Albiste eta informazio interesgarriak                           2025eko abuztuaren 9

1.- Donostiako eta Bilboko Aste Nagusietan presentzia esanguratsua izango du EHPMk

Donostiako Piraten eskutik, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak aukera izango du Donostiako Aste Nagusian euren borroka eta aldarrikapenak ikusarazteko eta, aldi berean, jaiez gozatzeko.

Gaur, abuztuak 9, 19:00etan, txupinazoa. Alderdi Ederreko Pentsiodunen Mugimenduko lankide bat, pregoiaren ondoren, metxa pizteaz eta jaiei sarrera emateaz arduratuko da, Donostiako portuan, Piraten Mugimenduaren Jaien gunean. Abuztuaren 12an, asteartea, 18:00etan, kalejira transfeminista, Portaletetatik abiatuta. Bertan, Pentsiodunen Mugimenduak parte hartzera gonbidatzen ditu lankideak, bere ekarpena garrantzitsua dela uste baitu. Eta abuztuaren 15ean, ostirala, Piraten Eguna: kalejira pentsioduna Donostiako Alde Zaharrean, eta bazkaria Flamenkan (portuan). 100 pentsiodun baino gehiagok eman dute izena ekimen horretan, eta arrakasta handia izan da, are gehiago uda garaian.

Eta Aste Nagusiko astelehenean, Bilbon, EHPMek manifestazioa egingo du, 12:00etan Eliptika plazatik hasi eta Udaletxean amaituko dena. Abuztuaren 16ko Aldizkarian emango dira xehetasun gehiago.

2.- PFEZren taula berriak EAEn uztailaren 1etik aurrera

Azken bi aste hauetan, EHPMen pentsiodunen kontsulta ugari jaso ditugu, uztaileko kobrantzan pentsioa 20, 30, are euro batzuk gehiago murrizketak direla eta. Hasiera-hasieratik, informaziorik ez zegoenez, Bizkaiko Foru Aldundiara eta GSINeko probintzia-zuzendariarengana jo genuen murrizketaren zergatia galdetzeko, eta erantzun zehaztugabeak eta betetzen ez gintuenak jaso genituen.

Aste honen erdialdean, azkenean, Bizkaiko Foru Aldundiaren informazio bat jaso dugu. Informazio horretan, EHPMek aurreratu genituen eta jarraian jasotzen diren ondorioak jasotzen dituen informazioa berresten da. Baina ezin dugu Bizkaiko Foru Aldundiari eta Arabako eta Gipuzkoako Foru Aldundiei kritika egin gabe utzi, pentsiodunei eta herritar guztiei uztailaren 1etik aurrera PFEZan egindako aldaketen berri aldez aurretik eta behar bezala eman ez izanagatik.

EHPMren balorazioaren informazioa eta ondorioak

EHPMk hainbat egiaztapen egin ditugu gure pentsioen datuekin, eta EAEko hiru lurraldeetako Batzar Nagusiek onartu zituzten atxikipenen taulak aztertu ditugu, uztailaren 1etik aurrera aplikatu direnak. Ondorio gisa, honako hau esan dezakegu:

. Uztaileko pentsioan behar bezala aplikatu da uztailaren 1ean indarrean sartu zen atxikipenen taula. Baina taula hori ez da ekaineko pentsiorako eta aurrekoetarako aplikatzen zenaren antzekoa. Horren ondorioz, uztaileko kenkariak urtarriletik ekainera aplikatutakoak baino handiagoak izan dira.

. Atxikipenen taulak aldatu egin dira salbuespena aplikatzeko, 20.000 euroraino, eta gainerako atxikipenak, oro har, mantendu egin dira. Baina, era berean, aplikatu beharreko tarteak eta atxikipen horiek aplikatzeko modua aldatu dituzte.

. Aldaketa horien ondorioz, ikusi dugu, alde batetik, uztailaren 1ean PFEZ taula berria indarrean sartu zenean, beren tartearen muga zenbatekotik gertu zeuden pentsio batzuk tarte handiago batera igaro direla eta atxikipen tasa altuagoa aplikatu zaiela, oro har puntu bat.

