Albiste eta informazio interesgarriak 2024ko ekainaren 22an
1.- Erretiratzeko batez besteko adinak gora egin du espainiar Estatuan
Erretiro-adina atzeratzeko hartzen ari diren neurri atzerakoien ondorioz, gaur egun Espainiako Estatuan 65,1 urtekoa da batez besteko erretiroa; 2021aren amaieran (duela bi urte pasatxo), berriz, 64,7 urtekoa zen, eta txikiagoa aurreko urteetan.
Erretiratzeko batez besteko adinaren igoera hori planteatu edo ezarri izan diren hainbat faktorek edo neurrik eragin dute. Lehenik eta behin, erretiroa hartzeko legezko adina pixkanaka 65 urtetik 67ra igotzen ari da, eta 2027an amaituko da prozesua, mementuz. Bigarrenik, erretiro aurreratuetarako pentsioak kalkulatzeko koefiziente murriztaile handiak daude, eta, horien ondorioz, erretiro aurreratuak mugatu edo murriztu egin dira (2021eko %27,1etik aurtengo apirileko %20,9ra). Hirugarrenik, eskaintzen dizkieten pizgarriekin erretiroa atzeratzen duten pertsonak, 2021ean alta guztien %4,8 izatetik aurtengo apirilean %10,5 izatera igaro baitira.
Eta horrek guztiak pentsarazten du batez besteko erretiro-adinaren goranzko joera hori hazten joango dela datozen urteetan, pentsioen gastua murriztuz joan dadin, erretiroaren osteko bizi-itxaropeneko eta pentsio-kostuko urteak murriztuz joango baitira.
Hala ere, Ekonomia Aplikatuko Ikasketen Fundazioak (Fedea), eskuindarren eta eliteen eta botere ekonomikoen zerbitzura, argudiatu du erretiro-adina luzatu arren pentsioen kostuak ez direla murrizten, erretiratuen belaunaldi berrien prestazioak altuagoak direlako, eta, beraz, neurri berriak hartzen jarraitu behar dela gizarte-segurantzaren kutxak are gehiago hondatzeko eta zor publikoa handitzeko.
Bankuentzat, enpresaburu handientzat eta multinazionalentzat, langileen diru-sarrera ekonomikoek eta bizi-kalitateak, bai jardunean daudenean, bai erretiroa hartzen dutenean, ez die axola. Haiek eramaten dute produktibitatearen eta sortutako aberastasunaren zati handi bat, gero eta handiago, eta langile eta herritar klaseek, berriz, nekeak jasaten ditugu.
Ez dute ezer jakin nahi kalitatezko enpleguak eta soldatak sustatzeaz, emakumeen eta gazteen prekarietatea amaitzeaz, segurtasuna eta lan-baldintzak zaintzeaz, zerbitzu publikoak hobetzeaz, klimaren arazoaz, hizkuntz minorizatuez…, ez zaie axola. Borrokan jarraitu behar dugu, horrela zerbait lor daitekeelakoan. Sistemak mende eduki nahi digu, beldurrez, eta gure kontzientzietan itxaropena hautsi nahi du, borroka eginez gure bizitza hobetu dezakegulako orainaldian eta etorkizuneko belaunaldientzat burutik kenduz.
2.- Pentsiodunen salaketak eta elkarretaratzeak astelehenean Renferen geltokien aurrean, Urduña eta Bilbo artean
Aiaraldeko eta Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko lankideek elkarretaratze deigarriak egin zituzten astelehenean Renferen C3 lineako geltokien aurrean, Urduña eta Bilbo artean, mugikortasun urriko pertsonak trenetara sartzeko konponbideak eskatzeko eta horiek salatzeko, eta erabiltzaileek eta oinezkoek harrera ona izan zuten geltokietatik gertu.
Elkarretaratzeak egin ziren Urduña, Laudio, Amurrio, Ugao, Basauri eta Bilboko geltokien aurrean. Eta herri batzuetan manifestazioak izan ziren aurretik, Basaurin eta Bilbon, esaterako. 700 pentsiodunek baino gehiagok parte hartu zuten elkarretaratzeetan, horietako 400 Bilboko Abandoko geltokiaren aurrean.
Mugikortasun murriztua zuten 20 pertsona baino gehiagok erreklamazio indibidualak aurkeztu zituzten, trenetara sartzea ezinezkoa zelako, trenek horretarako baldintzarik ez zutelako. Era berean, estazio batzuetako arreta-zerbitzuetan jaso ziren laguntza-sinadurak erregistratu ahal izan ziren (Ugaon, esaterako, 750 sinadura aurkeztu ziren), baina beste batzuetan ez, Bilbon esaterako. Bestalde, elkarretaratzeetan pentsiodunen mugimenduaren orriak banatu ziren. Bertan, mugikortasun murriztua duten pertsonek trenetara sartzeko duten arazo soziala azaldu zen, bai eta haien eskariari laguntza emateko beharra ere; izan ere, tren bakoitzaren konboiko bagoi bat, gutxienez, gaitu egin behar da bertara sartu ahal izateko, zerbitzu publiko hori erabili ahal izateko eta haien mugikortasun eta harreman sozialeko beharrak asetzeko.
