Albiste eta informazio interesgarriak 2024ko otsailak 17 

1.- Mobilizazioa Nafarroan, 2024an Foru Gobernuak pentsio minimoak 1.080€tan osatzeko 

Nafarroan “Ahora 1080€ Orain” gizarte ekimenak deitua, Nafarroako Pentsiodun Mugimendua horren parte delarik, manifestazioa egingo da otsailaren 29an, Iruñeko Udaletxetik 11:00etan aterako dena. Helburua: 2024rako Aurrekontuetan gutxieneko pentsioak 1.080€koa izatea. Aurrekontu horiek martxoaren 7an onartuko dira, aurreikusitakoaren bezala.  

Bi egun lehenago, otsailaren 27an, prentsaurrekoa emango dute mobilizazioaren zergatia azaltzeko eta herritarrak bat egitera gonbidatzeko, hots, 1.080€ arteko osagarria eskatzeko eta defendatzeko (15.120€ urtean).  

Gaur egun, Nafarroan 50.949 pertsona daude 1.080€ baino gutxiagoko pentsioarekin, %66 emakumeak dira. 1.080€ko gutxieneko pentsioa lortzea ezinbestekoa da pertsona horiek duintasun minimo batekin bizi ahal izateko, horietako asko bizitzaren zati handi bat familia zaintzen egondakoak, hau da, bizitzari eusten.  

Bestalde, Iruñeko Pentsiodunen Mugimenduak astelehenean 19an egingo duen ohiko kontzentrazioaz gain, “Ahora 1080€ Orain” Gizarte-ekimenarekin batera, beste bat egingo du asteartean, hilaren 20an, 12:30ean, Udaletxeko plazan, ordu berean gutxieneko pentsioak 1.080€ko mozioa aurkeztuko baitu gizarte-ekimen horrek Udaleko Herritarren Gaietarako Batzordean bertan.  

2.- Nafarroan zainketen sektorean antsietate-egoeran jarraitzen dute  

Hainbat salaketa publikoren arabera, Nafarroako Osasun Mentalaren desegitea San Frantzisko bezalako zentroei eragiten ari zaie, “pribatizazio estrategia”ren bidez. “Gaixo berriak enpresa pribatuetara bideratu dira”, nahiz eta zentro honek zaintza publikoak eta kalitatezkoak eskaintzen dituen, langile kualifikatuekin eta esperientziadunekin. Pazienteen sartzerik ezak zalantzazko etorkizuna dakar eta lan-egonkortasuna kolokan dagoela dirudi, zaintzaren funtsezko eremua aldakor bihurtuz.  

“Pazienteen desinstituzionalizazioa aitzakiatzat hartuta, baina zentro pribatuetara bideratuz eta aurrekontua handituz” egiten ari da prozesu hori. Horren ondorioz, San Frantzisko Xabierkoa bezalako ezinbesteko zentroetako jarduera murriztu egin da, gaixoentzako arreta arriskuan jartzeraino; eta langile horiek bere enpleguak eta bere bizitza profesionalaren norabidea ziurgabetasun- eta antsietate-egoera batean dituzte.  

Osasun Mentalari buruzko 2019-2023 Ekintza Planak, eredu komunitario eta jarraituaren alde egiten zuenak, ez ditu aurreikuspenak bete eta etsigarritzat jotzen dute. Plan horretan jasotako ekintza asko ez dira bete, eta horrek azpimarratzen du premiazkoa dela berrikuspena eta estrategia berri bat, hartutako konpromisoak beteko direla bermatzeko.  

Gobernuaren konpromisoa ere eskatu dute, eta gaineratu egin dute Gobernuak zerbait egin behar duela buruko gaixotasunak dituzten pazienteak zaintzeko jardunari bertan behera utziz eta konpromisoa berretsiz Osasun Publikoaren zati integral gisa. Bada garaia Nafarroako Gobernuak bere erantzukizuna bere gain har dezan, baliabide egokiak bideratuz eta estrategia zehatzak garatuz, gaur egungo osasun mentalaren arloko eskaerak bermatzeko. 