Bestetik, aldaketa bat gertatu da atxikipenen taula aplikatzeko irizpidean. 2024an, ekainera arte, pentsiodunari atxikipena aplikatu zitzaion, seme-alaba bat ardurapean duela kontuan hartuta. Uztailaren 1etik aurrera, pentsiodunei arau orokorra aplikatu zaie: ardurapeko seme-alabarik gabe edo ardurapeko seme-alaba kopuruaren arabera. Ondorioz, seme-alaba ardurapean ez duenari urtarriletik ekainera aplikatutakoa baino atxikipen tasa handiagoa aplikatzen zaio. Normalean puntu bat gehiago. Nolanahi ere, atxikipenak aplikatzeko irizpidea aldatzen bada ere, urte bakoitzeko errenta aitorpenean egiten da behin betiko erregularizazioa.

. Errenta-aitorpena egitetik salbuestea 20.000 eurotik beherako errentak. Uztailaren 1ean, berriki egindako erreforma fiskalaren ondorioz, PFEZren atxikipena aplikatzeari utzi zaio urtean 20.000 eurotik beherako diru-sarrerak dituzten pentsiodunentzat. Neurri honekin pentsiodun horien diru-sarrera garbiak hobetzen dira. Hobekuntza hori positiboa iruditzen zaigu. Baina gogoratu behar da, salbuespen hori aplikatzen zaienei – atzeraeraginezko izaera du urtarrilaren 1etik –, urtarriletik ekainera izan zituzten atxikipenak berreskuratu nahi badituzte, foru-aldundiek itzul diezazkieten, dagokion aitorpena aurkeztu beharko dutela datorren urtean, nahiz eta horretarako betebeharrik ez izan.

3.- Espainiako Estatuko banku handiak bere irabazi eskandalagarriekin jarraitzen du

Europako Banku Zentralak ezarritako interes tasek behera egin arren, mozkin izugarriak eman baitzizkien, Espainiako Estatuko sei banku handiek (Santander, BBVA, CaixaBank, Sabadell, Bankinter eta Unicaja) berriz ere 17.086 milioiko mozkinak lortu dituzte aurtengo lehen seihilekoan, 2024ko aldi berarekin alderatuta %11,8ko hazkundea izan dute.

Santanderrek 6.833 milioi euroko irabaziak izan ditu, %13ko hazkundea izan duelarik; BBVAk 5.447 milioi euro, %9,1 gehiago; CaixaBank 2.951 milioi euro, %10,3ko hazkundeaz; Sabadell-k 975 milioi euro, %23,3 gehiago; Bankinter 542 milioi euro, %14,4ko igoerarekin; Unicaja 338 milioi euro, %14,6 gehiago.

Laboral Kutxak ere, batez ere Hego Euskal Herrian finkatuak, 145 milioi euroko irabaziak izan zituen, %8,28ko hazkundearekin.

Mozkinen hazkunde hori, hein handi batean, banku-eragiketengatiko komisioak kobratzeagatik eta hipoteka-kredituak emateko ezarritako interes handiengatik gertatu da, batez ere etxebizitzak erosteko. Herritar gehienei eragiten dieten banku-gastuak, eta, bereziki, etxebizitza propioa eskuratu nahi duten belaunaldi gazteei eragiten dietenak.

Enpresa energetikoek ere irabazi handiak izan dituzte, eta horien artean Iberdrola nabarmentzen da, 3.562 milioiko irabaziekin, %20ko igoerarekin. Era berean, industria enpresa askok irabazi handiak lortu dituzte urteko lehen seihileko honetan. Horien artean aipatzekoa da Beasaingo CAFek 73 milioi euroko irabaziak lortu dituela (iaz baino %40 gehiago), eta hainbat aldiz salatu dutela Israelek Zisjordaniako lurralde okupatuetan duen trenbide eta kolonia hedapenean parte hartzeagatik.

Pentsioen igoera %2,8koa izan denean eta soldatena %3 ingurukoa, etekin neurrigabe horien lotsagabekeriak ez du mugarik. Aberastasuna zuzen banatzea ez ezik, ezinbestekoa ere bada langileen, pentsiodunen eta beste herri-sektore batzuen bizi-baldintzak hobetzeko. Baina ez da elite ekonomikoen eskutik etorriko, horiek beren onurak are gehiago handitzea baino ez baitute helburu, exijentzia eta presio sozial eta herrikoiaren eskutik baizik.