Orain arte, tren linea horretako geltokiak dituzten udaletako batzuetan pentsiodunen mugimenduak aurkeztutako mozio baten alde bozkatu dute, Renferi neurri hori hartzeko eskatzeko. Beste udal batzuetan ekainean tratatzeke dago, besteak beste, Bilbokoa, datorren ostegunean, hilak 27, egingo duena.
3.- 2.000 pertsonak manifestazioa egin dute Ondarroan anbulatorioko arazoen aurrean
Ondarroako pentsiodunen mugimenduak “Alamedako Pentsionistak” du izena, astelehenetan Ondarroako Zumardian egiten dituen ohiko kontzentrazioengatik, eta aspalditik salatzen du anbulatorioaren egoera asistentzia mediko kaskarra dela eta, familiako medikurik ez dagoelako.
Aurten egoera larriagotu egin da, lau mediku falta dira, ez dago pediatriarik, ezta ginekologiarik ere. Egoera horren aurrean, Alamedako Pentsionistak aktiboki parte hartzen duen “Herritxarrak” herri plataformaren ekimenez, 3.755 sinadura bildu dira, eta Udaleko osoko bilkurara eramango dira. Era berean, herriko kaleetan zehar manifestazio bat bultzatu zuen ostegunean, hilaren 13an, eta jendetsua izan zen, 2.000 pertsona bildu baitzituen, herriko biztanle guztien ia %25.
Beste herri-ekimen batek, Alamedako Pentsionistak elkarteak bultzatu duena eta urte hasieran hasi zena, garraio-zerbitzu publikoa hobetzea du helburu, horrek dituen gabezien aurrean. Eskaera horrek 3.143 sinadura bildu ditu, Udalaren osoko bilkuran aurkeztu zituzten (aho batez babestu zuen eskaera), eta Bizkaiko Foru Aldundiaren aurrera eramango dute. Erantzunaren zain daude, eta adi jarraitzen dute erabakitzen dutenari, erantzuna egokia ez bada ekimen berriak bultzatzeko asmoa baitute.
Alamedako Pentsionistak elkarteko kideek nabarmendu duten bezala, pertsona guztientzako pentsio publiko eta duinak eskatzea eta defendatzea da haien lehentasuna, bereziki 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzea, baina, aldi berean, “Ondarroako pertsona guztien egoera hobetzeko ekimen guztiak sustatzen eta babesten ditugula” adierazi dute.
4.- Inoren laguntza behar duten adinekoei arreta hobea ematea Iruñean
Etxez etxeko Laguntza Zerbitzuaren (ELZ) arreta-orduak %27,2 hazi dira Iruñean azken sei hilabeteetan. Datuak berretsi egiten du udal gobernu talde berriak Gizarte Ekintza arloarekin duen konpromisoa; izan ere, aurrekontua eta langileak nabarmen handitu dira zentsura-mozioa gauzatu ondoren antzemandako gabezien aurrean.
Komeni da gogoratzea Iruñeko Udaleko gobernu-talde berriak, osoko bilkuran onartu ondoren eta langileen ordezkariekin adostuta, ELZ esklusiboki bere gain hartu zuela, zerbitzu hori udal-langileek eskain dezaten, Iruñeko ELZ sozietate publikoa likidatu ondoren. Gorabehera asko jasan behar izan ditu zerbitzu horrek bere sorrerako 26 urteetan, beti ere boterean zeuden politikarien irizpideen ondorioz. Udaleko langileak izatetik enpresa publiko-pribatu izatera igaroz, eta kontrakoa. Baita plantillaren eskaeren aldeko epai judizialekin ere. Joan-etorri horretan, zerbitzuaren antolaketan etengabe galdu dira baldintzak, eskarietan eta abokatuetan gastatutako dirua, zerbitzua urrats bakoitzean hutsaltzen zen bitartean.
Udalak zerbitzua esklusiboki bere gain hartu zuenetik, argigarria da etxez etxeko laguntzaren kasua; izan ere, 2023ko abendutik 2024ko maiatzera bitartean, mendekotasun-egoeran dauden adinekoei arreta emateko 9.862 ordu izatetik 12.547 ordu izatera igaro da. Artatutako pertsonei dagokienez, kopurua abenduan 616 izatetik maiatzean 648 izatera igaro da. Horietatik 343 mendetasunik gabeko pertsonak dira, 93k mendetasun larria dute, 168k mendetasun ertaina eta 45ek mendetasun handia. Generoari dagokionez, 441 pertsona emakumeak dira eta 207 gizonak.
