Albiste eta informazio interesgarriak                        2024ko uztailaren 27a

1.- Abuztuaren 19an: pentsiodunen mobilizazioa Bilbon

Hasiera-hasieratik, 2018an, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak manifestazioak bultzatu izan ditu urtero Bilboko Aste Nagusian, mugimendu pentsiodunaren aldarrikapenak jaietan ere ozenki kaleratzeko; bereziki, premiazkoa eta beharrezkoa dela gutxieneko pentsioak gutxienez 1.080 eurokoak izatea, Hego Euskal Herrian 220.000 pentsioduni eta Espainiako Estatuan lau milioi baino gehiagori eragiten dietenak, batez ere emakumeei, Jakin badakigu kopuru hori oso mugatua dela azken urteotan prezioek izan duten igoeraren aurrean, batez ere erosketa-saskia osatzen duten oinarrizko produktuena kontuak hartzen badugu.

Aurten, Aste Nagusiko astelehena abuztuaren 19an izango da. Eta manifestazioa eguerdiko 12:00etan hasiko da Eliptiko plazatik udaletxe aurrean amaitzeko. Estatuko beste erkidego eta herri batzuetako lankide pentsiodunek ere parte hartuko dute. Alaia eta koloretsua izango da, Aste Nagusiko jaiek eskatzen duten bezala, eta festetan parte hartzea alaitzen eta sustatzen duten konpartsen txosnek prezio merkean eskainitako aperitibo batekin amaituko dugu.

Kartel bat argitaratu da eta manifestu bat prestatu da Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduaren (BPM) izenean, manifestazioaren zergatia eta pentsiodunen mugimenduaren eskari garrantzitsu eta premiazkoenak azaltzeko. Bilboko jaiak nolabaiteko erreferentea dira inguruko herrientzat eta Bizkaiko biztanleriaren parte handi batentzat, eta, horren barruan, pentsiodunentzat. Hori dela eta, aukera ona da pentsiodun asko manifestaziora joateko, herritar guztiei gaurko pentsiodunen bizi-baldintzei oso modu garrantzitsuan eragiten dieten aldarrikapen eta eskaerak plazaratzeko, eta, era berean, hurrengo belaunaldientzako pentsioen etorkizuna markatzeko.

2.- Etxeko Laguntza Zerbitzuak (ELZ) publikoak izateko eta udalek kudeatzeko aurrerapausoak

Duela hilabete batzuk jakinarazi genuen Iruñeko Udalaren gobernu berriak, Osoko Bilkuran onartu ondoren eta langileen ordezkariekin adostuta, Etxez Etxeko Laguntza Zerbitzua (ELZ) bere gain hartu zuela esklusiboki, zerbitzu hori udal langileek garatu zezaten, Iruñeko ELZ sozietatea likidatu ondoren.

Eta ekainaren 22ko gure berrien buletinean adierazi genuenez, Udalak zerbitzua esklusiboki bere gain hartu zuenetik, etxeko laguntza hobekuntza funtsezkoa izan da. 2023ko abendutik 2024ko maiatzera bitartean, mendetasun-egoeran zeuden adinekoei arreta emateko 9.862 ordu izatetik 12.547 ordu izatera igaro da. Artatutako pertsonei dagokienez, kopurua 616tik 648ra igo da; horietatik 343 mendekoak ez ziren pertsonak ziren, 93k mendetasun ertaina zuten eta 45ek mendetasun handikoak. Generoari dagokionez, artatutako pertsonetatik 441 emakumeak ziren eta 207 gizonak.

Eta duela pare bat aste jakin izan dugu Galdakaoko Udaleko osoko bilkurak onartu duela Etxez etxeko Laguntza Zerbitzuaren ardura zuzena hartzea datorren urtetik, 2025etik, aurrera. Bermeoko Udalak aspalditik kudeatzen du zerbitzu hori zuzenean, eta duela gutxi Lea Artibaiko Mankomunitatea ere kudeatzen ari da. Baina Iruña edo Galdakoa bezalako udalek, duten biztanleria-dimentsioarekin, zerbitzu hori publikoki bereganatzeko urratsak egiteak esanahi handia du, eta erreferente bihurtzen dira jokabide hori orokortzeko, ez bakarrik herri ertain edo txikietan, baizik eta biztanleria handia duten herrietan.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarentzat, adinekoen eta pentsiodunen zaintzaren gaia oso garrantzitsua da, eta erakundeek gero eta arreta handiagoa eskaini behar diote, are gehiago biztanleriaren zahartzea gero eta handiagoa denean, eta, ondorioz, baita haien arretaren beharrak ere.

