Albiste eta informazio interesgarriak 2024ko martxoak 9

1.-Euskal Herrian mugimendu jendetsuak atzo, Emakumearen Nazioarteko Eguna

Atzo, Martxoak 8, Emakumearen Nazioarteko Eguna, goizean zein arratsaldean, mugimendu feministak antolatutako emakumeen manifestazio ugari eta jendetsuak Euskal Herri osoko herri eta hirietan zehar agertu ziren. Mobilizazioak aurreko hilabeteetako antolaketa-lan zabala burutzera zetozen, eta azken asteetako ekimenak, batasun- eta aniztasun-esparru batean finkatuak, atzoko egunerako mobilizazio masiboak iragartzen zituztenak, arrakasta eztabaidaezinarekin egiaztatu ahal izan zen bezala.

Herri eta eskualde askotan arratsaldean ere manifestazioak egin ziren, baina hori ez zen oztopo izan hiriburu guztietan arratsaldeko manifestazioak jendetsuak izan zitezen.

Mobilizazio guztiak “Nahikoa da gure gorputzekin negozioak egitea!” lelopean egin ziren. Horrela, martxoaren 8a sistema heteropatriarkal kapitalistaren eta emakumeek jasaten dituzten mota askotako indarkerien aurkako borroka eta salaketa eguna dela erakutsi nahi izan zen, eta, aldi berean, justizia feminista eskatzen da orain.

Gogorarazi zen, halaber, iazko martxoaren 8an egindako mobilizazioetan eta azaroaren 30eko greba feminista orokorrean “zaintzarako eskubide kolektiboa” nabarmendu zutela, bai eta “zaintza publiko eta komunitarioko sistema publiko bat eskatzeko eskubidea ere”, eta bide beretik jarraituko dutela nabarmendu zuten.

Berriro salatu zen zaintza-sistema erabat pribatizatzeaz gain, guztiz familiarista dela, hau da, familiei dagokiela, eta, beraz, bereziki emakumeei. Herri palestinarrak jasaten duen genozidio eta sarraskiaren aurkako salaketa eta elkartasuna ere presente egon ziren, emakumeengan eragin berezia izanik. Era berean, Atzerritartasun Legea pairatzen dutenak eta indarkeria matxista jasaten duten emakume guztiak gogoratu ziren, indarkeria sistemikoa, genero-desberdintasunak eta botere-desberdintasunak iraunarazten dituen sistema, egitura sozial, politiko eta ekonomikoen bidez.

Ezin dugu aipatu gabe utzi Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko emakumeek, mugimendu feministarekin batera, zeregin aktiboa izan zutela atzoko mobilizazioak bultzatu eta prestatzeko, eta, horrez gain, oso presentzia eta parte-hartze nabarmena izan zutela mobilizazioetan. Halaber, aurreko egunetan kartel bat argitaratu zen eta milaka diptiko banatu ziren, zaintza duinak eskatzen dituen dekalogoa jasotzen duena. Dekalogoa Bergaran egin zen hirugarren batzarrean onartu zen. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak ere Emakumearen Nazioarteko Egunarekiko konpromisoa berretsi zuen, emakume guztientzako zaintza eta pentsio duinak eskatuz! 

2.- EAEko Ogasunek jakinarazi dute Mutualitateetako PFEZen desgrabazioetan ofizioz jardungo dutela. 

1967. urtetik 1978ko abenduaren 31 arte mutualitateetan izandako PFEZ, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Ogasunei pentsiodunen eskaera andana egina, azken 4 urteak berrikusteko eta PFEZa erregularizatzeko eskatuta, hiru lurraldeetako ogasunek jakinarazi dute ofizioz jardungo dutela erregularizazioak egiten. 

2023ko PFEZaren aitorpenean erregularizatzeko prozesua hasiko dela adierazi dute, eta aurrerantzean dagokien pentsiodunei jaso beharreko atzeraeragina zein hurrengo hilabeteetako PFEZa erregularizatuko dutela. Pertsona bakoitzak jakin ahal izango du Ogasunak egokitzen diona; eta ez badaude konforme erreklamazioak egiteko aukera izango dute. 