Nabarmendu behar da ELZren onuradunek etxean jaso dezaketela elikadura. Zerbitzu horretan, era berean, artatutako pertsonen kopurua %5,7 igo da: abenduan 433 pertsona artatu ziren eta maiatzean 458. Azkenik, eta gutxiengoa bada ere, azpimarratu behar da 14 pertsona artatzen dituela garbitegi-zerbitzuak taldeak.
Txema Mauleón Gizarte Ekintzako zinegotzi ordezkariak nabarmendu duenez, ELZ indartzeko apustuari esker, Iruñeko mendekotasuna duten adinekoei ematen zaien arreta hobetzen ari da, batez ere kalitatea eta arreta-denbora hobetu delarik. Pribatizazio-logikaren eta UPNren gizarte-murrizketen aurrean, Gizarte Ekintzaren alorretik zerbitzu publikoak areagotzearen aldeko politika egingo dugu, batez ere adinekoei eta mendetasun-egoeran daudenei arreta hobe emanez.
5.- Prekarietatearen eta gastu militarren aurkako martxa Ezkerraldean
Joan den larunbatean, ekainak 15, ehunka pertsonak manifestazioa egin zuten Sestaotik Santurtzira prekarietatearen, murrizketa sozialen, gastu militarraren eta hezkuntza, osasun eta zaintza baliabide publiko duinen aurka Ezkerraldean (Ezkerraldean).
Bertan parte hartu zuten kolektiboek eskualdean pairatzen dituzten arazoak salatu zituzten: bizitza garestia eta hilaren amaierara milaka familiatik iristeko zailtasunak; pobreziaren feminizazioa; lan-prekarietateko egoeren areagotzea; etxebizitza duin bat eskuratzeko ezintasuna edo etxegabeko taldearen igoera.
Manifestazioan pentsiodun talde esanguratsu bat izan zen, lepoan zapia jantzita eta txaleko berdeekin 1.080 €-ko gutxieneko pentsioa behar zela gogoraraziz. Kolektibo hori txaloka eta manifestariek oihuka jaso zuten. San Juan de Dios ospitalearen parean, osasun publikoaren aldeko herri plataformetako kideak zeuden zain, non osasunaren pribatizazioaren aurkako oihuak entzun ziren.
Azken ekitaldian, ultraeskuindarren diskurtso xenofobo eta arrazisten gorakadari buruzko kezka agertu zen. Militarismoaren salaketak, gerra suntsitzaileak eta murrizketa sozialak elikatzen dituzten gastu militarren gorakadak ere lehen mailako lekua izan zuten. Azkenik, Palestinaren aldeko artisten ekimeneko performance bat egin zen Palestinako herriaren defentsan.
6.- Balmasedako alkatearen jokabide autoritarioa
Balmasedako Pentsiodunen Mugimenduaren pankarta, Balmasedako udaletxeko balkoian eskegita zegoena (2019tik) eta pentsio publiko eta duinen eskaria eta 1.080 euroko gutxieneko pentsioa jasotzen zituena, kendu egin dute, eta alkateak ziurtatu du ez duela berriro jarriko, aitzakia sinestezinekin, hala nola turismoari irudi txarra ematen diola, udaletxeko fatxada mozten duela, edo beste talde batzuek berea jartzea eskatzen dutela, eta horrela ez litzatekeela lekurik egongo. Horren truke, tarte bat eskaini zien Udalak ateratzen duen hilabetekarian, baina uko egin zioten, onartezina delako.
Pankarta jartzearen jatorria herriko pentsiodunen mugimenduak aldeko 7 botorekin (EH Bilduren CLI+1eko 6) eta 5 abstentziorekin (EAJren 4 + PSEren 1) onartutako mozio baten aldeko osoko bilkuraren erabakia da, 2019ko irailaren 5ean aurkako botorik egon ez zelarik. EAJko alkate berria, autoritarismoz blai, elefante gisa sartu da gai honetan, inorekin kontsultatu gabe, eta hiriko sektore ahulena zapuztu nahi izan du. Pentsiodunen mugimenduak uste du nahitaez errespetatu behar dela udalbatzaren gehiengoaren babesa duen edozein mozio, kasu honetan bezala, eta horregatik erabaki du behar dena borrokatuko dutela, pankarta udaletxeko balkoian ahalik eta lasterren jarri arte.
Asteartean, hilak 18, manifestazioa egin zuten hiriko kale nagusietan, Udalerriko Hautagaitza Independenteak (CLI) eta EH Bilduk lagunduta, beste hainbat gizarte talderekin batera: feministak, antieolikoak, memorialistak eta Sodupe eta Zallako pentsiokideak. 250 pertsona bildu zituen, euri-zaparrada handia jasan behar izan zuten, eta protesta oso positiboa izan zela uste dute.
