Albiste eta informazio interesgarriak 2025eko ekainak 28
1.- Imanol Pradales lehendakariarekin, Mikel Torres lehendakariordearekin eta alderdi politikoetako batzuekin egingo diren bileren zain
Hilabete baino gehiago igaro da Pradales lehendakariaren kabineteak EHPMi eskatutako elkarrizketa egiteko prest zegoela jakinarazi zionetik. Hala ere, oraindik jarraitzen dugu bilera egiteko data bat zehaztu zain. Gauza bera gertatzen da Torres lehendakariordearekin.
Elkarrizketa horien data zehazteko erantzunik ez zegoenez, joan den astelehenean beste gutun bat helarazi zitzaien biei, eta adierazi zitzaien jada bazutela 10.000 baino gehiagoren bermea, HELren prozesuak aurrera egin dezan, eta berriro esan zitzaien aurreikusitako elkarrizketak ahalik eta lasterren egin behar zirela. Alderdiekin egindako bilerei dagokienez ere, egiteke jarraitzen dute, EH Bildurekin izan ezik, hilaren 13an egin baitzen.
Ostegunean egin zen Eusko Legebiltzarraren azken Osoko Bilkura udako oporren aurretik, eta jorratutako gaien artean ez zen sartu HELren izapidearen gaia. Beraz, litekeena da urrira arte ez ekitea tramitera onartzeko edo ez onartzeko erabakiari.
Hilaren 30ean amaituko dira astelehenetan Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta 75 bat herritan egiten diren pentsiodunen elkarretaratze ia guztiak. Hala ere, herri batzuetan beste asteren batean jarraituko dute, eta beste batzuetan herriko jaiak aprobetxatuko dituzte HELren eskaria gizarteratzeko eta ikusarazteko.
Era berean, jakinarazten dugu Albiste Buletin hau udan mantentzen saiatuko garela, baina ez asteko erregulartasunarekin, ezta ohiko dimentsioarekin ere. Horren arrazoia udan merezitako atsedena behar izatea da, EHPMen lan eta ekimen handiko urte baten ondoren, eta pentsiodunen mugimenduarekin zerikusia duten albisteak eta informazioak, ziurrenik, oso mugatuak izango direlako. Hala ere, adi egongo gara gerta daitezkeen gertaera interesgarrien aurrean, eta buletin honetan jasotzen ditugun albisteak horietan interesa duten lankide guztiei bidaltzea.
2.- Kotizazio gabeko pentsioak (KGP): sarbide murriztailea eta zenbateko mugatua (4)
Kotizazio gabeko pentsioak (KGP) erretirokoak edo baliaezintasunekoak baino ezin dira izan (ez alarguntasunekoak edo zurztasunekoak). Ez da nahikoa kotizaziopeko pentsio bat eskuratu ezin izatea behar adina kotizatu ez izanagatik (15 urte erretiro kontributiborako), baizik eta beste baldintza batzuk bete behar izatea. Lehenengoa da Espainiako Estatuan legez bizi izana gutxienez hamar urtez erretirorako eta bost urtez baliaezintasunerako, eta horietatik bi jarraitu behar zaizkio pentsioa eskatu eta berehala.
Baliaezintasunaren kasuan, 65 graduko desgaitasuna egiaztatzen duen diagnostikoa behar da. Gainera, prekarietate ekonomikoko egoeran egon behar da, urtean 7.905,80tik beherako diru-sarrerekin pertsona indibidualentzat, eta zifra hori handitu egiten da bizikideen kopuruaren arabera (13.439,86 eta bi bizikide). Pentsio horiek jasotzen dituzten pertsonen kopurua txikia da, eta inolako pentsio kontributiborik ez dutenena baino askoz txikiagoa: 2025eko maiatzean 13.864 pertsonak jasotzen zituzten pentsio horiek EAEn, eta 3.160 Nafarroan.