Horrek esan nahi du jada ez dela beharrezkoa egiten ari ziren eskaerak aurkezten jarraitzea. Beste kontua da ondoren pentsiodun bakoitzari egokitutakoa egiaztatzea, hau da Ogasunak aurkeztu diona zuzena den ala ez. Informazio hau ematen dugu pentsiodun kopuru jakin bat dagoelako gai horri buruz oraindik galdezka. 

3.- Aita-gurasoek amatasun-osagarria kobratzeko duten eskubideak ez du baliogabetzeko datatik

Auzitegi Gorenak, lan-arloko salaren bidez, epai bat eman du Kantabriako Justizia Auzitegi Nagusiaren aurreko bat berresteko. Epai horrek ekarpen demografikoagatiko osagarriaren preskribaezintasuna ezartzen zuen (bi seme-alaba edo gehiago izateagatik), 2015eko abenduko Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren testu bateginaren 60. artikulua aplikatuz.

Epai horrek amaitu egiten du Gizarte Segurantzaren Institutu Nazionalak aipatutako anbiguotasuna, ekarpen demografikoagatiko osagarria ukatzeko, eskaera atzera botatzen den kasuetan, gertaera eragiletik bost urte edo gehiago igaro direlako, hau da, pentsiorako eskubidea aitortzetik.

Horrek esan nahi du Auzitegi Gorenak kendu egiten duela gizonen pentsioaren osagarri-plus hori eskatzeko 5 urteko epea, eta 2016ko urtarrilaren 1etik 2021eko otsailaren 3ra erretiroa hartu zuten bi seme-alaba gutxienez dituzten guztiek eskatu ahal izango dutela.

4.- Ibex-35eko enpresek 50.300 milioi euro irabazi zituzten iaz 

Inditexen irabazien faltan, Ibex 35eko enpresek 50.300 milioi euroko irabaziak poltsikoratu zituzten 2023an, Covid-19 krisiaren aurreko urtean lortutako irabaziak bikoiztuz. 2020tik, 164.000 milioi euroko mozkinak metatu dituzte. 

Banku handiek (Santander, BBVA, CaixaBank, Sabadell, Bankinter eta Unicaja) bakarrik erregistratu zuten 26.315 milioi euroko irabaziak, 2022koa baino ia %50 handiagoa. Eta bankuekin batera, konpainia elektriko handiak (Iberdrola, Naturgy eta Endesa) izan dira gehien hazi direnak, mozkinak 7.500 milioi euroko emaitza garbiaz. 

Enpresa handi horien mozkin eskandalagarrietako bat ere ez da herri klaseetara joan. Mozkin horietako asko akziodunen eta enpresa-kontseiluen artean banatzen dira. Adibide bat jartzearren, Iberdrolako presidenteak iaz 13,38 milioi euro poltsikoratu zuen, hau da, gutxieneko pentsioa jasotzen duten 1.261 kotizaziopeko pentsiodunen kopurua.

Enpresari horietako inork ez du ezer jakin nahi soldata, pentsio eta zerbitzuak hobetzeaz, hipoteken eta maileguen kostua murrizteaz, tarifa elektrikoak jaisteaz, erosketa-espekulazioarekin amaitzeaz, oinarrizko produktuen prezioez etab. Gainera, beren onura izugarriaz harro daude, eta “naturaltzat” jotzen dute sortzen den aberastasunaren zati handiena bereganatzen duten bitartean, desberdintasun soziala areagotzea eta gizarte sektore garrantzitsu bat pobrezia eta egoera ahulean bizirautea. Ezin da besterik egin desberdintasun gero eta handiagoa salatzea baino, salaketa iraunkorra. Izan ere, gizarte mobilizazio oso handia behar da erakunde politikoek, gizarte osoaren ordezkari direla diotenek, mugak zein oztopoak jartzeko lotsagabekeria horiei.

5.- Aiaraldeko pentsiodunak “engainatuta” sentitzen dira EAJrekin eta PSE-EErekin, Usansoloko ospitalera zuzen joateko autobus zerbitzuari buruzko formak direla-eta

Duela gutxi egindako agerraldi batean azken hilabeteetako prozesuaren xehetasunak aurkeztu dituzte. Bizkaibus bi lerro erabilgarriak daudela adierazi dute. Baina, hala ere autobus zerbitzu horiek, Bizkaiko herri eta auzo askotatik igarotzen dira, ospitalerainoko bidaia bi ordu arte luzatuz. 