7.- Gernikako Ospitaleko larrialdietako langileen kontzentrazioa, pentsiodunen mugimenduarekin batera
Gernikako Ospitalean hirugarren solairuan eskualdeko osasun beharrak asetzeko oheak prestatzeko aspaldidanik egiten ari diren protestei, egun hauetan Larrialdietako langileen salaketak eta kontzentrazioak gehitu zaizkie, langile faltagatik eta lan gainkargengatik jasaten ari diren arazoak direla eta. Arazo horiek, gainera, larrialdiko arreta behar duten pertsonen arreta eta segurtasunerako arazoak dakartzate. Egoera hori errepikatu egiten da Euskal Autonomia Erkidegoko ospitale askotako larrialdietan, are gehiago Osakidetzak uda honetarako osasun-arretan egindako murrizketen aurrean.
Astelehenean, langileek elkarretaratzea egin zuten Ospitalearen aurrean, egoera hori salatzeko eta arazo hori konpontzeko berehalako neurriak eskatzeko. Bertan, Gernikako pentsiodunen mugimenduko kide talde batek parte hartu zuen, eta eskerrak eman zizkieten bildutako langileei.
8.- Pentsiodunen mugimenduaren bazkaria Berangon (Bizkaia)
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren jarduera eta mobilizazio ikastaro bizi baten ondoren, herri gehienetan udan kontzentraziorik ez egitea eta merezitako oporraldiaz gozatzea erabaki da. Herri askotan, elkarretaratzeak amaitu ondoren bazkariak antolatu dira, edo plazetan aperitibo batzuez gozatu da, oso giro onarekin eta irailaren hasieran borrokara itzultzeko gogoarekin. Horietako bat asteazkenean Berangon (Bizkaia) ospatu zena izan zen. Bertan 36 lankidek parte hartu zuten animo eta ilusio handiko giroan, batez ere pentsio, osasun eta kalitatezko zainketen alde borrokatzen jarraitzeko.
9.- Fronte Popularra frantziar Estatuan, Macronen pentsioen erreformaren eta soldaten balio-handitzearen aurka
Ultraeskuinak Frantziako Estatuan ekainaren 30ean eta uztailaren 7an bigarren itzulian egingo diren hauteskunde legegileak irabazteko arriskuen aurrean, ezkerreko indar guztiek bat egin dute Fronte Popularra osatuz. Aldi berean, Macrón presidentearen alderdiari aurre egingo diote bere politika neoliberalengatik, langileen eta gehiengo sozialaren artean frustrazio eta haserre handia eragin baitute, eta eskuin muturrak aprobetxatu egin baitu, Biltzar Legegilean indar nagusi bihurtzeko bidea irekiz.
Fronte Popularrean La France Insoumise, Alderdi Sozialista, Europa Ékologie-Les Verts eta Alderdi Komunista elkartzen dira. Baina bertan parte hartzeko aukera zabaldu diete beste kolektibo sozial eta politikoei, besteak beste, Lapurdiko barrutiko zerrendaburu izango den Iparraldeko EH Bairi.
Langile eta herri-sektore gehienei irabazteko beharraz jabetuta, ultraeskuinaren eta eskuinaren demagogiari, gero eta makurtuago dagoenari, galga jarriz, gutxieneko programan jasotzen dute: Macrónen pentsioen erreforma indargabetzea, 62tik 64 urtera bitarteko erretirotik, langabezia-asegurutik eta immigraziotik igarotzera behartzen duena, soldatak eta gutxieneko soldata handitzea, energia-tarifak izoztea eta alokairuen prezioetan esku hartzea, bai eta aberastasunaren eta irabazien gaineko zerga ezartzea ere.
Eskuinaren eta batez ere eskuin muturraren emaitzen ondoren, Europako hauteskunde egin berrietan,
Frantziako Estatuko hauteskunde hauek garrantzitsuak dira, ez bakarrik bertako langileentzat eta herri-sektoreentzat, baizik eta Frantziako Estatuan gertatzen denak Europa osorako suposatzen duen erreferentziagatik.
Hala ere, eskuina eta eskuin muturra ez dira gelditzen programa aurrerakoi batekin eta hauteskundeetan aurrerapauso garrantzitsu batekin bakarrik. Etengabeko borrokarik gabe soldata eta pentsio duinen alde, kalitatezko zerbitzu publikoen alde, askatasun demokratikoen alde eta guztiontzako giza eskubideen alde, kaleetako, lantokietako eta irakaskuntzako mobilizazioetan oinarrituta, ez da indarrik metatuko, eta ez zaio geldiaraziko Europaren eskuindartzeari, politika neoliberal antisozialak, askatasun demokratikoen murrizketak eta gerra-arriskuak ekarriko baititu bere militarizazio-planekin.