Albiste eta informazio interesgarriak                          2025eko ekainak 7

1.- Pradales lehendakariaren erantzunaren zain

Joan den asteko asteartean, EHPMk Pradales lehendakariarekin elkarrizketatzeko eskatu zuenean, haren kabinetetik jakinarazi ziguten “lehendakariari zuzendutako gutuna jaso zutela, oso agenda estua zuela ekainean, baina ahal zuten guztia egingo zutela bilera bat adosteko, eta hurrengo egunean –joan den asteko asteazkenean– EHPMri deituko ziola”.

Atzo, ostirala, bederatzi egun geroago, oraindik ez da jaso elkarrizketa hori hitzartzeko deia. Espero dugu gehiegi ez luzatzea, eta joan den astean jasotako erantzuna ez dadila gauza formal hutsean geratu, zehaztasunik gabe, Pradalesek interes handirik ez duen elkarrizketa bati luzepenak ematea.

Aste hauetan HELren aldeko gizarte-sentsibilizazio kanpaina jarraituko dugu

Ekainaren 26an egingo da Gasteizko Legebiltzarraren azken osoko bilkura, udako oporren aurretik. Gure ustez, litekeena da HELren tramitazio parlamentarioari buruzko erabakia osoko bilkura horretan ez hartzea, eta uda osterako uztea. Baina ikusi behar dugu datozen asteetan nola eboluzionatzen duten gauzek, eta HELri buruzko gizarte- eta informazio-arretari nola eusten diogun.

Garrantzitsua da programatuta daukagun propaganda- eta komunikazio-lanari eustea. Alderdiekin elkarrizketatzen jarraitzea. Astelehenetako kontzentrazioei eustea, partaide diren lagun pentsiodun guztiei gauzak nola doazen eta bultzatu beharreko ekimenen berri emantea. Eskerrak eman nahi dizkiegu euskal gizarteko 289 pertsona garrantzitsuei, bai eta sindikatuei eta ehun kolektibo sozial eta feministei ere, HELri eman zioten babesagatik, eta espero dugu haiekin lankidetzan aritzea aurrera egiteko.

Eta, zehazki, ekainaren 9an eta 16an, bildu ohi garen hiriburuetan eta herrietan, EAJ eta PSE-EE alderdiei zuzenduko gatzaizkie gutun bat emanez, HEL izapidetzeko, eztabaidatzeko eta bozkatzeko onartzean duten erantzukizun demokratikoaren berri emanez. Herri gehienetan bi alderdiek udaletan dituzten udal taldeei helaraziko diegu. Beste batzuetan, Bilbon esaterako, arduradunei emango diegu beren egoitza politikoetan. Gasteizen, pentsiodun langunek Legebiltzarraren atariraino manifestazioa egingo dute ekaineko astelehen huetan: 9an, 16an eta 23an.

2.- Euskal gehiengo sindikalaren gutxieneko soldata propio baten aldeko kanpaina, HEL martxan da

Maiatzaren hasieran, gehiengo sindikala osatzen duten sindikatuek sinadurak biltzeari ekin zioten HELren alde, Euskal Autonomia Erkidegoan gutxieneko soldata propioa izateko eskubidea onar diezaguten. Abuztuaren amaieran amaituko da sinadura-bilketa hori amaitzeko lau hilabeteko epea.

EAEko gutxieneko pentsioak Lanbide arteko Gutxieneko Soldatara arte osatzeko HELren alde, berriki EHPMk bildutako sinadura kopuru handiarekin gertatu den bezala (145.142), sinadura kopuru handia lortzeak, HEL izapidetzeko legez ezarritako 10.000 sinaduretatik gora, zilegitasun handiagoa emango dio aldarrikapenari.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarentzat (EHPM) oso garrantzitsua da gutxieneko soldata eta gutxieneko pentsio duin bat lortzea, gure herrialdeko baldintza sozioekonomikoei egokitutakoa, langile eta pentsiodunen sektore zabal batek, bereziki emakumeek, sufritzen duten egoera ekonomiko oso ahula da, eta oinarrizko baliabide ekonomikoak behar dituzte gutxieneko duintasunez bizi ahal izateko.

Hori dela eta, interes handiz ikusten dugu eta babesten dugu estatu mailan ezarritako gutxieneko soldata baino haundiagoa izatea hemen eta HEL hori aurrera ateratzea. Sinadurak telematikoki ere bil daitezke, esteka honen bidez: https://lanbideartekosoldata.eus/eu /

3.- Negoziatzen ari den euskal osasun itunari kritikak

Alberto Martínez Osasuneko sailburuak ekainaren amaieran itxi nahi ditu Osasunaren Euskal Itunari buruzko negoziazioak. Baina ez da erraza izango asmo hori betetzea, are gutxiago lortu nahi den moduko akordio edo adostasun batekin. Agertzen ari diren kritikak eta desadostasunak negoziazioen barruan zein kanpoan dauden eragileengandik datoz.