2023ko azken hilabeteetan, pentsiodunek talde politikoekin banaka elkartu ziren, eta nabarmendu egin dute denek berdin adierazi zigutela: “lotsagarria da oraingo autobus zerbitzua”. 

Bilera horien ondoren, hainbat mozio eta zuzenketa iritsi ziren. Arabako Batzar Nagusietan Alderdi Popularrak mozio bat aurkeztu zuen eta EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek akordio bat, pentsiodunekin ados jarrita. EAJk eta PSE-EEk zuzenketa bat aurkeztu zuten. 

Testuak gora eta testuak behera, Pentsiodunen Mugimenduak Batzar Nagusietako alderdiak deitu zituen, guztien artean mozio bateratu bat adosteko. 

Bilera aurtengo otsailaren 13an izan zen, Laudioko Kultur Etxean. 30 pertsona inguru. Bilera horretan Joseba Diaz EAJko ordezkariak azaldu zuenez, Usansolora zuzen joateko zerbitzua 2024an martxan jarriko zela. Diazen adierazpen hauek ustekabean, eta “harriduraz” jaso zituzten bilerara bertaratu zirenek. 

Diaz jaunaren iragarpenaren ondoren, alderdi guztiek adostutako mozio bat aurkeztea erabaki zen, otsailaren 19an Arabako Foru Aldundiko Mugikortasun Batzordera bidaltzeko. Batzordean, ordea, EAJk eta PSE-EEk, zuzenketa bat aurkeztu zuten, gainerako alderdiei informatu gabe, eta otsailaren 13ko iragarpena deuseztatuz, hots 2024an autobus-linea berria sortu, aldez aurretik beharrezko ordutegiak eta helmugak ikertu eta aztertuta. 

Pentsiodunak engainatuta sentitzen dira. Azken mozio bat ere bidali dute, Arabako Foru Aldundira, Aiara eta Usansoloko ospitalearen arteko zuzeneko autobus linearen azterketa egin dadin eta ahalik eta lasterren martxan jar dadin, gehienez urtebeteko epearekin. Datorren martxoaren 13an berriro eztabaidatuko da Mugikortasun Batzordean eta, erantzun egokia jasotzen ez bada, ez dute baztertzen hurrengo asteetan mobilizazio-kanpaina bat hastea.

6.- Nafarroan mendekotasuna duten 18.000 pertsona baino gehiago daude, eta hirutik bi emakumeak dira 

Nafarroan mendekotasuna duten pertsonen kolektiboa etengabe hazten ari da, eta biztanleria osoko %2,69 dira. Eskubide Sozialen sailaren datuen arabera, 2023. urtea 18.080rekin itxi zen mendekotasun-egoeran zeuden pertsonak, 2022an (17.334) baino %4,3 gehiago. 

Zifra horrek errekorra ezartzen du urtez urte. %37 azken hamarkadan, 65 urtetik gorako biztanleriaren hazkundea dela-eta, hau da, Nafarroako biztanleriaren %20, gainera bertan daude mendekotasuna duten pertsona gehienak. Izan ere, zera aurreikusten da: 2037an mendekotasuna duten pertsonak biztanleriaren %3,1 izango dira, 65 urtetik gorakoa –herritarren %25– izango dena. 

Adina da mendekotasunaren faktore nagusiena, baita gaixotasunak eta ezintasuna, eta emakumeak dira gehien pairatzen dituztenak, besteak beste, bere bizi-itxaropena gizonena baino luzeagoa baita. Gaur egun, mendekotasuna duten 11.536 emakume daude Foru Erkidegoan, 6.543 gizonen aldean. 