4.- Euskal gehiengo sindikalak 100.000 sinadura baino gehiago bildu ditu HELren alde, gutxieneko soldata propioa eskatzeko

ELAk, LABek, ESK-k, Steilasek, Etxaldek eta Hiruk, euskal gehiengo sindikala osatzen dutenek, uztailaren 30ean Bilbon batera egindako agerraldi batean, jakinarazi zuten 100.000 sinadura baino gehiago biltzea lortu dutela aurkeztu zuten HELren alde, Langileen Estatutua aldatzea eta Hego Euskal Herrian gutxieneko soldata propioa ezartzeko eskumena lortzea helburu duena. Sinadurak biltzeko kanpaina maiatzean hasi zuten eta abuztuaren 21ean aurkeztuko dute Gasteizko Legebiltzarrean.

Agerraldian adierazi zuten, halaber, Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) alderdi politiko guztiei dei egiten dietela “hitzetatik ekintzara pasatzeko” eta herri ekimena babesteko. Dei hori Nafarroako alderdi politikoei luzatu zieten, lege proposamen bat erregistra zezaten, Nafarroan ere milaka sinadura bildu zituztela esanez, Parlamentuak Herri Ekimen Legegilea tramitatzeari uko egin zion arren.

EHPMk positibotzat jo ditu EAEn eta Nafarroan bildutako sinadurak, LGS propio baten bidez, Estatukoa baino handiagoa, Hego Euskal Herriko baldintza sozioekonomikoetara egokitua. Izan ere, horri esker, langileen sektore zabal baten soldata-baldintzak hobetzeaz gain, soldata eta lan-baldintza baxuekin, batez ere emakumeak eta gazteak, pentsioen etorkizuna eta gizarte-segurantzaren kutxaren diru-sarrerak ere hobetuko dira.

Baina hori lortzea ez da batere erraza izango. Confebask patronalek EAEn eta CENk Nafarroan langile guztientzat gutxieneko soldata propioa eta duina bermatuko duen lanbide arteko akordio bat negoziatzeari uko egitea oso gogorra da.

Bestalde, Gasteizko Gobernuaren proposamena, Mikel Torres lehendakariordeak aurkeztuta, 1.268 eta 1.385 euro bitarteko gutxieneko soldata 14 ordainsaritan eta langile behartsuenen sektorea kanpoan utziko lukeena, ez da alternatiba bidezkoa, ezta zentzuzkoa ere. Areago, Confebaski beheranzko gutxieneko soldata negoziatzeko tarte bat emateko pentsatuta dago, adosten dituen hitzarmenetara mugatua. 1.500 euroko LGS bat lortzeak, izaera unibertsalaz, gehiengo sindikalak planteatzen duen bezala, presio sozial, langile eta herrikoi handia ekarriko du.

5.- Mugikortasun urriko pertsonentzako irisgarritasun-arazoek jarraitzen dute Urduñatik Bilborako trenaren C-3 linean

Joan den asteko ostiralean, gurpil-aulkian mugitu behar duen 85 urteko pertsona bati pultsuan jaisten lagundu behar izan zioten Urduñako treneko bidaiariek, baliabide faltagatik.

Dagoeneko hilabete batzuk dira Renfeko arduradunek eta aldiriko trenen kudeaketa transferitu zaion Eusko Jaurlaritzak Urduñatik Bilborako C-3 lineako tren eta nasetan mugikortasun murriztua duten pertsonen irisgarritasun-arazoak konpontzeko neurriak hartzeko prest eta konpromisoa adierazi dutela. Baina arazo hori konpontzeko urrats eraginkorrik eman gabe jarraitzen dute, joan den astean 85 urteko pertsona horrekin agerian geratu zen bezala.

Arazo sozial horrek mugikortasun urriko pertsona kopuru handi bati eragiten dio, eta, horrela, ezin dute eskubide eta harreman sozialak dituen bizitza bat gauzatu, gainerako herritarrek bezala. Aiaraldeko eta Bizkaiko Pentsiodunen Mugimenduak arazoa konpontzeko babes eta sozializazio kanpaina bat bultzatu genuen duela hilabete batzuk. Baina konponbiderako promesek promes hutsean jarraitzen dutela ikusita, irailetik aurrera ekimen berriak hartuko ditugu. Herritarren babesa eta babesa eskatzen duen premia soziala da.