KGPen zenbatekoa 564,70 eurokoa da hilean (7.905,80 euro urtean), eta murriztu egiten da diru-sarrera pertsonalak edo bizikidetza-unitatearenak izanez gero, baina ezin da %25etik beherakoa izan, 1.976,45 euro urtean. Baliaezintasun ez-kontributiboko pentsioa bateragarria da lanarekin, eta haren soldatak ezin du gainditu pentsioaren zenbatekoaren zifra gehi IPREM deritzona, 15.300 euro 2025ean. Kopuru hori gaindituz gero, pentsioaren zenbatekoa murriztu egiten da. Baliaezintasuna 75 gradukoa edo gehiagokoa denean eta “bizitzako funtsezko ekintzak” egiteko beste pertsona baten laguntza behar denean, %50eko osagarria kobratuko da, hilean 847,05 eurora arte.
EAEn, hiru lurraldeetako Foru Aldundiek kudeatzen dituzte kotizazio gabeko pentsioak, eta Nafarroan, berriz, Jaurlaritzako Gizarte Babeseko Zuzendaritza Nagusiak, IMSERSOren eskumenak bereganatu baitituzte. EAEko Diru-sarrerak Bermatzeko Errentarekin (DSBE) eta Nafarroako Errenta Bermatuarekin (GE) osa daitezke prestazioak, horietako bakoitzaren baldintzen arabera. Baldintza horiek, oro har, bete egingo dira KGPkoak bete badira. Gizarte Segurantzako gutxieneko pentsioak Lanbide arteko Gutxieneko Soldataren (LGS) zenbatekoraino osatzeko, Legebiltzarrean izapidetzeke dagoen EHPMren HELan KGPak sartzen dira.
2020ko maiatzean, kotizaziopekoa ez den prestazio bat sortzen duen Errege Lege Dekretu bat onartu zen, Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrera (BGD), zeinaren helburu aitortua baita 23 urtetik gorako eta kotizazio gabeko pentsiorik jasotzen ez duten pertsonen pobrezia- eta gizarte-bazterketako arriskua saihestea. Pertsona batentzat KGPen zenbateko bera baino ez da, eta EAEk eta Nafarroak kudeatzen dituzte, DBErekin eta GErekin batera, haiekin harremanetan jartzeko puntuak baitituzte. Adibidez, DSBEari eta GEari dagozkien prestazioetatik deskontatzen dira BGDk (Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrera) jasotakoak, salbu eta 4 kide edo gehiagoko bizikidetza-unitate bat denean; kasu horretan, BGDaren zenbatekoa DSBEarena eta GEarena baino handiagoa da.
3.- EHPMek babestu egiten ditu sindikatuek EAEn eta Nafarroan gutxieneko soldata propio baten truke sustatutako sinadurak biltzeko kanpainak
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) argitaratutako ohar batean nabarmentzen da gutxieneko pentsio batek eta gutxieneko soldata batek duinak eta nahikoak izan behar dutela langile eta pentsiodun guztiei bizi baldintza duinak lortu ahal izatea bermatzeko.
Horregatik, pentsiodun guztiak animatu nahi ditu ELA, LAB, ESK, Steilas, Etxalde eta Hiru sindikatuek aurkeztutako HELa Gasteizko Legebiltzarrean izapidetzeko onartzea sinatzera, gutxieneko soldata propioa izateko eskubidea aitor diezaioten. Era berean, sindikatu horiek beraiek Nafarroan bultzatu duten sinadurak biltzeko kanpainari, beren Parlamentuari eskubide hori bera eskatuz.
Joan den asteazkenean, sindikatu horiek prentsaurreko bat eman zuten Bilboko Arriaga Antzokiaren aurrean, sinadurak biltzeko kanpainaren eta Hego Euskal Herrian gutxieneko soldata propio eta duina lortzearen garrantziaren berri emateko, batez ere emakumeei, gazteei eta migratzaileei eragingo diena, haien bizi baldintzak hobetzea ahalbidetuz. Milaka sinadura biltzen ari direla jakinarazi zuten, eta bereziki nabarmendu zuten 56 enpresatako batzordeek babesa eman ziotela Gasteizko Legebiltzarrean aurkeztutako Legegintzako Herri Ekimenari, non soldatak baxuagoak diren eta prekarietate-baldintzak nabarmenagoak.
