Albiste eta informazio interesgarriak                          2024ko uztailaren 6an

1.- Euskal eskumena zerga-arloan, noren zerbitzura?

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Aldundiek eta Nafarroako Gobernuak eskumenak dituzte zuzeneko zergak arautzeko, hala nola Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga (PFEZ). Eskumen hori garrantzitsua da zerga-sistema justua, ekitatiboa eta progresiboa garatzeko, baina erakunde horiek kudeatzen dituztenek ez dute beti eskumen hori erabiltzen diru-sarrera gutxien dituzten pertsonen alde, pentsiodunen zati handi baten kasu.

Espainiako Gobernuak hartutako zerga-neurrien aplikazioa da horren adibide bat. Aurtengo otsailaren 6an, Ministroen Kontseiluak onartu zuen 2024an PFEZaren atxikipenak 15.876 eurotik aurrera egitea, Lanbide arteko Gutxieneko Soldata zenbateko horretara igotzearen ondorioz. Neurri horrek hilean 1.134 €-tik beherako pentsioa duten pentsiodunei ere eragiten die.

Hala ere, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Aldundiek 14.000 €-tik aurrera aplikatzen dituzte PFEZaren atxikipenak, eta Nafarroako Gobernuak 14.500 €-tik aurrera. Aldundien argudioa da zerga-erreformari ekingo zaiola eta bertan salbuespena zabaldu egingo dela. Baina atxikipenak PFEZaren Erregelamenduan ezartzen dira, eta Aldundiak onartzen duen Foru Dekretu baten bidez alda daitezke. Ez dute hori egin, eta atxikipenak kalte egiten die 14.000 eta 15.876 € arteko diru-sarrerak dituzten pentsiodunei eta langileei.

Joan den ekainaren 26an, Espainiako Gobernuak zerga-neurriei buruzko Errege Lege Dekretu berri bat onartu zuen; besteak beste, lan-etekinak lortzeagatiko murrizketa 7.302 €-ra arte igo zen errenta-tarte txikienetako zergadunentzat. Neurri hori EAEn eta Nafarroan aplikatzeak eskatzen du Batzar Nagusiek eta Nafarroako Parlamentuak onar dezatela PFEZ arautzen duten Foru Arauen edo Legearen aldaketa. Baina erakunde horiek gobernatzen dituztenek erabaki dezakete murrizketa hori ez aplikatzea edo txikiagoa izatea. Euskal erakunde eskudunek neurri horiek aplikatu edo hobetu behar dituzte, eta ezin dira Ekonomia Itunean edo Hitzarmenean ezkutatu, diru-sarrera gutxien dituzten pertsonei, besteak beste, pentsiodunen zati handi bati, laguntzen dieten zerga-neurri horiek ez aplikatzeko.

2.- Xixongo Suitzako Seiak Babesteko Komunikatuak

Xixongo “La Suizako sei emakume” auziari buruzko epaian, Auzitegi Gorenak hiru urte eta erdiko espetxe-zigorra eta 125.000 euroko kalte-ordaina berretsi die kaltetutako lagunei, indarkeriaz jokatzeagatik eta jazarpenagatik.

Ohar baten bidez, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak (BPM) adierazi du bere ustez Xixonen lankideen aurka jarraitutako prozedurak, epai hori izan baita azken egintza, urratu egiten duela langileek, edozein motatako lan-kontuen aurrean, beren aldarrikapenak modu baketsuan defendatzeko duten eskubidea.

Eta gaineratu du, beraz, gure babesa eta elkartasuna adierazi nahi dizkiegula zigortutako kideei, eta dei egin nahi diegu langile guztiei, multzo horretakoak baikara, eta gizarteari, oro har, gure esku dauden bitarteko guztiekin arbuiatzeko horrelako epaiak, hau da, askatasun demokratikoen ukazioa eta langile-klasearen konkisten aurkako aurrez aurreko erasoa, hala nola, askatasun sindikala edo pentsio-sistema publikoa.

Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduko Emakumeen Kolektiboak ere beste ohar bat argitaratu du, argi eta garbi matxista den epaia dela azpimarratuz; izan ere, gizon asko zeuden, baina zigortutako 6 pertsonetatik 5 emakumeak dira. Emakumeak zaintzeagatik emakumeei emandako epaia da.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua kide duen Estatuko Ekintza Batasuneko plataforma eta pentsiodunen mugimenduek ere babesa eta elkartasuna adierazi diete Xixonen langileei.

