Albiste eta informazio interesgarriak        2024ko urtarrilak 13 

1.- Datorren astelehenean, urtarrilak 15, pentsiodunen ospakizunak

Datorren astelehenean, urtarrilak 15, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren 6. urteurrena ospatuko da. Hegoaldeko lau hiriburuetan eta 75 herri ingurutan ekimen ugari burutuko dira, herri askotan manifestazioak egingo dira eta, bereziki, ekimen guztiak musikaz eta bertsolariez lagunduta egingo dira, utzi gaituztenei edota, 80 urte baino gehiago izanda, erne eta tinko asteko elkarretaratzeetan eta manifestazioetan parte hartzen jarraitzen dutenei omenaldiak ere txertatuko dira eta amaitzeko edateko eta jateko aperitiboak izango dira.

Sei urteko borroka etengabearen ondoren, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak eta bertan parte hartzen dugunok eskubidea dugu gure borroka aitortzeko eta egun hau ospatzeko. Baina ez nostalgia-izpirituaz, baizik eta gure aldarrikapenak duintasunez defendatzen jarraitzeko gogo eta borondate sendoaz. Hala islatzen da Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak ospakizun horren harira argitaraturiko manifestuan. Ondoren, manifestu horren laburpen zabala jasotzen dugu. Hauxe da goiburua:

Lortutakoa ospatzen dugu. Falta dena lortuko dugu.

Urteetan pentsiodunak era txarrean tratatuak izan ondoren, Fatima Bañez ministro andereak gure pentsioen %0,25eko igoera baieztatzeko bidalitako gutunak bazterrak harrotu zituen eta milaka pentsiodun kalera irten ginen borrokatzera. Sei urte geroago hala jarraitzen dugu..

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendukoek lortutakoa ospatu egiten dugu: 2013ko PPren erreformak finkaturiko Pentsioen Errebalorizazioaren Indizea (%0,25) indargabetzea; Pentsio Sistema Publikoa (PSP) guztiz bideragarria dela erakustea; Iraunkortasun Faktorea indargabetzea eta gure pentsioak erdira murrizteko nahia eta erabaki berriak hartzeko ahalegina saihestea. Izan ere, aurten izango dugun %3,8eko igoera, galdutakoa konponduko ez duen arren, gure borrokaren ondorioa baita. 

Harro gaude bidezkoa den aberastasunaren banaketaren aldeko borroka erakunde sozial eta sindikalekin partekatzeaz. Baita soldatak, pentsioak eta zerbitzu publikoak hondatzen dituzten politika publikoak eraldatzeko erreferente garrantzitsua izateaz ere.

Osasun publikoaren alde eta mendekotasuna artatzeko zerbitzu soziosanitario publiko komunitarioen aldeko mobilizazioetan parte hartzen jarraitzen dugu; langileen soldatak eta lan-baldintzak hobetzeko borrokei elkartasuna adierazi diegu. Euskal Herrian gizarte mobilizaziorako erreferente izatea lortu izana eta Estatuko beste Herri eta Erkidego batzuetako pentsiodunen elkarteekin mobilizazioak partekatzea ospatzen dugu.

Mila arrazoi ditugu borrokan jarraitzeko. Onartezina da langileek, pentsiodunok eta, oro har, herritarrek, prezioen igoeraren bidez, finantza-oligopolioen eta energia kudeatzaileen mozkin errekorrak ordaintzea. Onartezina da gero eta pentsiodun gehiagok uko egin behar izatea oinarrizko premiak asetzeari, hala nola, etxe erosoak izateari, osasunerako eskubideari, elikadura osasuntsuari eta erretiroaren ondoren diru-sarrera duin eta nahikoak bermatuta izateari.

