Albiste eta informazio interesgarriak                         2024ko maiatzak 25

1.- Pentsiodunen eta Sindikatuen Plataformen Topaketa 24/23an Sarrikoko Fakultatean: Europako pentsioen gaineko erronka interesgarria

Datorren asteko ostegun eta ostiralean, Sarrikoko Ekonomia Fakultatean (Bilbo), Pentsiodunen Plataformen eta Sindikatu Autonomoen Topaketa egingo da. Topaketa horren berri eman dugu Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak antolatuta, Estatuko hainbat herri eta erkidegotako pentsiodunen plataforma eta mugimenduekin batera.

Buletin honetan argitaratzen den diptikoan daude jasota Topaketaren egun eta erdian egingo diren esku-hartzeen plana, batzordeetako eta osoko bilkuretako eztabaidak eta horien ondorioak eta amaiera ekitaldia.

Gaineratu behar da osteguneko jardunaldian 100 bat pertsonak hartuko dutela parte, besteak beste, pentsiodunen plataformetako eta Estatuko hainbat herri eta erkidegotako sindikatuetako ordezkariek, Europako beste herri batzuetako sindikatuetako pentsiodunek eta Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko ordezkaritza zabal batek. Sindikatuetako kideek eta Euskal Herriko hainbat gizarte taldek ere parte hartuko dute.

Ostiral goizean bakarrik ospatuko den jardunaldian, euskal alderdi politikoak ere gonbidatu ditugu. Osteguneko parte-hartzaileei Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako pentsiodunen mugimenduko hainbat lankide batuko zaizkie.

Topaketa hau erronka interesgarria da. Izan ere, ekainaren 9an egingo diren Europako Parlamenturako hauteskundeetarako kanpainan murgilduta gaudenez, oso garrantzitsua da pentsio duinak bermatuko dituzten pentsio-sistema publikoen gaia hurrengo legegintzaldian eztabaidatu beharreko eztabaiden eta alternatiben erdigunean jartzea. Izan ere, Europako biztanleen laurdenak, gutxi gorabehera, gai honek berebiziko eragina du.

Ezin dugu aipatu gabe utzi topaketa hau finantzatzeko EHPMk banatu ditugun bost mila bonuen banaketa eta salmenta, bi euroko prezioan, arrakastatsua izaten ari dela. Hainbat herritan pentsiodunak bonu batzuk geratzen ote diren eskatzen ari dira, guztiak saldu baitituzte. Zalantzarik gabe, saridunek jasoko dituzten bi sari erakargarriek mesede egin diote sarituei.

2.- Apirilean gora egin du KPIak eta erosketa-saskiaren prezioak

Estatistikako Institutu Nazionalak (INE) argitaratutako datuen arabera, urte arteko KPIa %3,3 igo zen apirilean, eta erosketa-saskia %5,4. Gasa eta elikagaiak dira igoera hauen faktore nagusiak, eta azpimarratzekoak dira fruta, lekale, barazki, haragi, arrain eta itsaskien prezioa hainbeste igo izana eta, batez ere, oliba-olioarena, azken urtean prezioa %68 igo baita.

Igoera horiek, gainera, azken urteetan metatzen ari garenei gehitzen badizkiegu, bai bizitzaren kostuari dagozkienak eta, bereziki, pandemia aurreko erosketa-saskiarenarekin alderatzen baditugu, aldea izugarria da. Hala ere, badira egoera leuntzen saiatzen direnak, inflazioa pixkanaka murrizten ari dela adieraziz, eta, ondorioz, baita bizitzaren kostuaren igoera ere.

Orain arte dauden soldaten eta pentsioen igoerek ez dute ahalbidetzen langileen eta pentsiodunen eros ahalmena eusten. Prezioen igoera horren onuradunek gutxi batzuek baino ez dira. Borroka sozial iraunkorraren bidez salatu behar da, prezioen kontrol publikoa eta soldaten eta pentsioen igoera justua exijituz, bestela, gure bizi-baldintzak egunetik egunera okerrera joango dira.