Arreta publikoa eta doakoa izan behar du, eta etxez etxeko arreta-zerbitzuetara ez ezik, egoitzetara eta bestelako zaintza-zerbitzuetara ere iritsi behar du. Zoritxarrez, erakunde garrantzitsuenak kontrolatzen dituzten indar politikoentzat, zainketen kontua ez da lehen mailako arazoa, are okerrago, ez daude prest zaintza-zerbitzuak publikoak eta doakoak izan behar direla onartzeko. Aitzitik, dirulaguntza publikoak ahalbidetzen edo laguntzen dituzte, erakunde pribatuentzako negozio bihur daitezen, etekin handiak lor ditzaten eta zerbitzu mahiko eskasen ordez.

Duela hilabete batzuk, Bilboko Udalak modu eskandalagarrian igo zituen erabiltzaileek etxeko laguntza-zerbitzuak artatzeko ordaindu behar zituzten ordainketak. Pertsona askok, horietako askok diru-sarrera edo pentsio baxuak zituzten, behar zituzten zerbitzu-orduak murriztu behar izan zituzten. Bestalde, ELZko langileek ikusten dute enpresek ahalegin handiagoa egitera behartzen dituztela soldata kaskar samarrak kobratzeko.

Aipatu ditugun udalen adibideak akuilagarri izan beharko lirateke, beste batzuek ELZez arduratzeko konpromisoa edo animoa har dezaten. Uste dugu udal bakoitzaren esperientzietan oinarrituta interesgarria dela konpontzeko errazak ez diren erronka eta zailtasunen aurrean, horiek konpontzeko borondate politikoa eta gizarte-sentsibilitatea eskatzen baitute.

3.-Enpresek are gutxiago ordaindu nahi dute zergetan

Joan den astean, Confebaskek hainbat zerga-neurri proposatu zituen, besteak beste, Sozietateen gaineko Zergaren (SZ) gutxieneko tasa %17tik %15era jaistea eta Ondarearen gaineko Zerga (OZ) kentzea. Hau da, zerga gutxiago ordaintzea.

Lehenik eta behin, aipatu behar da enpresa handiek gutxieneko tasa gisa ezarritako %17 hori baino gutxiago ordaintzen dutela, batzuek askoz gutxiago. Eta hori egin dezakete Foru Arauak gutxieneko horretatik kanpo uzten dituelako I+G+b-ko kenkariak eta trantsizio energetikoarekin lotutakoak. Izatez, 2021ean, 6 eta 60 milioi euro arteko irabaziak zituzten enpresek, batez beste, %14 ordaindu zuten.

Baina ehunekoa baino garrantzitsuagoa da zein zenbatekoren gainean kalkulatzen den, SZren kuota efektiboa ez baita irabazien gainean kalkulatzen, baizik eta kontabilitate-emaitzari murrizketa eta onura fiskal ugari kentzen zaizkio, Ogasunari ordaindu beharreko zenbatekoa lortu arte. Horrela, Petronor edo Kutxabank bezalako enpresek irabazien % 2 inguru ordain dezakete. Eta oraindik gutxiago ordaindu nahi dute.

Eskaera hori are bidegabeagoa da, kontuan hartzen badugu SZk diru-bilketan duen pisua gero eta txikiagoa dela. Bilketaren %80 PFEZn eta BEZean oinarritzen da, eta SZk bildutakoa, berriz, %8 inguru da. Hau da, enpresek langileek eta pentsiodunek baino ekarpen txikiagoa egiten diete Foru Ogasunei.