Banatu nahi gaituztenen aurka: Gazteek eta adinekoek, jarduneko langileek, pentsiodunok, gizonek eta emakumeek, eskakizun bera dugu, aberastasunaren bidezko banaketa, soldaten eta pentsioen erosteko ahalmena berreskuratzea eta zerbitzu publikoak hobetzea. Hala egin dugu azken sei urteetan, eta borrokan jarraituko dugu, gauzatzeke dauden aldarrikapenak lortu arte eta, batez ere, Gutxieneko Pentsio Duina eta behar bestekoa lortu arte. Eta bukatzen du HEMEN eta ORAIN 1.080!

2.- Inflazioaz baliatzen dira bizitza-kostuaren prezioak igotzeko

Lehiaren Euskal Agintaritzaren (LEA) arabera, herri-interesak defendatzeaz oso susmagarria ez den erakundea, 2021eko urtarriletik 2023ko abuztura bitartean prezioen igoera orokorra %16koa izan da. Baina aitortzen du erosketa-saskiaren funtsezko zati bateko elikagaien prezioen igoera %26,8koa izan dela, eta portzentaje hori handiagoa da erosketa-saskian pisu handiagoa duten beste produktu batzuk kontuan hartzen badira, oliba-olioa adibidez, aldi tarte berean %30 baino gehiago igo baita. Facua-Consumidores en Acción plataformaren arabera, 2023an oliba-olio birjina estra batez beste %69,3 igo da Hego Euskal Herriko eta Estatuko supermerkatuetan.

Prezioen igoera eskandalagarri hori, gainera, zenbait produkturi Balio Erantsiaren gaineko Zerga (BEZ) murriztu zaienean gertatu da. Baina ez dirudi murrizketa horrek eragin garrantzitsurik izan duenik; izan ere, besteak beste, elikagaien banatzaile handiek ez dute, zegokien bezala, BEZaren murrizketa horiek beren produktuen azken prezioetan islatu, gutxienez horien kostu handia arintzen saiatuz.

Eta, dirudienez, hainbat komunikabideren eta enpresa-buruzagien adierazpenen arabera, nazioartean sortutako ziurgabetasun eta arazo ekonomikoen ondorioz, prezioek gora egiten jarrai dezakete, eta horrek eragina izango du herritar gehienengan.

Egun hauetan behin eta berriro errepikatu digute soldatek eta pentsioek ez dutela erosteko ahalmenik galdu, edo are gehiago “inflazioaren gainetiko igoerak izan dituztela” entzun dugu ere. Aldi berean, pentsio publikoen sistema jasanezina dela diote, gero eta jende gehiago baitago erretiratuta eta pentsio handiagoak baitituzte, gero eta erretiratuak baino langile gutxiago baitaude, eta, gainera, belaunaldi berriek soldata txikiagoak baitituzte eta gazte askok prekarioan lan egiten baitute.

Inoiz ez dituzte aipatzen inflazio handiarekin batera lortutako banku- eta enpresa-irabazi izugarriak, ez eta soldatak eta enplegua hobetzeko beharra ere, gizarte-segurantzako diru-sarrerak handitzea ondorioztatuko dituztenak kotizazio handiagoak izango direla eta. Langile klasearen lan-baldintzen, pentsioen eta gastu sozial guztien murrizketak dira bere errezeta bakarrak. Pentsiodunoi, langileei eta gainerako herri-sektoreei gure eskubideak defendatzeko mobilizatzea eta protesta egitea besterik ez zaigu geratzen.

3.- Alarguntza-pentsioaren ehunekoa handitzeko, oinarri arautzaileari %52 aplikatzetik %60 izatera igaroz, eskubidea izateko baldintzak

Alarguntza-pentsioak dituzten hainbat lagunek adierazi dute arreta eta informazio falta handia dutela pentsioaren oinarri arautzailearen kalkulua %52tik %60ra igaro ahal izatekoari buruz. Jarraian, eskubide hori eskuratu ahal izateko bete beharreko baldintzen berri emango dugu.

Oro har, alarguntza-pentsioaren oinarri arautzaileari aplikatzenzaion portzentajea % 52 da. 2019ko urtarrilaren 1etik aurrera, alarguntza-pentsioaren oinarri arautzaileari aplikatu beharreko ehunekoa %60koa izango da onuradunak honako baldintza hauek betetzen baditu:

1.- 65 urte edo gehiago izatea. 