Kondena horiek, adibidez, Tubacexen lankideekin kaleratzeak eragozteko egindako borroka luzean egindakoak, Mozal Legearen emaitza dira. Mozal Legeak indarrean jarritzen du langileen, gizartearen edo herriaren edozein protesta mota mugatzeko, kontra egiteko eta zapaltzeko. Indargabetzeko eskaeretatik haratago, ez denez indargabetu, balio du polizia-kidegoek inolako justifikaziorik gabe atestatuak aurkezteko eta epaileek frogarik gabe kondenatzeko eskubide demokratiko oinarrizkoenak osatzen dituzten egitate batzuk.

3.- Nafarroako Lehen Mailako Arretaren narriadura

Jarraian, Kontuen Ganberak Nafarroako Lehen Mailako Arretaren narriadura egiaztatzen duen egunkari batean argitaratutako albiste interesgarri bat azalduko dugu:

Kontuen Ganberak, Nafarroan sektore publikoaren kudeaketa ekonomiko eta finantzarioa fiskalizatzen duen erakundeak, egiaztatu du Lehen Mailako Arretaren eskuragarritasunean okerrera egin duela, eta eskualdeen arabera alde nabarmenak dituela, 2018-2023 aldiko bilakaera aztertzen duen txosten baten arabera.

Adierazi du arazoa batez ere hiriguneetako familia-medikuntzako kontsultetan dagoela. Espezialitate horretan profesionalak sar daitezen sustatzea gomendatzen du, bete gabe dauden plazak betetzeko deialdia egitea eta NUPeko Medikuntza gradukoak gehitzea.

600.000 pertsona inguruk dute osasun txartela Nafarroan, 2018an baino %4 gehiago, eta datu horri biztanleriaren zahartzea gehitu behar zaio.

Azken bost urteetan 61 milioi euro bideratu dira kontratazioetara eta beste 19 profesionalen ezohiko jarduera ordaintzera, baina familia-medikuntzan absentzien erdia baino gehixeago betetzen dira, eta pediatrian, lautik bat bakarrik.

Datozen hamar urteetan 240 medikuk hartuko dute erretiroa Lehen Mailako Arretan, eta Kontuen Ganberaren arabera, horrek kezka sortzen du batez besteko adinagatik (52 urte) eta MIR plazen %63 soilik betetzeagatik.

Erakundearen iritziz, profesional bakoitzeko paziente-kopurua egokia da: 1.287 familia-medikuntzan eta 882 pediatrian. Baina zitarako itxaron-egunei dagokienez, 2018an hitzorduen %71 egun bererako edo hurrengorako izaten ziren, eta %4 aste baterako edo gehiagorako. 2023an, bi egun baino gutxiagorako hitzorduak %60ra murriztu ziren, eta astebetekoak edo gehiagokoak %14ra igo ziren.

4.- Iruñeko Pentsiodunen Mugimenduaren udako atsedenaldiaren aurreko azken elkarretaratzea, aperitibo on batekin

Hego Euskal Herriko beste hamar herritan bezala, joan den astelehenean, hilak 1, Txupinazoa baino bost egun lehenago, Iruñeko Pentsiodunen Mugimenduak azken elkarretaratzea egin zuen udako atsedenaldiaren aurretik, eta aperitibo on batekin ospatu zuten Udaletxeko Plazan bertan. Beti bezala, La Jarana Peñako lagunek oso egoki prestatu zutena.

Atseden hori irailaren 2ra arte luzatuko da, ezinbesteko kasuetan izan ezik. Pozik eta daude egin duten lanagatik eta jasotako babesagatik, eta balantze positiboa egin dute urteko lehen sei hilabeteetan egindako aldarrikapen-ekintzari buruz: 21 astelehen, Udaletxeko plazan kontzentrazioak eginez, eta 5 manifestazio Nafarroako Parlamentura eta Gobernura arte. Hori guztia Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko gainerako kideekin eta Espainiako Estatuko beste herri batzuetako pentsiodunen beste erakunde batzuekin partekatutako helburuekin, hau da, pentsiodunen eta adinekoen interes globalen defentsarekin, ahalegin berezia eginez gutxieneko pentsioak hobetzeko, une honetan 14 ordainsaritan 1.080 eurotara iristeko asmoa baitute.

Beste mobilizazio batzuetan ere parte hartu dute, beste gizarte-erakunde batzuekin batera, helburu komun eta partekatuengatik. Eta nola ez, Israel herri palestinarrarekiko egiten ari den genozidioaren aurka.

Geldialdiaren ondoren, irailaren 2tik aurrera, Iruñeko mugimenduari pentsiodun gehiago gehitzea izango da bere erronka, mobilizazioak handitu ahal izateko, hori baita helburu guztiak lortzeko berme bakarra. Bereziki, erretiratu berri diren eta beren lan-bizitzan borrokan inplikatu ziren pertsonei zuzendu nahi diete, pentsiodunen beste elkarte batzuetakoei eta erretiratuen klubetakoei. Pentsiodun gazteagoekin berritzea eta beste lagun pentsiodun batzuekin elkartzeko guneak zabaltzea ezinbestekoa da pentsio publiko duinak defendatzeko eta lortzeko eta emakumeek pairatzen duten genero-arrakalarekin amaitzeko.