3.- Langabezia-sorospena jasotzen duten 52 urtetik gorako pertsonentzako LGSaren %125eko kotizazioa berreskuratu behar da

Egun hauetan publiko egin da Yolanda Diaz Lan ministroa eta Gobernua prest daudela beregain hartzeko langabezian dauden eta langabezia-sorospena jasotzen duten 52 urtetik gorako langileei dagokien LGSaren %125eko ekarpena Gizarte Segurantzari egin eta kotizazioa berreskuratzeko.

Horrela, kotizazio-maila hori murriztuz, duela hilabete batzuk langabezia-subsidioaren erreforman planteatu zen murrizketa konpondu nahi da. Bestela, aurreikusita zegoenaren ondorioz, langile horiek erretiro-adinera iristean jasoko zuten pentsio-prestazio mugatua are gehiago murriztuko zen.

Neurri positiboa da zertan esanik ez, 1.653 euroko kotizazioa egitea ahalbidetuko duelako. Baina ezin dugu ahaztu langile horiek momentuz hilero kobratuko duten prestazioa 480 eurokoa izango dela, eta hori miseria bat da, zalantzarik gabe. Gainera, aipatutako neurri hori Kongresuak onartu egin behar du.

Diru-sarrera horrekin, hori bai, Euskal Autonomia Erkidegoan DSBE jaso ahal izango dute, eta Nafarroan DSB, betiere eskubidea izateko ezarritako beste baldintzak betetzen badituzte.

Gogoan izan behar dugu Estatuko Parlamentuak murrizketa hori atzera bota zuenean, bertan behera utzi zituela baita ere probintzia- eta autonomia erkidegoetako-hitzarmenek estatu-mailako hitzarmenen gainetik egoteko zuten legezko aukera, debeku hau, bozkatzen zen erreforma-plan beraren barruan zegoelako.

Euskal sindikatuentzat, batez ere Lan Harremanen Euskal Esparrua defendatzen dutenentzat, oso interesgarria da prebalentzia hori legez aitortzea. Eta hori nahiko arrazoi argiengatik: kontua ez da soilik negoziazio kolektiborako euskal esparruen autonomia aitortzea, baizik eta indar sindikalen arteko harremanak eta lan-baldintzak hobetzeko mobilizatzeko eta borrokatzeko duten jarrerak Hego Euskal Herriko hitzarmen probintzial edo autonomikoek Estatu mailan negoziatutakoak eta ezarritakoak baino hobeak izatea dakarrelako baizik.

4.- Adinekoen egoitzak negozio pribatua bultzatzeko erabiltzen dira Euskal Autonomia Erkidegoan

Eskubide Sozial, Kontsumo eta 2030 Agendaren Espainiako Ministerioaren txosten baten arabera, Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) 17.707 plaza eta logela daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako adinekoentzat. 8.929 egoitzen titulartasuna eta kudeaketa pribatua da eta irabazi-asmoa duten zentroei dagozkie. Gainera, 1.584 plaza daude titulartasun publikoko eta irabazi-asmoa duten zentroetan, eta, oro har, etekin ekonomikoa lortzeko zentroetan eskainitako plazak guztizkoaren %59,3 dira. Aitzitik, titulartasun eta kudeaketa publikoko zentroek 3.096 plaza baino ez dituzte eskaintzen, eta horiek %17,5 baino ez dira.

EAEn, guztira, 280 egoitza edo zentrok eskaintzen dituzte adinekoentzako plazak, eta horietatik 179k irabazteko asmoa dute, %68,9k. Eta duela bi urte 14.553 pertsona zeuden lanean EAEko adinekoentzako egoitzetan; horietatik 12.437 emakumeak ziren eta 2.186 gizonak. Hau da, emakumeak plantillen %85,5 dira, eta, beraz, oso sektore feminizatua da.

Negozio pribatua oso mardula da irabazi-asmoa duten egoitzentzat. Eta horren ondorioz, adinekoei arreta emateko baldintzak publikoetan baino okerragoak dira. Banakako gela gutxiago eskaintzen dituzte, eta langileen ratioa (lan egiten duten pertsonen eta arreta ematen duten adineko erabiltzaileen arteko proportzioa) %34 txikiagoa da egoitza pribatuetan. Eta, nola ez, langileen soldata- eta lan-baldintzak egoitza publikoetan baino dezente okerragoak dira.