4.- Gazarako Martxa Globalean parte hartu zuten lau euskal kideen manifestua
Gasteizko lau lagunek (Alazne, Bego, Gurutze eta Melisa) Gazarako Martxa Globalean parte hartu zuten. Gazatarrekin eta palestinarrekin solidarioak diren herrialde askotako milaka pertsonak parte hartu zuten, eta martxa amaitu aurretik blokeatu, atxilotu edo deportatu zituzten. Horrela, Gazatarren herriari buruzko basakeriaren eta genozidioaren aurkako nazioarteko elkartasun ekimen bati bidea itxi zioten.
Lau lagun horiek Gasteizera itzuli dira. Idatzi publiko honen bidez, Gazako egoeraren gordintasuna, martxak izan duen blokeoarekiko amorrua eta gazatar herriarekiko elkartasun aktiboa zabaltzeko beharra agerian utzi dute. Horietako batek, Gasteizko pentsiodunen mugimenduko kide denak, asteleheneko pentsiodunen kontzentrazioan bizitakoa kontatu zuen, bertaratutakoen artean emozioa sortuz.
Herri palestinarrak eutsi egiten diolako, jarraitu egin behar dugu
“Hemen gaude, historiaren lurraldean, arima minez eta amorruz beteta. Gazarako Martxa Globalaren parte gisa etorri gara, helburu irmo batekin: blokeoa haustea, genozidioa salatzea eta Israelgo Estatu genozidarekiko konplizitate ororen amaiera exijitzera.
Baina ez dugu lortu. Blokeoak bere horretan jarraitzen du. Mugak itxita daude, pasabideak zaintzapean, ahotsak isilduta, eta gazatarrak guztiz zapalduta. Egiptoko gobernuak, sionismoaren beste aliatu batzuen babesarekin, jazarpenekin, atxiloketekin, indarkeriarekin eta isolamenduarekin erantzun du.
Hala ere, horma fisikoa eraitsi ez badugu ere, isiltasun garratza hautsi dugu. Martxa hau ez da ibilbide bat bakarrik izan, desobedientzia, duintasun eta memoria biziko ekintza bat izan da.
Gure aurrean, Keops: harri bihurtutako boterearen sinboloa. Atzean, Gaza: aurre egiten dion bizitzaren sinboloa.
Aurrera. Herri palestinarrak eutsi egiten diolako. Erresistentzia hori babesteko eta eraginkorrak izateko, antolatu egin behar dugu, eta borroka gure errealitate hurbilenetara eraman. Globalki pentsatzea ez da nahikoa. Tokian-tokian jardun behar dugu.
Martxa hau beharrezkoa izan da. Boteretsua izan da. Hazia izan da. Baina hazi horrek fruitua emango du soilik gure plazetan, gure auzoetan, gure eguneroko borroketan jaiotzen bada, boikotetik hasita, armen merkataritza eta ekoizpenaren salaketatik hasita, gure erakundeei presioa eginez, etab.
Izan ere, ez da Israel bakarrik genozidioa egiten duena. Gobernu konplizeen nazioarteko sare batek sostengatu eta zuritzen du. Aliantza militar bakoitza, merkataritza itun bakoitza, arma bidalketa bakoitza, isiltasun instituzional bakoitza, beste harri bat gehiago da apartheidaren harresian.
Horregatik, Israelgo Estatu genozida salatzeaz gain, hura armatu, finantzatu, legitimatu eta izugarrikeriaren aurrean isiltzen duten gobernu guztiak ere salatzen ditugu. Gure borroka ere haien konplizitatearen aurka da”.
5.- Propagandatik haratago, Osakidetzako arazoek bere horretan diraute
Osasun Saila osasun publikoa hobetzen ari den irudia ematen saiatzen ari da, baina errealitatea oso bestelakoa da. Osakidetzak betiko murrizketak errepikatu ditu uda honetan: 85 Osasun Zentrok murriztu egingo dituzte arreta-ordutegiak, eta 37 zentro aldi baterako edo erabat itxiko dira. Orotatara EAEko Osasun Zentro guztien %37 da.