5.- BPMren eta Bizkaiko Ogasun eta Finantza Saileko foru diputatuaren arteko bilera, hilaren 10ean

Joan den ekainaren 5ean, Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak (BPM) bilera bat eskatu zion Itxaso Berrojalbiz BFAko Ogasun eta Finantza diputatuari, pentsiodunen kolektiboaren zenbait zalantza argitzeko, pentsiodun mutualistek gehiegi ordaindutakoa konpentsatzeko ordaintzeke dauden ordainketei dagokienez.

Foru diputatua datorren asteazkenean, hilak 10, egingo den bilera onartu zuen, baina nolabaiteko atzerapenarekin, BPMak PFEZaren aitorpenak egiteko data amaitu baino lehen egitea nahi baitzuen. BPMren ordezkaritzak hainbat galdera argitu nahi ditu. Besteak beste:

. Bizkaiko Foru Aldundiak lan-mutualitateetarako ekarpenen ordainketa kalkulatzeko erabili duen behin betiko formula.

. Gutxi gorabeherako datak eta nola ordainduko diren preskribatu gabeko 2019, 2020, 2021 eta 2022ko ekitaldiei dagozkien zenbatekoak.

. Nola ordainduko zaie behartuta ez egoteagatik errenta-aitorpena egin ez duten eta PFEZren kontzeptuan atxikipena izan duten pertsonei.

. Nola izapidetuko eta ordainduko zaie alargunei preskribatu gabeko ekitaldietan gertatutako mutualisten heriotzetan, eta, beraz, berrikusi daitezkeenetan.

.  Askatasun-gabetzearen ondorioz lan-bizitzako aldietan Amnistiari buruzko Legea aplikatu zitzaien mutualistei egindako ordainketa zertan da.

.  Pandemiaren aldiak nola eragiten dien berrikuspena eskatzeko epeei. Luzatzen da?

PFEZ aitorpenak egin eta Bizkaiko Ogasuneko funtzionarioei 2019., 2020., 2021. eta 2022. urteetako atzeraeragina noiz ordainduko dieten galdetu dieten pentsiokide mutualistek erantzun bakarra da laster egingo dutela, baina ezin izango dutela zehaztu noiz.

6.- Nafarroan eratu da aurrekontu-akordioei buruzko Lan Mahaia

Joan den asteko asteazkenean Nafarroako Gobernuak Fiskalitate Mahaiaren bileraren ostean jakinarazi zuenez, Nafarroako Pentsiodunen Mugimenduak aldarrikatzen dituen bi gai mahai gainean izan dira. Jorratutako puntuetako bat da Nafarroako mutualistentzako irtenbide arauemaile bat garatzea PFEZaren tributazioari dagokionez, lege-aldaketa bat egiteko, Nafarroako mutualistei dagozkien kenkariak eta ordainsariak aplikatu ahal izateko, orain arte ez baitzitzaien gai hori onartzen. Jaurlaritzaren eta legebiltzar-taldeen lana aldaketa hori gauzatzeko formula zehatza antolatzera bideratuta dago orain.

Bileraren barruko beste puntuari dagokionez, lantalde bat abian jartzea erabaki da, alarguntasun-pentsioak edo erretiro-pentsioak txikiak jasotzen dituzten pertsonek prestazioa handitu ahal izateko legedia eta arau-aldaketak aztertzeko.

Foru Gobernuko eta EH Bilduko kideek 2024ko aurrekontuak onartzeko lortutako akordioan jasotako konpromisoa betetzeko balio du urrats horrek. Alderdi subiranistak lehentasunezkotzat jo zuen gai hori, eta nabarmendu du zerga-karga ekonomikoak murriztuz 1.080 euroko gutxieneko pentsioa lortzera bideratutako arau-aldaketak aztertuko direla. Alderdi politiko horrek, orain, Nafarroan sistema fiskal bidezkoago, progresibo eta bidezkoago baterantz aurrera egiteko abiapuntu gisa balio dezan nahi du.

Oraingoz ez dago gai hori konpontzeko moduari buruzko xehetasunik. Nafarroako Gobernuak ohartarazi du zalantzak daudela osagarri batzuen bideragarritasun juridikoari eta aurrekontu-kostuari dagokienez. Lan hori hasi da egiten Fiskalitate Mahaia deitu diotena, eta ikusiko dugu zertan geratzen den.