Albiste eta informazio interesgarriak                          2025eko ekainak 21

1.- HELren prozesuak aurrera egin dezan behar diren 10.000 sinadurak egiaztatu dira

Duela egun batzuk, EAEko Hautesle Erroldaren Bulegoak egiaztatu zuen 10.000 sinadura baino gehiago behar izan direla HELren prozesuarekin jarraitzeko (emandako 145.142 sinadurei buruzko zehaztasun gehiagorik gabe). Egiaztapen hori Jaurlaritzari ere bidali zaio, bere irizpidea adieraz dezan, bai eta Osoko Bilkuren eta Batzordeen Atalari ere, eta Eusko Legebiltzarreko Aldizkari Ofizialean argitaratu da. Halaber, Legebiltzarreko talde guztiei bidali zaie, jakinaren gainean egon daitezen.

Hau ezinbesteko urratsa zen HEL aurrera joan dadin. Baina horrek ez du esan nahi HEL tramitera, eztabaidara eta bozketara onartuko denik, baizik eta hori Legebiltzarraren osoko bilkura baten erabakiaren araberakoa izango dela. Oraindik argitzeke dagoen kontua da, eta ikusiko dugu noiz gauzatuko den.

Bestalde, joan den astelehenean, hilak 16, EAEko herri askotan, bai udalen aurrean, bai EAJ eta PSE-EE alderdien egoitzen aurrean, elkarretaratzeak eta manifestazioak egin ziren alderdi guztiei eta, bereziki, EAJri eta PSE-EEri Eusko Legebiltzarrean HELa tramitera, eztabaidara eta bozketara onartzeko eskaera helaraziz.

Kontzentrazio eta manifestazio gehienak oso aktiboak eta koloretsuak izan ziren, oinezkoen arreta positiboki erakarriz. Gasteizen 250 pentsiodunek manifestazioa egin zuten berriro Legebiltzarreraino. Bilbon 500 bat pertsona mobilizatu ziren, eta hainbat kale zeharkatu zituzten, EAJren eta PSE-EEren egoitza nagusien aurrean geldialdiak eginez eta gutunak entregatuz. Bertan, Aitor Esteban EAJko presidentearekin eta Eneko Anduerza PSE-EEko idazkari nagusiarekin bilera bana egiteko eskaera erregistratu zen. Pradales lehendakariak eta Torres lehendakariordeak haiekin harremanetan jartzeko datak zehazteko zain jarraitzen dugu EHPMn.

2.- 2022an EAEko soldatarik ohikoena 17.900 euro ingurukoa zen

El Correok ekainaren 8an argitaratutako albiste batean nabarmentzen zen 2022an EAEn soldatarik ohikoena 17.892 eurokoa zela, eta 2016tik %6 bakarrik hazi zela. Eta gehitzen zuen hori zela urte horretan 86.121 herritarrek tributatu zuten diru-sarreren oinarria. Eta 30.000 eurotik behera egin zutenak soldatapekoen %70 baino zertxobait gehiago zirela.

Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan ere soldata duinak ditugula esaten digutenen aurrean, “ezin gara kexatu”, ezin dute ezkutatu errealitatea: azken urteetan areagotu egin diren eta langile gehienek soldata baxuak edo oso baxuak dituzten soldata-alde garrantzitsu.

Daturik deigarriena da soldatarik ohikoenaren erosteko ahalmenaren galera, 2016tik 2022ra %6 bakarrik hazi baitzen, 17.892 eurotan kokatuz, eta urte horien arteko prezioak, berriz, %19,5 igo baitziren. Soil-soilik soldata hori prezioen ehuneko berean hazi izan balitz, 2022an 20.046 euroan kokatuko zatekeen. Horrek esan nahi du soldata baxu horren erosteko ahalmenaren galera izugarria izan zela sei urte horietan.

Bestalde, soldata baxuak edo oso baxuak dituzten soldatapeko langileen kopurua oso handia da. Diru-sarrerak aurkeztu zituzten PFEZ aitorpenak erreferentziarekin hartuta (Gizarte Segurantzako kotizazioa 30.000 eurotik behera kendu ondoren), 2022an 850.000 soldatapeko baino gehiago izan ziren, EAEko guztizkoaren %70 baino pixka bat gehiago. Baina kopuru horretatik 269.000k (guztizkoaren %22k) 12.000 eurora iristen ez ziren sarrerengatik deklaratu zuten, eta 586.000k, 12.000 eta 30.000 euro horien artean %49k.