Confebaskek OZ kentzea ere proposatu du, baina hori ez da enpresei ezarritako zerga bat, baizik eta banakako pertsonei, bere ondarearen arabera, ezarritakoa. Oso aberatsak diren pertsona gutxiri eragiten die, eta, gainera, oso gutxi ordaintzen dute duten aberastasun guztiagatik. Bizkaian, adibidez, 600 pertsona inguruk 8.000 milioi €-ko ondare garbia pilatzen dute. Pertsona horiek 111,5 milioi € (%1,4) ordaindu beharko lizkiokete Ogasunari, baina, ezkutu fiskala deritzona aplikatuta, erdia baino gutxiago ordaintzen dute (47,6 milioi €). Eta Confebaskek 0 euro ordaindu nahi du (Madrilgo Erkidegoan bezala).

Bizkaiko Ahaldun Nagusi andereak adierazi du prest dagoela Confebasken proposamenak aztertzeko. Eta gehien dutenei (enpresa eta aberats handiak) dagokiena ordaintzera behartuko duen zerga-erreforma aldarrikatzen dutenei, noiz entzungo die? Irailetik aurrera, Foru Aldundiek zerga-aldaketen proposamenak aurkeztuko dituzte. Eztabaida hori sindikatuei eta eragile sozialei ireki behar zaie, proposamen ezberdinen kontraste horretatik abiatuta, gaur egungoa baino zerga-sistema bidezkoago eta progresiboago baterantz aurrera egin dezagun.

4.- Iruñeko Epaitegiak hil ondorengo aintzatespena 

Iruñeko Lan Arloko 4. zenbakiko Epaitegiak, uste den baino gehiagotan krudeltasun osoarekin gertatzen dena adierazten duen ebazpenean, bere buruaz beste eginda 2022ko irailean hil zen senide batek egindako eskariari bi oinordekok aurkeztutako demanda jarraitua berretsi egin du. Naiz eta bere garaian Gizarte Segurantzak onartu behar izan zion arren, zeukan ezintasun iraunkor absolutuak eragindako osasun egoera kaskarragatik, diagnostikatutako patologia larriengatik eta osasun mentaleko arazo larriengatik.

Orain, bi pertsona horiek Gizarte Segurantzaren erabakia errebokatzea lortu dute epaitegian, hil ondoren, eta, horrela, onartzen da euren senideari gaixotasun arruntak eragindako ezintasun absolutua aitortu behar izan ziotela 2021eko maiatzean (eskatu zuenean) 2022ko irailera arte (hil zen arte). GSINk 30.000 euro zor dizkie orain bere oinordekoei estimatutako pentsioagatik.

2021eko apirilean, langile honek, ezgaitasun-graduko espediente bat hasi zuen, erabateko ezgaitasuna aitor ziezaioten (ezin izan zuelako inolako lanik egin), baina Gizarte Segurantzak ukatu egin zion, lesioek ez zutela inolako larritasunik argudiatuta, eta lana bilatzera behartu zuen, nahiz eta egoera pluripatologikoan egon eta bere osasun mentalak eta familiarrak txarrera egin.

Peritu-txostenean azaltzen denez, giltzurruna transplantatu ondoren hasi zen depresioekin, medikazioari emandako erantzuna ez baitzen ona izan. Orduan hasi zen, jarraitzen du epaiak, aldarte ezegonkorra aurkezten, eta horrek bere bikotekidearekiko haustura eragin zuen, bai eta haren bizimodua aldatzea eta laguntza-sarea galtzen joatea ere. Alkohola eta cannabisa kontsumitzen hasi zen, eta horrek areagotu egin zuen haren koadro afektiboa, eta sintomatologia psikotikoa agertu zen. 2021eko otsailean ospitaleratu zutenean, sintomatologia psikotikoa gutxitzea lortu zuten, eta memorian defizitak zituela ikusi zuten. Hil aurretik bere buruaz beste egiten saiatu zen.

