Albiste eta informazio interesgarriak                 2024ko urriak 12 

1.- EHPMren kanpaina-egitasmoa, Herri Ekimen Legegilea bultzatzeko

Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduaren Koordinakundeak hilaren 8an egindako bileran, irailaren 26an Gasteizko Legebiltzarrean izapidetzeko aurkeztu zen Herri Ekimen Legegilea (HEL) bultzatzeko kanpainaren prestakuntzak leku garrantzitsua hartu zuen. Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) 700 pentsiodunek babestu zuten HELaren aurkezpena legebiltzarraren ate aurrean egindako elkarretaratzearen bidez. HELaren helburua da gutxieneko pentsioen osagarri bat aitortzea, pentsio horiek Lanbide Arteko Gutxieneko Soldataren (LGS) pareko zenbatekoa izan ditzaten.

Formalki, Legebiltzarreko Mahaiak hilabete du egindako izapide-eskaerari erantzuteko, eta, beraz, pentsa daiteke aste batzuk itxaron beharko ditugula erantzuna jaso baino lehen. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) izapidetzeko onartzea beste aukerarik ez du aurreikusten, araudiaren baldintza guztiak errespetatuz egin baita, beste erantzunaren bat emateko zirrikiturik egon ez dadin.

Izapidetzeko onartu ondoren, lau hilabeteko epea irekiko da, HELari abala ematen dioten gutxienez 10.000 sinadura legeztatu aurkezteko.

Izapidetzeko onartu arte itxaron gabe, hilaren 8ko bilera horretan, HEL sostengatzeko ekimen ezberdinak eta lan-egitasmo zabala prestatu ziren. HEL zabaltzeko, herrialdeka, eskualdeka eta herriz herri sozializatzeko kanpaina zabal bat diseinatu zen; hedatzeko propaganda-euskarriak; HEL sostengatzeko konpromisoa har dezaketen sindikatuekiko eta beste gizarte-kolektibo batzuekiko harremanak; eta, batez ere, dozenaka mila sinadura legeztatu biltzeko lana antolatzea, HEL sozialki babestuz eta Gasteizko Legebiltzarra osatzen duten talde politiko guztiei HEL ez onartzeko zailtasun sozial eta politikoak jarriz.

Halaber, kanpaina honek herrietan, eskualdeetan, Gasteizko Legebiltzarraren aurrean eta abarrean egingo diren hainbat manifestazioren eta kale-ekimenen babesa izango du.

Azken asteetan, astelehenetako pentsiodunen elkarretaratzeak eta batzarrak egiten diren herri guztietan azaldu da HELaren edukia eta bertan eskatzen dena lortzeko dugun erronka. Bestalde, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pentsiodunen mugimenduko herrialde-koordinakundeetan eta hainbat eskualde eta herritako plataformetan kanpaina prestatzeko prozesuak hasi dira, eta, horrela, kanpaina guztia izapidetzera onartu eta hurrengo egunean abian jar dadin.

Koordinazio-taldeetan zein mugimenduaren oinarrian sumatzen den giroa, HEL honek duen garrantzia ulertzea ezezik, jende guztiarengana (pentsiodun, langile, gazte, emakume eta gainerako herri-sektoreengana) iristeko prestutasun aktiboa izatekoa da. Izan ere, HEL honek jokoan jartzen duena da gutxieneko pentsio duinak bermatzea, ez bakarrik gaur egun miseriazko pentsioak dituztenentzat, baita etorkizunean antzeko egoeretan egongo direnentzat ere. Eta ezin dugu nabarmendu gabe utzi HEL honetan eskatzen dugunak batez ere emakumeei eragiten diela, beste batzuetan azaldu ditugun arrazoiengatik gutxieneko pentsio miserableak gehien jasaten ari direnak baitira.

Kanpaina luzea izango da, legebiltzarrean eta kalean eztabaidaz betea, izaera eta garrantzi ezberdinetako ekimenekin. Datozen hilabeteetan, albiste-buletin honen bidez, gertatzen diren gorabehera guztien berri emango dugu.