3.- EAEko Foru-Ogasunek 18.212 milioi euro bildu dituzte 2023an  

Pedro Azpiazu Lakuako Ekonomia eta Ogasun sailburuak, orain dela egun batzuk Finantza Publikoen Euskal Kontseiluaren bileraren ostean egindako adierazpenetan jakitera eman zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Ogasunek 18.212,5 milioi euro bilduak zituztela 2023an, aurreko urtean -2022an- baino 1.081 milioi gehiago, hau da, %6,3ko igoera. 

Bilketaren zatirik handiena Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga (PFEZ) (7.085 milioi euro) eta Balio Erantsiaren gaineko Zerga (BEZ) (6.930 milioi euro) dira. Hala ere, Sozietateen gaineko Zergaren bidez bildutako dirua 1.630 milioi eurora mugatzen da, nahiz eta enpresen irabaziak nabarmen handitu diren.  

Beste behin ere, Aurrekontuak finantzatzeko erabiltzen diren zerga gehien-gehienak PFEZ eta BEZaren bidez ematen ditugu langileek, pentsiodunok eta gainerako herri-sektoreek. Hala ere, Foru Aldundien eta Gasteizko Gobernuaren mendeko Ogasunek uko egiten diote gehien dutenek gehiago ordaintzeko zerga-erreforma bat egiteari, gastu sozial edo inbertsio gehiagoko aurrekontuak ahalbidetuz, adibidez 1.080€ko gutxieneko pentsioen osagarriari dagokiona.  

Arazoa ez da soilik gehien dutenak gehiago ordainaraztea, baizik eta diru-sarrera gutxien eta behartsuenak dituzten sektoreei zergak murrizteko zailtasunak jartzea. Bitxia da Estatuko gobernuak Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren (15.876 euro urtean) zenbatekoa PFEZ zergaren kotizaziotik salbuetsita uztea erabaki duen bitartean, Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) ogasunak oraindik ere salbuespen horren aplikazioa aztertzen ari direla, nahiz eta jarrera horrek sortutako atsekabea ikusita, eta hurrengo hauteskunde autonomikoak kontuan hartuta, aldundiak desagerketa horren konponbidea azkartzen saiatzen ari diren. Berehala egin ezean, gerta liteke Lanbide arteko Gutxieneko Soldata duten EAEko 50.000 bat langilek hilabete batzuetan beren hileko nominetan %6ko atxikipenak izatea, beren kargura seme-alabarik ez badute, nahiz eta gero 2025ean aitorpena erregularizatu dezaketen.

Ez dago justifikatuta urteko Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren (LGS) 15.876€ko zenbateko hori PFEZren Zergatik salbuetsita ez egotea EAEn, eta era berean edozein pentsiodunek kopuru bera edo txikiagoa jasotzen badu urtean. 

4.- “Bertsopentsioetan” ekimena abian  

Joan den astean aurreratu genuenez, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak antolatutako “Bertsopensiotan” ekimena Tolosan ospatuko da martxoaren 1ean, ostirala, eta 60 lehiakide inguruk parte hartu izan dute bertsoak aurkeztuta. Era berean, ospakizun kultural honetan Euskal Herri osoko 300 bat pentsiodunek parte hartzea nahi genuen.  

Joan den astelehenean plaza askotan, pentsiodunen kontzentrazioetan, lagun pentsiodunei dei egin genien egun horretan aurreikusitako ekitaldietan parte hartzeko. Kronika hau egitean Tolosara joango diren 300 pentsiodunen kopurua ia-ia bete egin da.  

Tolosan ekitaldiak Triangelu plazatik 13:00etan abiatutako kalejira batekin hasiko dira, eta 14:00etan bertso-bazkaria egingo da. Bertso irabazleez gozatu ahal izango da, eta bertan hainbat sari eta diploma banatuko dizkiete parte-hartzaile guztiei. Ekitaldia Zerkausi plazan egingo da, plaza estalita eta berogailua ere badauka, hotz egiten badu.  

Bazkarirako txartelak 15€ balio du. Tolosara joaten direnen bidaiaren prezioa aparte da eta interesgarriena ahalik eta modu kolektiboenean egitea da, bai segurtasunagatik, bai ekologiko eta erosotasunagatik, eta prezioagatik ere bai. Bizkaitik bi autobusetan abiatuko dira, Zornotzan eta Durangon geldituz eskualdeko pentsiodunak hartzeko. 

