fekoorrek (Gutxitasun Fisikoa edota Organikoa duten Pertsonen Bizkaiko Federazio Koordinatzailea) Desgaitasuna duten Pertsonen Nazioarteko Eguna ospatuko du datorren asteartean, abenduaren 3an, Azkuna Zentroan egingo den ekitaldi aldarrikatzailean.

Ekitaldiaren barruan, urtero ematen diote Bizitza Independentearen Fekoor Saria bere eragin-ingurunean lan solidarioa eta inklusiboa egin duen pertsona, entitate, proiektu edo kolektiboren bati, herritar guztien gizarteratzea bultzatuz, normalizazioa eta autonomia pertsonala sustatuz, irisgarritasun unibertsala eta desgaitasun fisiko eta/edo organikoa duten pertsonen bizitza independentea sustatuz.

Ildo horretan, Fekoorreko Zuzendaritza Batzordeak aurten Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduari (BPM) saria ematea erabaki du, pentsio duinen alde egindako lanagatik eta Renfen eta Metro Bilbaon irisgarritasun unibertsalaren alde egindako lanagatik. Fekoorrek bezala, zuen kolektiboak ere gizarte irisgarri eta inklusiboa aldarrikatzen du, inor atzean utziko ez duena.

Ekitaldia abenduaren 3an izango da Azkuna Zentroan (zutabeen arteko “Topaketak” gunea), 12:00etatik aurrera. Bertaratzen diren pertsona guztiei eskatzen diete 11:30ean bertan egon daitezela photocall-ean parte hartzeko eta sarrera ordenatu bat egin dadila ekitaldira. BPMko ordezkaritza batek ekitaldian parte hartuko du eta esker oneko hitzak egingo ditu sari eta aintzatespen horrengatik.

6.- Nafarroan mendekotasunari kalitatezko arreta emateko, aldaketa sakonak egin behar dira

Nafarroako Gobernuko Gizarte Eskubide, Gizarte Ekonomia eta Enpleguko kontseilari Carmen Maeztuk, joan den asteartean Parlamentuan egindako agerraldian, 2023ari dagokion Nafarroako Mendekotasunaren Arretaren egoerari buruzko txostena aipatu zuen, eta adierazi zuen txosten horrek adierazten duela mendetasuna duten pertsonen kolektiboak gora egiten jarraitzen duela pixkanaka, 2023an %4,3 hazi baitzen, 18.080 pertsonako gehienekora iritsi arte, 2023an 2022an baino 746 mendeko pertsona gehiagorekin amaitu baitzuen, eta biztanleria osoaren gaineko ehunekoa %2,69koa izan baitzen.

Azken urteko balorazio-epeari dagokionez, esan zuen handitu egin dela, une honetan eta 2024ko urriko datuekin mendekotasuna baloratzeko batez besteko epea 4,2 hilabetekoa dela, eta 2023an 3,83 hilabetekoa.

Pentsiodunen Mugimenduan eskatzen dugu Osasun eta Gizarte Zerbitzuetako sistemetan bermatzea arreta adinekoengana iritsiko dela, eta, bereziki, gizartean egoera ahulenean daudenengana, eta Nafarroako Gobernuak ahalegin guztiak egin behar dituela itxaronaldia murrizteko, horrek ezinegona sortzen baitie adinekoei eta haien familiei. Gainera, mendetasunari arreta emateko sistema prestazio ekonomikoetara bideratuta dago, zerbitzuetara baino gehiago, zerbitzuek beti bermatzen baitute prestazio ekonomikoek baino kalitate hobea.

Ez dira mendetasunagatik arreta behar duten pertsona guztiak artatzen, ez zaio behar guztiari erantzuten, ez behar den intentsitateari, ez arreta behar den denborari. Mendekotasuna aitortzeko eta arreta kudeatzeko sei hilabeteko epeak pertsona kopuru handia uzten du arretarik gabe; horregatik, arreta publikoa eta kalitatezkoa eskatzen diegu mendekotasun-egoeran dauden adinekoentzat.

Gure babesa adierazi behar diegu titulartasun publikoko egoitza eta zentroetan langilerik ez dagoela behin baino gehiagotan salatu duten sektoreko sindikatuei. Eta pribatuen eremuan egoera askoz okerragoa da. Urtarrilean lau urte beteko dira hitzarmen kolektiboa (Erkidegoko egoitzen lehen hitzarmena) negoziatzeagatik hainbat mobilizazio eta lanuzte hasi zirenetik.

Nafarroako Gobernuak ezin du beste alde batera begiratu, eta diru publikoa jasotzen duten egoitzetako patronalei negoziatzera joateko eta irabaziak sektoreko lan-baldintzak hobetzeko inbertitzeko eskatu behar die.