Errenta handienei dagokienez, 31.000 eta 60.000 euro bitarteko diru-sarrerak aitortu zituzten 268.678 zergadunek, guztizkon artean %23a. 61.000 eta 90.000 euro artean 39.050 herritar, %3,3. Eta 90.000 eurotik gora 22.249 pertsona, %1,9. Eta azpimarratzekoa da 2016 eta 2022 artean 31.000 eta 60.000 euro artean aitortu zutenen kopurua %38 igo zela, eta 90.000 euro baino gehiagorengatik aitortu zutenen kopurua %48 igo zela, eta horrek erakusten du soldata desberdintasuna gero eta handiagoa dela. Bestalde, Gizarte Segurantzako kotizazio-muga 58.914 eurokoa da, eta, beraz, kopuru horretatik gorako soldata-sarrerak dituztenek kopuru horrengatik baino ez dute kotizatzen, eta, beraz, Gizarte Segurantzako diru-sarrerak ahuldu egiten dira.

Datu horiek argi eta garbi erakusten dute EAEn langileen erdiek baino dezente gehiagok urteko 30.000 eurotik beherako soldatak jasotzen dituztela, eta ehuneko handi batek kopuru horretatik oso beherako soldatak kobratzen dituela.

Gizarte Segurantzako afiliatuen mailagatik eta batez besteko soldatagatik lan panorama positiboa marraztu nahi digutenean, langile gehienen soldata eta lan errealitateak asko uzten du desiratzen, batez ere emakumeei eta gazteei eraginez. Eta hori horrela da enpleguaren eta Gizarte Segurantzako afiliatuen kopuruaren hazkundea batez ere ostalaritzako eta zerbitzuetako sektoreetatik datorrelako, soldata baxuekin, lanaldi partzialekin eta aldi baterako kontratu prekarizatuekin, batez ere emakumeek eta gazteek okupatuta, eta pertsona horien zati handi bat migratzaileak direlako.

Hego Euskal Herrian soldatak hobetzeko eta, bereziki, gutxieneko soldata duin baten aldeko borrokak lehen mailako garrantzi soziala hartzen ari da. Gutxieneko soldata 1.500 eurokoa izango da 14 ordainsaritan, sindikatuek eskatzen dutena bezalakoa, eta langile guztiei aplikatuko zaie modu unibertsalean, gutxieneko duintasunarekin bizi ahal izateko. Zifra hori bat dator EAEko batez besteko soldataren %60arekin, eta irizpide hori defendatzen du Europako Gutun Sozialak gutxieneko soldata ezartzerakoan.

Kalkulatzen da 300.000 euskal langile inguruk jaso lezaketela gutxieneko soldata hori. Horrela, bizi-baldintzak hobetzeaz gain, etorkizuneko pentsioetarako kotizazio-baldintzak eta Gizarte Segurantzaren kutxako diru-sarreren hobekuntza hobetuko lirateke.

3.- Gobernuko lehendakariak konpromisorik gabe erantzutea ASJUBI40eko lankideek egindako eskaerari

ASJUBI40ek animatuta, langile asko aldez aurretik erretiratu ziren, horietako asko derrigorrean, eta beren pentsioetan bizi osorako zigor handia jasaten ari dira. Duela hilabete batzuk, gutun baten bidez, Gobernuko presidenteari zuzendu zitzaizkion, honako hau adieraziz:

“Dakizunez, 2024ko maiatzean Lege Proposamen bat erregistratu zen Diputatuen Kongresuan, 40 urte baino gehiago kotizatuta izan arren erretiratuen kolektiboaren pentsioa bizitza osorako zigortzen duten koefiziente murriztaileak erabat eta berehala baliogabetzea eztabaidatzeko Legebiltzarrean. Kongresuko Mahaiak onartu, argitaratu eta Gobernuari bidali zion. Bada, hala ere, Lege Proposamen hori, erregistratu zenetik 10 hilabete igaro direnean, oraindik eztabaidatzeko zain dago, eta blokeatuta eta ahaztuta dago kaxoiren batean.