Osasun zentroak ikusiko ditugu medikurik gabe eta ikusiko ditugu beste herri batzuetara joan behar duten pazienteak artatuak izateko. Ospitaleetan ere 700 ohe itxiko dituzte, eta horrek itxaron-zerrendak handitzea ekarriko du, jarduera kirurgikoak behera egin duelako. Errealitatea da 8 hilabeteko Euskal Osasun Itunaren ondoren murrizketak berdin errepikatzen direla.
Murrizketa horiek herritarren osasuna arriskuan jartzen dute, Osakidetzako langileen lan-baldintzak larriagotzen dituzte, eta osasun publikoa narriadura progresibora kondenatzen dute, aseguru eta klinika pribatuen negozioari mesede egiten baitio. Osakidetzak urte guztietako koartada-aitzakia berarekin justifikatzen ditu: udan osasun arretako beharrak murrizten direla, langileek oporrak hartzeko eskubidea dutela eta ez dagoela mediku nahikorik guztia betetzeko.
Betetzeko zailak diren plazak betetzeko EPEren duela gutxiko deialdian 850 medikuk eman zuten izena, eta argi utzi zuten “medikuak ez direla falta; baldintza duinak falta dira geratu nahi izateko”. Legealdiko urte baten ondoren Eusko Jaurlaritzak ukatzen duen zerbait: lana duintzea eta osasun publikoa benetan indartzea.
Sektoreko langileak eta sindikatuak, gainera, kexu eta protestaka ari dira, murrizketa eta arazo horiek ez direlako udako unean uneko zerbait: Gabonetako oporretan, Aste Santuan… errepikatzen dira. Azken finean, bost hilabeteri buruz ari gara, non biztanleentzako arreta murrizten den, eta azkenean Larrialdiak gainezka jartzen dituen. Langileak muturrera eramaten dituzten kolapsoak, laneko gainkarga eta presioa jasan ezin dituztelako bajan erortzen direnak. Argi ikusi berri dugu, besteak beste, joan den astean Usansolo-Galdakao eta Gernikako ospitaleetan.
Emaitza: Osasun Publikoa eta Lehen Mailako Arreta uztea, Larrialdi kolapsatuak, langileak mugan, hazten ari diren itxaron zerrendak, eta sistema gero eta ahulagoa. Osasun sailburuak eta Eusko Jaurlaritzak, Osakidetzako zerbitzuen eta langileen hobekuntza planifikatu beharrean, pazienteak sektore pribatura bideratu nahi dituzte, gutxi batzuen negozioa osasun publikoaren kontura elikatuz. Ahotsa altxatu eta benetako irtenbideak eskatzen ez baditugu, arazo horiek larriagotu egingo dira.
6.- Gastu militarra gastu sozialerako
Hilaren 25ean, asteazkena, Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean jende asko bildu zen NATOren Hagako goi-bileraren aurka.
Gerrarik Ez, Euskal Herriko Gutun Soziala, Ongi Etorri Errefuxiatuak eta Gaurgeroa Pentsiodunen Elkarteak salatu zuten gastu militarra Barne Produktu Gordinaren (BPG) %5era igotzeak, Trumpek eskatzen duen bezala, murrizketa handiak ekarriko dituela hezkuntzan, osasunean, pentsioetan eta klima aldaketaren aurkako inbertsioetan.
Europako berrarmatzea oso ingurune erreakzionarioan kokatzen da, non mendebaldeko gobernuek armekin eutsi nahi dioten baliabide natural gero eta urriagoak, merkatuak eta eskulan merkea eskuratzeko aukera emango dien munduko hegemoniari. Eta ez dute zalantzarik, Gazan genozidioa egiten ari den Israelekin militarki lankidetzan aritzeko edo Iranen aurkako gerran laguntzeko, nazioarteko legezkotasuna urratuz.
Azkenik, azpimarratu zuten ez dutela arma-lasterketarik nahi, ezta gizakiak hil eta planeta suntsitzen duten gerrarik ere. Honako hau adierazi zuten: “Gastu militarra gastu sozialerako izatea nahi dugu, eta NATOtik ateratzea eta palestinarren genozidioa gelditzea eskatzen dugu”.