Borroka hori ez da soilik langileena, herritar guztien borroka da, lehenago edo geroago jende askok erabili beharko baititu egoitzak. Pertsona guztiak zaindu beharko ditugu gure bizitzako uneren batean, eta zaintzen dituztenek kalitatezko zaintza eskaini ahal izateko, beharrezkoa da kalitatezko lan-baldintzak izatea. Horrek aldaketa sakonak eskatzen ditu: aurrekontu, azpiegitura eta langile gehiago, Etxez etxeko Laguntza Zerbitzuak (ELZ) eta Eguneko Zentro publikoak bultzatzea, bai landa-eremuan, bai hirietan.

7.- Euskal Herriko Emakume Pentsiodunen IV. Asanblada

Atzo ospatu zen Bilboko Otxarkoaga auzoan Euskal Herriko Emakume Pentsiodunen IV. Asanblada, ehun bat lankiderekin. Hona hemen komunikabideei aurkeztu zitzaien manifestua.

PENTSIO DUINAK, ZAINTZA DUINAK. HEL AURRERA! 

Gaur, 2024ko azaroaren 29an, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko Emakumeen IV. Asanbladan aztertu dugu Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak aurkeztutako Herri Ekimen Legegileak (HEL) emakume pentsiodunengan duen eragina, pentsioen osagarriaren euskal sistema bat ezartzeko. Sistema horrek lege bihurtuko du Lanbide arteko Gutxieneko Soldatarekin (LGS) parekatuko den pentsio baten aldarrikapena urteko 14 ordainsaritan, eta Eusko Legebiltzarreko Mahaiak berriki onartu du hori izapidetzea.

Emakumeek lantokietan duten diskriminazioak eta prekarietateak, langabezia-tasa handiagoak, lanaldi partzialeko kontratuen proportzio handiagoak eta aitortu eta ordaindu ez diren zaintza-lanetan aritzeak pentsiorik baxuenak, gutxienekoen osagarriak behar dituzten kotizaziopeko pentsioak, 500€ baino pixka bat gehiagoko kotizazio gabeko pentsioak, emakumeek % 70ean jasotzen dituztenak, edo argi eta garbi nahikoak ez diren alarguntza pentsioak eskuratzea eragin dute.  

Izapidetzeko onartutako HELarekin, 66.000 emakume pentsiodunek (guztira, ia 100.000 pentsiodun) jaso ahal izango dute 1.135 €-ko osagarri hori. Zenbateko horrek bizi-baldintza duinak lortzeko gutxieneko diru-sarrera nahikoak bermatuko dizkie, eta, gainera, genero-arrakala murriztuko da. Horregatik, emakume guztiak animatzen ditugu beren sinadurarekin HEL hau babestera.  

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko Emakumeen IV. Asanblada honetan ere bizitzaren etapa guztietan zaintza duinen beharra sakondu eta berretsi dugu. Egoera ekonomikoak garrantzi berezia du bizimodu duina izateko, baina, era berean, ezinbestekoa da sistema publiko eta kalitatezkoa izatea, urteak bete ahala areagotzen doazen zaintza-beharrak behar bezala beteko dituena. Gure gizartean, zaintza-sistemari emakumeei esker eusten zaio funtsean, eta egoera horri buelta eman behar zaio, sistema hori ezin baita doako lanean edo soldata eta lan-baldintza guztiz bidegabeetan oinarritu.  

Horregatik, gaur, Euskal Herriko hainbat herri eta hiritan gertatzen ari diren esperientzia eta prozesu zehatzetan sakondu dugu, elkar aberasten gaituzten eta ideia berriak ekartzen dizkiguten alderdiak trukatuz. Bereziki, esperientzia horiek zaintza publiko eta komunitarioko beste eredu baterantz nola jo ikusten laguntzen digute, inplikatutako sektoreen parte-hartzearekin. Eta partekatutako esperientzietan ikusi dugu aldaketa hori praktikan jar daitekeela. Horregatik, emakume pentsiodun guztiak animatzen ditugu Mugimendu Feministarekin eta beste gizartekolektibo batzuekin batera parte hartzera, esperientzia horiek eta beste hiri, herri eta eremu batzuetan gerta daitezkeen beste esperientzia batzuk sustatzera eta horietan parte hartzera.  

Gaur egun, EHPMko emakumeak indartsuago ateratzen gara Asanblada honetatik. Jakin badakigulako etorkizunean HEL hori onartzeak bete egingo duela MPEHren aldarrikapen historikoetako bat, emakumeek jasotzen dituzten pentsio txikienei dagokienez. Eta baita ere berretsi dugulako zaintza unibertsalak, publikoak eta duinak posible direla, bai etxetik kanpo, bai etxe barruan. Nolanahi ere, ezin da onartu zainketekin negozioa egiten jarraitzea. Eta horretarako badakigu mobilizazioa dela bide bakarra. 

Azkenik, emakume eta gizon pentsiodunei dei egin nahi diegu bihar, azaroak 30, 2023. urteko lehenengo Greba Orokor Feministaren urteurrena ospatzeko egingo diren ekintza mobilizazioetan parte hartzeko.