2.- Espainiako edo atzerriko beste pentsio publikorik jasotzeko eskubiderik ez izatea. 

3.- Inoren konturako edo norberaren konturako lanak egiteagatik diru-sarrerarik ez jasotzea. 

4.- Kapital higigarriaren edo higiezinaren errentak (banku-interesak, alokatutako lonjak edo pisuak, etab.), ondare-irabaziak (herentziak, akzioak, etab.) edo jarduera ekonomikoen errentak ez izatea pentsioak igotzeko legean urtero ezartzen den muga baino handiagoak. Muga hori, gutxieneko pentsioetan osagarria jasotzeko eskubidea izateko edo ez izateko kontuan hartzen den zenbatekoa bera da, eta 2024 urtean 8.942 eurokoa da (pentsioa kontuan hartu gabe).

Inprimaki espezifiko bat aurkeztu behar da Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalean (GSIN), Administrazioak ez baitu ofizioz ematen.

GARRANTZITSUA. Eskaera-formularioan oraindik agertzen da 2023ko diru-sarreren muga (8.614 euro urtean), baina GSINak eguneratzen ez duen bitartean, erabiltzen jarrai daiteke.

Kasu batzuetan, oinarri arautzailearen %70 jaso daiteke, baina hiru baldintza bete behar dira: familia-kargak izatea, 26 urtetik beherako seme-alabekin edo familian hartutakoekin edo gutxienez %33ko ezintasun-maila duten 26 urtetik gorako pertsonekin bizitzea; bigarren baldintza litzateke alarguntza-pentsioa izatea diru-sarreren iturri bakarra; eta hirugarren baldintza da pentsiodunaren urteko errendimendu guztiek, kontzeptu guztiengatik, gutxienekoa (23.408,20 €-ko zenbatekoa) ez gainditzea.

Hori guztia Gizarte Segurantzaren egoitza elektronikoaren bidez kontsulta daiteke: www.seg-social.es. Familia kargak izanda, alarguntza-pentsioa; zenbatekoak eta ehunekoak.

4.- 2024rako pentsioetako batzuk eguneratzeari buruzko datuak

Asteazkenean onartu zuten Diputatuen Kongresuan 2024rako pentsioak ezartzen dituen lege-dekretua. Jarraian azaltzen den koadroan horietako batzuk nola geratuko diren azaltzen da.

Kotizaziopeko pentsioak

. Oro har, %3,8ko igoera izango dute. Hilean 1.000 euroko kotizaziopeko pentsioa duen pertsona batek 1.038 euro jasoko ditu.

Erretiroko eta ezintasun iraunkorreko gutxieneko pentsioak

. Ezkontidea ardurapean duten 65 urtetik beherako onuradunentzat 14.466,2 euro izango dira urtean (1.033,3 hilean). %5,3ko igoera.

. 65 urtetik gorakoentzat, ezkontiderik ez badute, 11.552,8 eurokoa izango da urtean (825,2 euro hilean). %5,3ko igoera.

. 65 urtetik beherakoentzat, ezkontiderik ez badute, urtean 10.808 eurokoa izango da (hilean 772 euro). %5,3ko igoera.

. 65 urtetik gorakoentzako baliaezintasun handiko kasuetan, ezkontidea ardurapean badute, %6,9ko igoera izango dute, eta urtean 21.698,6 euroko pentsioa jasoko dute (1.549,9 hilean).

. Baliaezintasun handiko kasuetan, ardurapeko ezkontiderik gabe, igoera %5,3koa izango da, eta 17.329,2 euroko pentsioa jasoko du (hilean 1.237,8 euro).