Prozesu hori berehala desblokeatzeko eskatzen dizut, eta, ondorioz, Diputatuen Kongresuan eztabaida demokratikoa egiteko”.

Azken aste hauetan, erantzun gisa, gutun bat jasotzen ari dira Herritarrentzako Arreta eta Erantzun Sailetik (Jaurlaritzaren Lehendakaritzaren Kabinetea), honako hau jasotzen duena:

“Eskerrik asko Gobernuko presidenteari idazteagatik. Bere izenean erantzungo diogu.

40 urte baino gehiago kotizatu duten pertsonen erretiro aurreratuko koefiziente murriztaileei buruz egiten dituen gogoetak berarekin partekatzean zure konfiantza estimatzen dugu.

Kontuan hartu ditugu zure iruzkinak, eta Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio Ministerioari eta Ogasun Ministerioari helarazi diegu, jakinaren gainean egon daitezen.

Berriro ere, eskertzen dizugu lehendakariari idatzi izana. Berarentzat oso garrantzitsua da herritarren kezkak bertatik bertara ezagutzea”.

Diskriminazio horrek eragindako kide erretiratuen haserrea izugarria da, “adarjotze bat da erantzun hori”. Eta Kongresuko Mahaiak Gobernuari igorritako Lege Proposamena behingoz eztabaidatu eta bozkatzea eskatzen dute.

4.- Iruñeko Alde Zaharreko adinekoen garaipen txiki bat

Joan den astean, Nafarroako Kutxa Fundazioak Iruñeko Estafeta eta Larrabide kaleetako Convivencia zentroak eta Zangozako erretiratuen kluba ixteko hartutako erabakiaren berri eman genuen. Bada, orain jakinarazi behar dugu Estafeta kaleko lokaleko erabiltzaileen haserreak eta mobilizazioak fruituak eman dituztela, erreakzio positiboa eragin dutela eta, beraz, Alde Zaharreko adinekoentzako erreferentziazko zentro gisa bere jarduerari eutsiko diola, Iruñeko Udalak eta Nafarroako Kutxa Fundazioak akordio bat lortu baitute.

Konpromiso hori laster formalizatuko da, Fundazioak lokala Udalari aldi baterako lagatzeko hitzarmen bat sinatuta. Bi erakundeen helburua da hiriko erdiguneko espazio horretako jardueren jarraitutasuna eta adinekoen arteko asoziazionismoa sustatzea, alternatiba berriak aztertzen diren bitartean.

Lokal horietatik, Udalak lan komunitarioarekin eta sarean lotutako ekimenak bultzatuko ditu, Alde Zaharreko Adinekoen Sarearekin eta inguruko beste gizarte erakunde batzuekin lankidetzan. Nafarroako Kutxa Fundazioak, bere aldetik, atzeratu egingo du zentro horretarako aurreikusitako eragin sozialeko proiektu berri baten garapena, eta, irizpide horrekin berarekin, bere jarduerarekin jarraituko du Iruñeko zentroetan, ‘Convivencia‘ ereduarekin kudeatuta.

5.- Pentsiodunen manifestazio polita hilaren 16an Iruñean

Iruñeko Pentsiodunen Mugimenduak manifestazio zaratatsu, jendetsua eta ikusgarria egin zuen joan den astelehenean Nafarroako hiriburuko kaleetan. 12:00etan abiatu zen Udaletxe plazatik, Nafarroako Gobernuaren egoitzaraino, eta, 5 minutuko geldialdia egin ondoren, Foru Parlamenturantz joan zen, eta han amaitu. Bertan, Nafarroako Gobernuari eta talde parlamentarioei zuzendutako komunikatu bat irakurri zen.