Egoitzetako erabiltzaileei zerbitzu eta arreta egokirik ez ematea salatu dute askotan sektoreko langileek, eta mobilizazio eta greba ugari egin dituzte haien soldata- eta lan-baldintzak hobetzeko, horrek, gainera, eragin zuzena duelako adinekoei arreta hobea emateko orduan. Emakume langileek, egoiliarren senideen elkarteek eta pentsiodunen mugimenduak eskatzen duten bezala, adinekoen arretak eta zaintzak gizarte-zerbitzu publikoa, doakoa eta kalitatezkoa izan behar du. 

Baina Aldundiek ezta Gasteizko Gobernuak ez dute horretaz ezer jakin nahi, eta, aitzitik, itunpeko egoitzak sustatzen eta bultzatzen jarraitzen dute, diru publikoarekin sostengatuta, kudeatzaile pribatuek etekin handiak lor ditzaten.

Biztanleria zahartzen doan heinean, eta datozen urteetan gehiagora joango dela aurreikusten da, gero eta adineko gehiago artatzeko eta zaintzeko beharrizana izango da. Beraz, ezinbestekoa da erakunde publikoei exijitzea gero eta handiagoa den gizarte-premia horri behar bezalako erantzuna ematea, baina kasu egitea nahi badugu, eskubide horiek eskatzen ditugun langileek, sindikatuek, plataformek edo gizarte-kolektiboek protestatzen eta mobilizatzen jarraitu beharko dugu.

5.- Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak deituta manifestazioa egingo da, hilaren 20an, eta idatzia entregatuko du Nafarroako Parlamentuan

Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak deituta, datorren astelehenean, hilak 20, manifestazioa egingo da Iruñeko Udaletxe plazatik 12:00etan abiatu eta Parlamentuaren atarian amaitzeko. Bertan, talde parlamentarioei zuzendutako idazki bat entregatuko dute, Nafarroako milaka pentsioduni zuzenean eta modu kezkagarrian eragiten dieten bi aldarrikapen planteatzeko.

Lehenik eta behin, 1979a baino lehen lan-mutualitate zaharrei ekarpenak egin zizkieten erretirodun nafarrentzako eta zergapetu behar ez zituzten ekarpenengatik PFEZean dagozkien itzulketak egitea eskatuz. Horretarako, Nafarroak 2019an onartu zuen eta 2020tik indarrean dagoen araua indargabetzea eskatzen da. Arau horren bidez, gaur egun, Nafarroan, Hego Euskal Herrian eta Estatuan ez bezala, 2019ko ekitaldiari dagokion PFEZaren zuzenketa baino ezin da eskatu, eta 2020., 2021., 2022. eta 2023. urteetako eta hurrengoetako itzulketak ez dira aintzat hartzen. Horren harira, Nafarroako Gobernuak oraindik ez du bete, EH Bildurekin aurrekontuak negoziatzerakoan sei hilabeteko epean arau aldaketak egiteko hartu zuen konpromisoa.

Bigarren erreklamazioak Nafarroako Gobernuak EH Bildurekin duen aurrekontu akordioaren beste puntu bat aipatzen du, pentsiodunei zuzenean eragiten diena. Pentsioen gaia lantzeko hainbat Sailen eta legebiltzar-taldeen ordezkarien arteko lantalde bat sortzean datza akordioa. Lantalde horren helburua legeria osoa aztertzea izango da (kotizazio gabeko pentsioak, bermatutako errenta eta zerga bidezko kenkariak), bai eta araudian egin daitezkeen aldaketak ere, zerga-kenkari horiek eragiten dieten subjektu pasiboek 2025erako 15.120 euroko gutxieneko errenta jaso dezaten, hau da, 1.080 euro 14 ordainsaritan.

Hori dela eta, idazki honetan eskatzen zaie Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten alderdi guztiei eta Nafarroako Gobernuari, luzamendurik gabe, PFEZari buruzko azterlan eta arau-aldaketa guztiak egin ditzaten, bai mutualitateetan kotizatu zuten erretiratuen erreklamazioak eta 1.080 euroko gutxieneko pentsioa paperetik errealitate izatera igaro daitezen.