2.- Bizkaian, joan den astean hasi ziren lan-mutualitateei egindako kotizazioei dagozkien 2022ko PFEZaren itzulketak

Bizkaiko eta Arabako Ogasuneko arduradunek duela bi aste egindako adierazpenen arabera, urrian eta azaroan, urtea amaitu baino lehen betiere, 2019., 2020., 2021. eta 2022. urteetako PFEZaren itzulketak egingo dizkiete lan-mutualitateetan 1979ko urtarrilaren 1a baino lehen kotizatu zuten pentsiodunei.

Bada, Bizkaian, joan den astean, 2022. urteari dagozkion itzulketak egin ziren. Eta Ogasunari hainbat kontsulta egin ondoren, Ogasunak ziurtatu du datozen asteetan 2019., 2020. eta 2021. urteetako itzulketak egingo direla.

Araban, ordea, ez da hasi 2022ko likidazioa, ez eta, jakina, 2019., 2020. eta 2021. urteetakoak ere. Eta badirudi Bizkaian baino atzerapen handiagoa egongo dela.

Ez da oso ondo ulertzen zergatik Gipuzkoan duela hilabete batzuk egin ziren itzulketa guztiak, Bizkaian hasi dira 2019tik 2022ra bitarteko itzulketak duela astebete baino zertxobait gehiago, eta Araban oraindik ez dakite noiz egingo diren.

Informazio gisa, diru-sarrera nahikoak izan ez zituztelako, aitorpenik egin behar izan ez zuten pertsonek, itzulketak jasotzeko eskubidea dute PFEZren atxikipenak izan baitzituzten, betiere mutualitateetan kotizatu izanaren baldintzarekin. Halaber, eskubide hori dute 2019tik 2023ra bitartean hil ziren pertsonen oinordekoek, PFEZren atxikipenak izan zituztenek eta mutualitateei ere kotizatu zietenek. Noski, garai horretan bizirik egon ziren urteena egokituko zaie.

Kasu horietan, itzulketak ez dira ofizioz egingo. Hau da, eskatu egin beharko dute.

3.- Urriak 17: Pobreziaren Aurkako Nazioarteko Eguna

Data hori dela eta, hainbat gizarte- eta auzo-erakundek honako hau adierazi dute:

“Pobrezia Desagerrarazteko Nazioarteko Egunaren ospakizuna 1987ko urriaren 17an hasi zen. Egun horretan, ehun mila pertsona baino gehiago elkartu ziren Parisko Trocadero plazan, 1948an Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala sinatu zen lekuan, pobreziaren, indarkeriaren eta gosearen biktimak omentzeko”.

Duela gutxi, titular handiak irakurri ditugu, non nabarmentzen den Banku handiek 14.000 milioi irabazi dituztela 2024ko lehen seihilekoan, iaz baino %13 gehiago. Horri gehitu behar diogu Energiek %30 gehiago irabazi dutela ekainera arte: Iberdrolak, Naturgyk, Endesak eta Repsolek 7.600 milioi eurotik gorako irabazi garbiak izan dituzte batera lehen seihilekoan. Era berean, eraikuntza enpresa handiek (ACS, Ferrovial, Acciona, Sacyr, FCC eta OHL) %55eko hazkundea izan dute 2.500 milioi euro irabazi ondoren.

Bankuen, elektrikoen eta eraikuntza-enpresen mozkinen hazkundearen testuinguru honetan, Eusko Jaurlaritzak berak adierazi du Euskal Autonomia Erkidegoko biztanleen herenak zailtasun handiak dituela oinarrizko premiak asetzeko.

2022ko Pobreziari eta Gizarte Desberdintasunei buruzko Inkestak (PGDI) egiaztatzen du zailtasunak areagotu egin direla hilaren amaierara behar den duintasunaz iristeko, biztanleriaren %22,3ra dugu egoera horretan. Datu horri gehitu behar diogu 159.737 pertsona daudela pobrezia-arriskuan, hau da, biztanleriaren %7,4.

Azpimarratzekoa da guztira 87.387 pertsona daudela pobrezian, nahiz eta EAEk prestazio sistema bat duen, hodeien bidez jartzen dena. 35 urte igaro ondoren, bazterketa-arriskuan dagoen biztanleriaren %54,57 pobrezian mantentzen da, hau da, biztanleria osoaren % 4.