5.- Osasun publikoaren alde elkarretaratzeak Bilboko auzoetan 

Ostegunean elkarretaratzeak egin ziren Bilboko auzoetan (Basurtu, Deustu, Zorrotza, Santutxu, Uribarri, Otxarkoaga, Abusu…), batzuk anbulatorioen aurrean eta beste batzuk beste lekuetan “Kalitatezko Osasun Publikoaren alde”. Bizkaiko hiriburuko Auzo Elkarteen Federazioak deitu zituen eta ehunka lagun bildu zituen.  

Bilbon, EAEko beste herri batzuetan bezala, Lehen Mailako Arreta hondatzea, eta Osakidetzarena oro har, nahiko orokorra da. Orain, Osakidetza zalantzan ari da Areilza doktorea kaleko zentroa asistentzia-errefortzu puntua jarraitzea ala ez. Bilbo erdiguneko osasun-zentroa da, eta anbulatorioan bertan artatzen ziren larrialdiak asteburuetan. Legebiltzarrean izandako erantzun batean, Gotzone Sagardui Osasuneko sailburuak abenduko eta urtarrileko langileen baja gorakadaren ondorioz, hiriko beste hiru EAGi (Etengabeko Arreta Gunea) lehentasuna ematea aukeratu zen “aldi berean birus epidemia-egoera eta kontratatu beharreko ordezkorik ez egotean”.  

Areilza Doktorea kaleko anbulatorioa abenduko eta urtarrileko hainbat asteburutan itxita egon da larrialdiak artatzeko. Gotzone Sagarduik dio “hemendik aurrera herritarrek asteburuetan ere normalean erabiltzen duten Bilboko ESIko hiru EAGra joan beharko dute, astegunetan bezala”. Badirudi Osakidetzak Areilzako larrialdi anbulatorioak itxi nahi dituela, nahiz eta Osasun iturri ofizialek beren asmoa hori denik ukatu. 

6.- Gernikako “Oheen Aldeko Plataforma”ren agerraldia Eusko Jaurlaritzako  

Osasun Batzordean 

Gernikako Ospitaleko zerbitzu-zorroari buruzko 14 urteko aldarrikapenen ondoren, Plataforma horretako ordezkaritza bat otsailaren 7an agertu izan da berriro Osasun Batzordean, EH Bildu legebiltzar taldeak gonbidatuta. Oraingo honetan, Foru Aldundiak ospitaleko hirugarren solairuan (oraindik erabat hutsik eta alferrik galduta jarraitzen duena) ohe soziosanitarioak jartzeko proiektua dela-eta.  

Adituen arabera, EAEko biztanleen %38k gaixotasun kronikoren bat du dagoeneko eta kalkulatzen da 2040rako bikoiztu egingo dela 65 urtetik gorako paziente kronikoen kopurua. Paziente mota horiek urteko 2-3 ospitaleratze eragiten dituzte batez beste.  

Busturialdea eta Lea eskualdeetan, Gernikako Ospitaleak artatzen dituenak, 65 urtetik gorako 13.403 biztanle daude, horietatik 597 kronikoak dira (azpiakutuak) eta hainbat patologia dituzte, hau da, pluripatologikoak (PPP). Kalkuluen arabera, gaur egun datu hori oinarri hartuta, 27-34 ohe beharko ziren biztanleria hori artatzeko.  

Osakidetzako Zainketa Aringarrien Planak 3-4 ohe aurreikusten zituen Galdakaoko Ospitalean gaixo horiek artatzeko, baina gaur egun oraindik ez daude.  

Horregatik guztiagatik, “Oheen Aldeko Plataformak” uste du nahiko arrazoi daudela exijitzeko Gernikako Ospitaleko 3. solairua Azpiakutuen eta Aringarrien Unitate gisa egokitzea. Eta “ospitale honetan ez dugu nahi ohe soziosanitariorik (Egoitzetakoak), pribatizazioan amaitzen dutenak, Eibarko Ospitalean gertatu den bezala. Badakigu beharrezkoak direla baina Erakunde bakoitzak (Aldundiak zein Osakidetzak) bere ardura izan beharko du, bere zerbitzu propioen arduraduna eta finantzatzailea”.  