Alarguntasuna familia-kargekin

Familia-kargak dituzten alargunek %14,1eko igoera izango dute, eta urtean 14.466,2 euroko pentsioa jasoko dute (1.033,3 hilean). Baina baldintza batzuk bete behar dituzte: 1) 26 urtetik beherako seme-alabekin edo adineko ezinduekin bizitzea. 2) Familia-unitatearen diru-sarreren muga bat ezartzen da: diru-sarrera guztien eta kideen kopuruaren arteko baturak ezin du urteko LGSaren %75 gainditu, aparteko ordainsariak alde batera utzita. 3) Alarguntza-pentsioak onuradunaren urteko diru-sarreren %50 baino gehiago izan behar du. 4) Pertsonaren diru-sarrerak ezin dira izan 18.877,6 eurotik gorakoak urtean (2023an). Bestela, pentsioa muga hori gainditzen duen zenbatekoan murriztuko da.

Familia-kargarik gabe

Alargunak, familia-kargarik gabeak. 65 urteko titularrek edo %65eko edo gehiagoko desgaitasuna dutenek 11.552,8 euro kobratuko dituzte urtean (hilean 825,2). 60 eta 64 urte bitartekoek 10.808 euro urtean (772 euro hilean). 60 urte baino gutxiagorekin 8.752,8 urte urtean (625,2 hilean). Kasu horietan guztietan, igoera %5,3koa izan da.

Iruzkinak

%3,8ko igoerarekin ez da berreskuratu pentsioen erosteko ahalmenaren galera azken urteetan. Kotizaziopeko gutxieneko pentsioak duela sei urtetik eskatzen ari garen 1.080 euroen oso azpitik egongo dira. 1.033,3 euroko pentsioa eskuratzeko baldintzak bete behar dituzten alarguntza-pentsio minimoek pentsio guztien %4ri baino ez diote eragingo. Beraz, gehien-gehienak 1.080 eurotik beherako pentsioekin geratuko dira.

5.- Pentsiodunen manifestazioak Ezkerraldean (Bizkaia)

Datorren astelehenean, hilak 15, Portugaleteko pentsiodunen mugimenduak manifestazioa deitu du herrian Osakidetzaren murrizketak salatzeko eta osasunaren eta zerbitzu soziosanitarioen izaera publikoa defendatzeko. Helburu berberen alde mobilizatzen ari diren Barakaldoko eta Sestaoko herri plataformen babesa eta partaidetza izango du. Eguerdiko 12etan abiatuko da Gorbeia Mendi plazatik.

Eta 22an, Ezkerraldeko (Ezkerraldea) eta Meatzaldeko (Meatzaldea) mugimendu pentsiodunak manifestazio bateratu berri bat bultzatuko du, oraingoan Santurtzin, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduaren (MPEH) 6. urteurrenaren ospakizunari jarraipena emanez eta pentsio publiko eta duinen alde borrokatzen jarraitzeko beharra azpimarratuz, bereziki 1.080 euroko gutxieneko pentsioaren alde, baita osasunaren eta izaera publiko eta unibertsaleko zainketen alde ere.

6.- EAEko erakundeen atzerakada garraio publikoaren tarifen deskontuekin

Azkenik, EAEko erakundeen mendeko garraio publikoen tarifen prezioek %50eko deskontua izango dute. Asteazkenean Diputatuen Kongresuan berretsi zen Estatuko Gobernuak deskontu horren %30 egingo duela. Beste %20ko deskontua Lakuako Lan Sailak ordainduko du, %10ekoa dagokion garraio-zerbitzuen partzuergo edo operadore bakoitzeko.

Baina ezin dugu ahaztu EAEko erakundeak 2024rako garraio publikoaren faktura edo ordainketa-txartel gehienei %20ko deskontua kentzen saiatu zirela. Inolako justifikazio sozialik gabeko azpiegituretan ehunka milioi euro gastatzen direnean, argi eta garbi erakusten du gastu publiko mugatu baten ondoriozko axolagabekeria. Gizarte-haserre orokortu batek eta kalean egindako protesta-ekintza batzuek bakarrik behartu zuten zuzenketa hori egitera. EAEn ez bezala, Nafarroan ez zen deskontu hori kentzea planteatu.