Pobreziaren eta hilaren amaierara iristeko zailtasunen zifra horiek direla eta, Diru-sarrerak Bermatzeko eta Gizarteratzeko Euskal Sistemari buruzko abenduaren 22ko 14/2022 Legea indargabetzea aldarrikatzen jarraitzen dugu. Lege berri bat aldarrikatzea eskatzen dugu, pobrezia-arriskuan dauden pertsona guztiengana iritsiko diren prestazioak bermatuko dituena, behartsu izaten jarraitzera behartuko dituzten betekizun, baldintza eta betebeharrak eragotzi gabe.

Manifestua sinatu duten taldeek pobrezia-egoeraren larritasunaren aurrean protesta egiteko eta aberastasunaren banaketa bidegabea salatzeko deia egin dute. Hori dela eta, datorren ostegunean, hilak 17, goizeko 11: 00etan, elkarretaratzea egingo dute Eusko Jaurlaritzaren Bilboko Ordezkaritzaren aurrean. Eta beste kolektibo sozial batzuk gonbidatu dituzte horrekin bat egitera.

4.- Itxialdia Berrizko osasun-zentroan, mediku falta salatzeko

Berrizen hilabeteak daramatzate mobilizatzen, beren herriko anbulatorioan medikurik ez dagoelako. Egoera hori Zaldibar herrian errepikatzen da. Arazo horren eta Durangaldean gertatzen diren antzeko beste hainbaten aurrean, ostegunean, hilak 3, manifestazio masibo eta arrakastatsua egin zen Durangon, 2.200 pertsona bilduz.

Azken asteetan, Osakidetzako hainbat instantziatan Berrizko herritarrei hitz eman diete berehala sendatuko zituztela osasun-zentroko 3 medikuak, edo gutxienez bat edo bi. Baina promesa horiek ez dira bete, eta herriaren nazka eta haserrea areagotu baino ez dira egin.

Hori dela eta, joan den astelehenean herritar talde handi batek, batez ere herriko mugimendu pentsioduneko kideek, anbulatorioan ixtea erabaki zuen. Arratsaldeko hirurak arte 60/70 lagunek egin zuten, gero arratsaldez 30 inguruk, eta gauez 15ek. Astearte goizeko 8etan anbulatoriotik alde egitea erabaki zuten, borondate txarreko keinu gisa, herriko herritar guztiei zegozkien zerbitzuak normaltasunez eman ahal izateko.

Ekimen honek oihartzun handia izan du komunikabideetan, itxialdia egin zuten pertsona batzuei irrati eta telebista bidez egindako elkarrizketekin. Osakidetzako arduradunek ezin izan dute saihestu arazo horrek Berrizen, Zaldibarren eta Durangaldean sortzen ari den tentsio soziala. Hori dela eta, atzo, ostirala, elkarrizketa bat izan zen Osakidetzako zuzendari nagusiaren eta herritarren protesten buru diren pertsonen ordezkaritza baten artean. Osakidetzako zuzendariak konpromisoa hartu zuen gaur egun osasun-zentroak duen medikuari beste bi medikuren artean %80an bete beharreko beste lanpostu bat gehitzeko, eta haiei dagokien hirugarrena osatzen “saiatuko” dela, baina horretarako zailtasunak dituztela adierazi zuen.

Atzo egindako elkarrizketaren ondoren, elkarretaratze bat ere egin zen batzarrarekin, Osakidetzako zuzendariak planteatutakoaren berri emateko, gertatutakoa baloratzeko eta dagokien hiru medikuak lortu arte eman beharreko urratsak aztertzeko. Zalantzarik gabe, Osakidetzak planteatutako proposamena apur bat mugatua bada ere, egindako protesta sozialengatik bakarrik uler daiteke. Mobilizazioek emaitzak ematen dituzte.

5.- Palestinarekiko elkartasun ekimen berria hilaren 21ean Euskal Herriko udalen aurrean

Netanyahuren gobernu sionistak eta Israelgo armadak lurreko bonbardaketekin eta erasoekin jarraitzen dute Gazan, Zisjordanian eta Libanon, eta hildako eta zauritutako pertsonen (gehienak zibilak, gehienak emakumeak, haurrak) ondorio amaigabeak utzi dituzte, gosea, laguntza medikoko zerbitzuen erabateko likidazioa… Azken batean, lur errearen eta genozidioaren politika oldarkor basatia.