Era berean, legebiltzarkideei beste aldarrikapena ere gogorarazteko aprobetxatu zuen aukera: Obstetrizia eta Pediatria zerbitzuak Galdakaoko Ospitalean.  

7. Greba EAEko sektore publikoan martxoaren 12an

ELA, LAB, CCOO, Steilas eta ESK sindikatuek beste greba egun bat deitu dute martxoaren 12rako Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) zerbitzu publikoetan. Azaldu dutenez, urrian beste greba bat egin ondoren, kalera atera behar izan dute berriro, beren aldarrikapenei jaramonik egin ez dietelako, eta sumatzen dute ez dagoela inolako borondate politikorik hemen lan baldintzak negoziatzeko. Eta hori, EAJren eta PSOEren arteko inbestidura akordioak hemen soldatak eta enplegua erabaki ahal izateko atea irekitzen zuen arren.

Azken bi urteetan erosteko ahalmenaren galera %8tik gorakoa izan dela gogorarazi dute. Eta behin-behinekotasun orokorrak goia jo du % 44rekin (Osakidetzan %50etik gora), 65.000 langiletik gora.

Zerbitzu publikoen kalitatea eta arreta hobetzeko, ezinbestekoa da langileen lan-baldintzak hobetzea: asteko lan orduak 32rantz eginik, Administrazioa eta langileak euskaldunduz, pribatizatzeari ateak itxiz, behin-behinekotasuna %8ra murriztea (erakundeek berek diote prest daudela horren alde zorroztasunez eta seriotasunez lan egiteko). Pentsiodunen mugimenduak bere egin ditu aldarrikapen horiek, eta nabarmendu du sektore publikoetan, hala nola osasun publikoan, baldintzak hobetzeak eta zabaltzeak zerbitzu soziosanitarioak publikoak eta kalitatezkoak izatea eskatzea eta exijitzea ere badakarrela.

8.- 24/7 plataformak Zumarragan antolatutako mahai-ingurura jende asko bertaratu da

Joan den asteazkenean, Zumarragako Zelai Aristi zineman, mahai inguru bat egin zen herriko 24/7 plataformak antolatuta (asteko zazpi egunetan eguneko 24 orduetan anbulatorioetan arreta ematea aldarrikatzen duena). Bertan, ELA, LAB, Satse, CCOO eta UGT sindikatuetako ordezkariek parte hartu zuten, Osakidetzaren oraina eta etorkizuna aztertzeko, eta egoera orokorra eta Urola Garaia eskualdekoa aztertu zituzten, bereziki.

Bi galdera egon ziren mahai inguruaren erdian: Osakidetza erori egin da? Zer egin dezakegu guk? Sindikatuetako ordezkariak erantzun batzuk ematen saiatu ziren, honako alderdi hauetan sakonduz: egoeraren jatorria, egoerari aurre egiteko har zitezkeen neurriak, lehen mailako arretaren eta etengabeko arretako zentroen egungo egoera, Osakidetzako langileen politika, plantillen ezaugarriak, medikurik eza, osasun-sistema publikoen erronkak eta sindikatuek eta herritarrek horren aurrean egin dezaketena.

24/7 plataformak eskerrak eman zituen, bai ekitaldira joan eta zinema bete zuten ikusleen erantzunagatik, bai ekitaldian parte hartzeko prest agertu ziren sindikatuengatik. Era berean, pozik agertu zen, talde gisa apustu garrantzitsua egin genuelako horrelako ekitaldi bat antolatzerakoan, eta merezi izan duelako. Mahai oso aberasgarria eta argigarria izan da, eskualdean Osakidetzaren etorkizunaren inguruan dagoen kezkari begira. Datorren asteazkenean, otsailaren 21ean, elkarretaratzea egingo dute berriro, 18:00etan, osasun-zentroaren aurrean. Horrekin batera, beste jarduera batzuk prestatzen ari dira datozen hilabeteetarako.

Horrelako ekitaldiek, jende asko bertaratzen delarik, Urola Garaian eta Euskal Herri osoan osasun eta zainketen inguruan dagoen kezka eta sentsibilitate soziala erakusten dute. Urola Garaiko pentsiodunen mugimenduko kideak zoriondu behar dira 24/7 plataformarekin duten konpromiso aktibo eta irmoa baita.