Epaileak gogorarazi duenez, 2021eko otsailean akutuetan ospitaleratutako sintomatologia psikotikoa ezin zen gainditutzat jo GSINk 2021eko urrian egindako balorazioaren unean. Zortzi hilabete baino ez zirelako igaro gertakari psikotikoengatik ospitaleratu zutenetik Gizarte Segurantzan baloratu zuten arte, “denbora laburra, argi eta garbi, gertakari horien ezaugarriak eta maila funtzionalean izan dezaketen bilakaera kontuan hartuta”. Hala, bere patologia psikiatrikoa “ezegonkorra” zela kontatzen du, eta ondoren gertatutakoarekin berresten da, saiakera autolitiko batekin eta bere buruaz beste egiteak eragindako heriotzarekin. Hori dela eta, epaiaren arabera, “demandatzaileak koadro patologiko bat zuen, eta horrek muga funtzional batzuk sortzen zizkion, eta lan-gaitasuna deuseztatzen zion, enpleguari eutsi ahal izateko. Bere egoera klinikoak ez zion lan-diziplinari men egiten uzten”.

5.- Israelek inpunitate osoz eusten dio Gazako sarraskiari

Dagoeneko 40.000 palestinar inguru hil dira Gazan Israelen bonbardaketen eta lurreko erasoen ondorioz. Horiei, hondakinen azpian desagertutako 10.000 lagun eta 90.000 zauritu edota mutilatu baino gehiago gehitu behar zaizkie. Pertsona horietako gehienak zibilak dira, eta asko emakumeak eta haurrak. Aldi berean, eraso hilgarriak eta  bortitzak, atxiloketa masiboak eta lurren okupazioa etengabe gehitzen du Zisjordanian.

Israelek ez die jaramonik egiten Gazako eta Zisjordaniako gerra eta okupazioa amaitzeko eskatuz nazioarteko ebazpen edo gomendio juridikoei, eta Palestinako herriaren kontrako genozidio politika eta erasoak ugaritu egiten ditu. Eta hori guztia Estatu Batuen laguntza militar, ekonomiko eta politikoarekin egiten du, eta Europako estatu gehienen isiltasunarekin, nahiz eta ez izan atsegina.

Era berean, Israelek Palestinaren aldeko nazioarteko elkartasuna mespretxatu egiten du. Nazioarteak esaten duena eta egiten duena ez zaiola batere axola adieraztera emanez, bere gehiegikerien aurkako edozein kritika eta protesta indargabetzen ahaleginduz. Hala ere, nazioarteko elkartasun aktibo eta masibo batek bakarrik behartu dezake gobernu eta estatu asko beren pasibotasunetik ateratzea eta zerbait egitera behartuta egotea, eta Israeli gerra geldiaraztea eta Palestinako herriak autodeterminaziorako eta subiranotasunerako dituen eskubideak onartzera behartzea. Euskal Herrian, beste herri eta herrialdeetan bezala, gure mobilizazioetan tentsioa mantentzea dagokigu, Gazako herriari eta Palestina osoari elkartasuna adieraziz.

6.- Mutualitateei egindako kotizazioengatik itzulketak Gipuzkoan

Joan den astean, Gipuzkoako Ogasunak 2019., 2020., 2021. eta 2022. urteetako itzulketak ordaintzen hasi zen, 1979. urtea baino lehen lan-mutualitateetan kotizatu zuten pentsiodunei zegozkienak. Gainera, urte horietako bakoitzari zegokion itzulketa jasota utzi du. Espero dugu Bizkaiko eta Arabako Ogasunek gauza bera egingo dutela laster, izan ere, indibidualki ezarrita eta globalki zenbatuta daukate itzulketa horiei dagokiena.

7.- Uztailean ere pentsiodunen kontzentrazioak zenbait herritan

Euskal Herriko herri batzuetan pentsiodunek elkarretaratzeak egiten jarraitu dute astelehenetan uztailean ere. Besteak beste, Balmasedan eta Irunen. Azken herri honetan, ohikoa da egiten dituzten elkarretaratze eta ekimenetan pentsiodun talde garrantzitsuak parte hartzea, astelehenean, adibidez, 120 lagun bildu ziren berriro. Adibide ona da, pentsio duinen aldeko borrokari gogoz eusteko.