Su-etena eteteko nazioarteko edozein eskariri entzungor egiten jarraitzen du, mugatua bada ere, eta lerro hauek idazten ari garenean oraindik ere Iranen aurkako mendeku erantzuna gauzatu ez duen arren, misilen eraso mugatuagatik, AEBen babesarekin egiteko arriskuak pil-pilean jarraitzen du, eta horrek gerra zabaldu dezake Ekialde Hurbilean.

Euskal Herrian eta nazioarteko toki askotan mobilizazio handiak egin dira herri palestinarraren genozidioa gelditzeko. Joan den larunbatean, Bilbon eta Iruñean egindako babes eta elkartasun manifestazioetan, 30.000 pertsona inguruk parte hartu zuten. Baina protesta eta mobilizazio sozialek aurrera jarraitu behar dute Israelgo Gobernuaren eta armadaren politika basatia geldiarazi eta amaitu nahi badugu.

Hori dela eta, Gernika-Palestina elkartasunerako herri plataformak, astelehenean Donostiako Aiete jauregian egindako ekitaldi batean, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, besteak beste, alderdi politiko, sindikatu eta bestelako kolektibo edo mugimendu sozialek parte hartu zuten, adostasun sozial zabala erakutsiz, eta dei egin zuen Euskal Herriko udal guztien aurrean elkarretaratzeak egin zitezen urriaren 21ean, astelehena, arratsaldeko 7etan.

6.- Lizarrako ekimen berria

Aurrera doaz titulartasun publikoa duen Lizarrako adinekoentzako egoitza berriaren lanak, eta 2026an irekiko dituzte ateak. Egoitza berriaren proiektua Nafarroako Gobernuak eta Europako funtsek bultzatu dute 10,1 milioi euroko inbertsioaren bidez, eta, Europar Batasuneko Next Generation funtsen kontura proiektuak gauzatzeko, Eskubide Sozialen eta 2030 Agendaren Ministerioak eta Foru Erkidegoak sinatutako lankidetza-hitzarmenaren barruan dago.

Izen bereko komentu zaharrean dagoen gaur egungo Santo Domingo egoitza ordezkatuko du. Eraikin berrian, 65 plaza izango dituen egoitza bat sortuko da, bost bizikidetza-unitatetan banatuta, hiru solairutan.

Bizitegi-zonaldean, proiektuak gela gehienak banakakoak izatea planteatzen du, guztira 14,4 metro koadroko 61 logela, eta 20,65 metro koadroko bi logela bikoitz ere proposatu dira. Gela bakoitzean etxeko giroa irudikatu nahi da, etxeko altzariekin, argiztapen mota ezberdinekin eta eserita egonda, kanpoaldera begira egoteko aukera izanda. Erabiltzaileek, osasun-langileei zuzenean deitzeko sistemaz gain, banakako bainugela irisgarria izango dute.

Kanpoaldean, erreformak negutegia eta hiri-baratzea sortuko ditu, baita aire zabaleko gimnasioa duen zirkuitu bioosasungarri bat eta zentzumenen lorategi bat ere, estimulazio sentsoriala eta kognitiboa errazteko. Halaber, sarrerak eskailerak eta aldapa irisgarria izango ditu.

Interesgarria da Nafarroako Gobernuak bultzatutako proiektu hau. Baina oso mugatua da eta izaera sinbolikoa du, konponbiderik gabe jarraitzen baitute Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako Departamentuak egoitzetan eta zentro publiko eta pribatuetan, adinekoei eta mendekoei arreta emateko sektorean, dauden arazoek. Tamalez, arreta-ereduan, ekimen pribatuak gero eta nagusiagoak dira. Sektorearen kezka orokorra da kalitate-mailek izan duten murriztapena, enpresa kudeatzaileek nahi dituzten mozkin-marjinak lortu ahal izateko, kostuak murrizteko beharraren ondorioz.

Gaur egun, Nafarroan 72 egoitzetatik 2 bakarrik dira titulartasun eta kudeaketa publikokoak, aipatutako Santo Domingo eta Iruñeko Vergel egoitzak, eta bietan Langileen Batzordeak eta sindikatuek behin baino gehiagotan salatu dute langilerik ez dagoela, asteburuetan ez direla txandak betetzen, eta ohikoa dela, halaber, erizaintzako pertsonarik ez egotea asteburu guztietako arratsaldeko txandan, eta oporrak hartzen edo baja hartzen duten bakoitzean, oporraldietan egoera jasanezinak sortzen direla.