Komunikatuan ohartarazten zitzaien Nafarroako Mugimendu Pentsioduna 2026rako aurrekontuei begira dagoela jada, eta, ildo horretan, mobilizazioekin jarraitzeko konpromiso irmoari eusten diola, gutxieneko pentsioak lanbide arteko gutxieneko soldatarekin parekatu arte osatzea erabakitzen duten arte. Era berean, osasun-sistema publikoa eta zerbitzu soziosanitario publiko, komunitario eta unibertsalak defendatzeko konpromisoarekin jarraituko du.

Manifestazioak zuen beste helburua ere aipatu zen: amorrazio oihu bat egitea eta erakunde guztiei, tokikoei zein estatukoei, Israelgo gobernu sionistarekin harreman mota guztiak berehala hausteko eskatzea, palestinar herriaren gainean betikotzen ari den genozidioagatik. Azkenik, Palestinarekiko elkartasuna sinbolizatu nahi izan zen minutu bateko isilunearekin.

6.- Kontzentrazio ugari ospitaleen eta osasun-zentroen aurrean joan den ostegunean, hilak 19

OPA Herri Plataformak eta Osakidetzako sindikatuek deituta, ostegunean elkarretaratze ugari egin ziren Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) ospitale eta osasun zentroetan. Horiez gain, Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak Bizkaiko hiriburuko auzoetako osasun-zentroen aurrean deitutakoak ere gehitu ziren.

Bien bitartean, Osasuneko sailburuak jarraitzen du esaten inbertsio pribatua Europako txikiena dela (%5,8), eta horrek aukera ematen du osasun publiko indartsua “bermatzeko”. Osasun pribatura bideratutako dirua murriztea lortu duzuela esan diguzu. Hala ere, itunera bideratutako dirua 300 milioi dira, aurreko urtean baino %11,3 gehiago. Horri helikopteroaren 1,4 milioi gehitu behar zaizkio, eta zerbitzu pribatizatu ez-sanitarioen 143 milioi gehiago; beraz, enpresa pribatuetan %9 baino gehiago inbertitzen da.

Oxfordeko Unibertsitateko ikerketa batek azpimarratu duenez, osasungintzarekin hertsiki lotuta ez dauden beste zerbitzu batzuk kanporatzeak ere osasun zerbitzuen kalitatea murrizten du. Era berean, beste azterlan batean argi eta garbi erakutsi du osasun pribatura gehien bideratzen diren aldiak (2012-2018) biztanleriaren hilkortasun saihesgarriaren igoerarekin bat etorri direla.

Era berean, Italiako eremu zabal batean egindako ikerketa batek frogatu zuen osasun publikoaren finantzaketa handitzea artatutako biztanleriaren hilkortasun saihesgarriaren murrizketa nabarmenarekin lotzen zela. Aitzitik, elkartutako osasun-zentro pribatuei finantzaketa handiagoa emateak ez zekarren inolako onurarik heriotza-tasari dagokionez. Ikusiko dugu zertan geratzen den hain erabakigarria den gai hau Osasunaren Euskal Itunaren negoziazioetan, hilaren 27an adostasunarekin amaitu nahi baita.

7.- Hilaren 24an eta 25ean Hagan egingo den NATOren goi-bileraren aurkako salaketa

Datorren asteazkenean, hilak 25, elkarretaratzeak egingo dira Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean, NATOk Europako gizarteari ezarri nahi dion arma-lasterketa salatzeko, hilaren 24an eta 25ean egingo den Hagako Goi-bileran.

Hainbat erakunde sozial eta sindikalek deitu dituzte, Europako Batzordeak 2030era arte armamentua erosteko 800.000 milioi euroko partida bat sortzeko egindako iragarpena arma eskaladaren iceberg punta baino ez dela salatzeko. Eta Hagan, 2032rako, NATOko kide diren Europako estatuek gastu militarra beren BPGaren %5era arte igotzea ezarri nahi izatea.

Arma-lasterketek gerra-arrisku handiagoak sortzeaz gain, gastu publiko izugarriak dakartzate, murrizketa sozialekin eta eskubide demokratikoekin batera eta parean datozenak. Nazioarteko eta Europako testuinguru oso kezkagarri batean bizi gara, gatazka militarren arrisku gero eta handiagoekin, eta horien aurrean mobilizatu egin behar da eta irmoki esan: Gerrari ez! Gastu militarrak gastu sozialetarako!