6.- EAEko Legebiltzar berrian kontuan har dezaten

Joan den asteartean, hilak 14, Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) legebiltzar berria eratu zen, eta gobernu berria ekainaren bigarren hamabostaldira arte osatuko ez bada ere, datorren astelehenean, hilak 20, Nafarroako antzeko ekimen batekin bat eginez, Gasteizko pentsiodunek gutun bat bidaliko diete legebiltzar talde berriei, EHPMren izenean. Gutuna entregatu aurretik, manifestazioa egingo da Plaza Berrian, 12: 00etan, eta Legebiltzarraren aurrean amaituko da.

Bertan nabarmentzen denez, legegintzaldi berri batera eta aurpegi berrietara goaz, baina pentsiodunoi eragiten diguten arazoak berdinak dira oraindik ere. Gogoraraziko zaie gure funtsezko aldarrikapenetako bat dela 1.080 euroko gutxieneko pentsioa ezartzea, eta, bere eskumenen esparruan, kide diren parlamentuak pentsiodunen diru-sarrerak osa ditzakeela kopuru horretara arte, 14 ordainsaritan. Era berean, jakinaraziko zaie sei urte baino gehiago daramatzagula mota guztietako ekimenekin mobilizatzen, eta horietako bat izan da EAEko eta Nafarroako udaletan eskari horren aldeko mozioak aurkeztea, azpimarratuz Euskal Autonomia Erkidegoan 150 udalek eman digutela babesa (guztien % 60).

Era berean, gogorarazten zaie EAEn 160.000 pentsiodunek 1.080 eurotik beherako ‒edo oso behera‒ diru-sarrerak dituztela, gehienak emakumeak. Eta horrek, premia biziko produktuen, zerbitzu soziosanitario pribatizatuen eta etxebizitzaren prezioen garestitzearekin batera, pentsiodunen eskubideak urratzen dituela.

Gutuna amaitzeko, adierazi du bidegabeko egoera horri buelta emateko borrokan jarraituko dugula, eta espero dugu legebiltzar berriak azken legegintzaldian konpondu gabe geratu diren arazo zaharrak konpontzea.

7.- Milaka pertsona atera dira Euskal Herriko kaleetara Gazako genozidioa salatzeko eta Palestina Askea defendatzeko

Bonbardaketek eta Israelgo armada sionistak Gazan egindako erasoek ez dute etenik, azken helburua Rafah erabat okupatzea delarik. Hildako pertsonen kopurua, batez ere emakumeena, 45.000 pertsona ingurukoa da jada. Gosetea eta sendagairik eza orokorra da, eta jada ez dago lekurik biztanleria zibilak bonbardaketa krudelen mende egoteari uzteko.

Bitartean, Ameriketako EBk Gazako genozidioa ukatzen eta Israel babesten jarraitzen dute armak bidaliz. Eta Europar Batasunak Israeli eskatzen dio berehala bertan behera utz dezala Rafafeko operazioa, bestela Bruselarekin duen harremana arriskuan jarriko duela; baina zazpi hilabeteko etengabeko sarraskietan ez du inolako presio-ekintzarik egin eta beste aldera begiratzen du ezer garrantzitsurik gertatuko ez balitz bezala.

Gazako genozidioaren, Zisjordaniako erasoen eta Palestina Askea defendatu eta aitortzearen aurkako elkartasunak eta mobilizazioak gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari dira. Horregatik, asteazkenean Euskal Herriko hiri eta herrietako kaleetan egin ziren manifestazioek, milaka lagunen parte-hartzearekin, Palestinako herriaren aurkako Nakba berria salatzeko, interes handia dute, eta horri eutsi behar zaio.

Atzo, ostirala, euskal sindikatuek elkarretaratze batzuk egin zituzten Hego Euskal Herriko lau hiriburuetako lantokietan eta plaza batzuetan. Eta gaurko egunean manifestazio nazionala egingo da Iruñean, 12:30etan Basotxotik abiatuta.