Horietariko erdiak baino gehiagok 80 eta 94 urte bitartean dituzte, eta 3.567k soilik 65 urte baino gutxiago. Menpekotasun graduari dagokionez, 7.673 pertsonak mendekotasun ertaina dute (I. gradua), pertsonak laguntza behar du eguneroko bizitzako oinarrizko hainbat jarduera egiteko, gutxienez egunean behin; 6.691 mendetasun larria (II. gradua) dute, hainbat oinarrizko jarduera egiteko egunero laguntza behar duenean egunean bizpahiru aldiz; eta 3.716 pertsona dira mendetasun handiena dutenak (III. gradua), egunean hainbat aldiz laguntza behar dutenak hainbat jarduera egiteko, eta erabateko autonomia galduta, beste pertsona baten ezinbesteko laguntza jarraitua behar dute. 

Baina estatus hori lortzea –laguntzak eta prestazioak izaten dituena– ez da lan erraza. 2022an guztira 328 pertsona zeuden mendekotasunerako prestazio bat jasotzeko zain. Eskubide Sozialek argitaratutako azken datuen arabera, mendekotasunaren balorazioa lortzeko batez besteko itxaronaldia lau hilabetera izatera iritsi da. 

Errealitate horren aurrean, Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak uste du ezinbestekoa dela inbertsio publikoa handitzea osasunean eta gizarte zerbitzuetan; eta zerbitzuak publikoak eta duinak izan behar dira, bai eta zainketez arduratzen diren langileenak. Arreta publikoa indartu behar da kanpora bideratzearen ordez, funtzio asko sektore pribatura delegatzen direlarik. 

7.- Greba EAEko zerbitzu publikoetan datorren asteartean, hilak 12

ELA, LAB, CCOO, STEILAS eta ESK sindikatuek deituta, greba egingo da datorren asteartean Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) zerbitzu publikoetan. Azken egunotan, hainbat ekimen eta elkarretaratze bultzatu dituzte sektore publikoen aurrean, grebaren arrazoiak azalduz eta langile guztiei grebarekin bat egiteko eta Bilbon (11:30) udaletxetik Kale Nagusira (85), Donostian (11:30), Boulevardetik Boulevardera eta Gasteizen (11:30) Bilbo plazatik Andre Maria Zuriaren plazara egingo diren manifestazioetan parte hartzeko gonbita eginez.

Salatu dutenez, erakunde autonomoek diru-bilketa errekorra eta aurrekontu-superabita lortu dute, aldi baterakotasunak muga historikoa hartu du (%44) eta erosteko ahalmenaren galera % 8tik gorakoa izan da azken bi urteetan. Dena den, erakunde horiek ez dute zerbitzu publikoen eta horiek ahalbidetzen dituzten pertsonen alde egiteko borondate txikiagoa.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarentzat, zerbitzu publikoak eta langileen soldata- eta lan-baldintzak defendatzea eta hobetzea garrantzitsua izateaz gain, ezinbestekoa ere bada. Hori dela eta, greba eta manifestazioak babesten ditu.

8.- Osasun publikoaren aldeko manifestazioak EAEko hiriburuetan hilaren 16an 

Osasun Publikoaren Defentsarako Herritarren Plataformen Koordinakundeak deialdia egin du martxoaren 16an, larunbata, EAEko osasun publikoaren aldeko manifestazioak. Bilbon 12:00etan hasiko da Jesusen Bihotzetik. Gasteizen ere 12:00etan, Bilbo plazatik. Eta Donostian 17:00etan Boulevardetik. 

Eskaera nagusia Lehen Mailako Arretaren birrantolaketa izango da, “Osasun asistentzia-sisteman gune garrantzitsuena izateko, eta ez sarrerako atea soilik”. Plataformak azpimarratu du mediku beragaz osasun-arazo desberdinen jarraipena egiteko aukera eman behar duela Lehen Mailako Arretak, sarbide-berdintasuna arreta presentzialaz bermatzen, beharrezko baliabideak ematen, antolaketa-autonomia izaten eta eskainitako osasun-zerbitzuak zabaltzen. 

“Osakidetzaren egungo egoera plangintza eta kudeaketa politiko baten emaitza dela, politika arduragabea eta negatiboa, arduradunen aldetik, aspalditik datorrena” salatu dute, eta 1997ko Legeak larriagotu egin zuen, lege horrek erakunde pribatuei eman zien aukera osasun-arloan. 

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak interes handikotzat jo du pentsiodunok babesa ematea eta manifestazioetan parte hartuko du, bere segizio propioez