OPA Herri Plataformen arabera, negoziazioak ez dira euskal osasun publikoaren egitura-arazoei aurre egiteko beharrezko konponbideak jorratzen ari. Eta azken fase honetan, Eusko Jaurlaritza asmo argia erakusten ari da pribatizazioari eta aspaldidanik aplikatzen ari den publiko-pribatuko lankidetza politikei eusteko.

Hori funtsezko puntua dela uste dute. Eta uste dute “lankidetza publiko-pribatuaren” eufemismoaren azpian ezkutatu nahi dutena diru publikoaren kopuru handiak irabazi-asmoko enpresa pribatuetara bideratzea dela, guzti hori, gardentasun eta kontrol publikorik gabe, osasun publikoa hobetzen eta indartzen inbertitu beharrean.

Era berean, uste dute osasun-itunaren negoziazioen bidez hobekuntza-irudia lortu nahi dela, benetako konponbideak bilatzen ari balira bezala, baina errealitatea bestelakoa da. Uda honetan, era berean, iazko murrizketa berberak egingo dira Lehen Mailako Arretan: ordutegiak murriztea, osasun-zentroak eta Etengabeko Arreta Guneak (EAG) ixtea, medikurik gabeko zentroak, beste herri batzuetara bideratutako pazienteak eta kolapsatutako larrialdi-zerbitzuak. Neurri horiek osasun-arreta okertzeaz gain, sektore pribatuaren aurrerapena eta negozioa errazten dute.

Era berean, itxaron-zerrendetako datuak faltsutzea eta deribazioak pribatura bideratzea, baina aurrekontua etengabe hazten ari da: 2025ean %11,5 igo da, eta aparteko orduak, berriz ere, igo dira. Plantillaren behin-behinekotasuna %50etik gorakoa da, eta familia-mediku eta pediatra eskasiak laguntza-jarraitutasuna hausten du, sistemaren funtsezko zutabeetako bat ahulduz eta biztanleriaren osasuna arriskuan jarriz.

Hori dela eta, Osakidetzaren okertzearen eta pribatizazio- eta murrizketa-politiken jarraipenaren aurrean, OPA Herri Plataformek ezinbestekotzat jotzen du gizarte-presioari eustea, Eusko Jaurlaritzari eta Osasunaren Euskal Itunean parte hartzen duten eragile politiko, sindikal eta sozialei eskatzeko osasun publikoaren egiturazko arazoei konponbide erginkorrak eman diezazkietela.

Ekainaren 13an prentsaurrekoa egingo dute, behar den osasun-eredu berriari buruz prestatu duten lan-proposamen bat plazaratzeko asmoz. Proposamen hori eragile politiko, sindikal eta sozialei, Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordeari eta herritarrei helaraziko zaie. Halaber, ekainaren 19an ospitale eta osasun-zentroetan kontzentrazioak egiteko deialdia egingo dute, honako hauek kontuan hartuko dituzten konponbideak eskatzeko:

“Osasun %100 publikoa, pribatizazioen, lankidetza publiko-pribatuaren eta aparteko orduak kentzea, eta pribatizatutako zerbitzuak lehengoratzea “.

“Inbertsioa handitzea, Europako batez bestekora iritsi arte. Lehen Mailako Arretari eta Osasun Publikoari lehentasuna ematea, prebentzioan eta osasunaren sustapenean inbertituz, gure osasunari eragiten dioten gizarte-, lan- eta genero-mugatzaileen aurkako borrokan eraginez “.

“Osasun mentalean eta zerbitzu soziosanitarioetan baliabideak handitzea. Era berean, plantilla nahikoa eta egonkorrak, itxaron-zerrendak benetan murriztea baliabide propioekin eta kontrol publikoarekin, eta Tolosaldean eskualdeko ospitale bat sortzea, erreferentziazko ospitale publikorik gabeko gune bakarra da-eta “.

4.- Erretiroko gutxieneko pentsioa eskuratzeko oztopoak: kontratazioaren partzialtasuna eta ezkutuko ekonomia (3)

Espainiako Konstituzio Auzitegiaren 3/2019 Epaiak lanaldi partzialeko kontratua duten langileen erretiro-pentsioak kalkulatzeko sistema baliogabetu zuen, berdintasun-printzipioa urratzen zuelako eta emakumeen aurkako diskriminazioa eragiten zuelako, emakumeak baitira lanaldi partzialean lan egiten dutenak — %74 inguru azken urteetan —.

Epaiaren oinarria zen sistema horrek zigor bikoitza zekarrela: soldata txikienengatiko kalkulu-oinarri txikienari, ez bakarrik lanaldi txikiagoarengatik, baizik eta kontratu partziala duen jendeak jaso ohi duen ordu-soldata txikiagoarengatik ere, ehuneko txikiagoa gehitzen zitzaion kalkulu-oinarriari, kotizatutako denboraren iraupenaren arabera; izan ere, lanaldi partzialean lan egindako denbora lanaldi osoarekiko proportzioan kalkulatzen zen.

Aldi zabalak behar dituzten pentsioetarako, hala nola erretirorako eta ezintasun iraunkorrerako pentsioetarako, formula leundu egiten zen, partzialtasun-koefizientearen arabera kalkulatutako kotizazio-egun teorikoen kopuruari 1,5eko koefiziente biderkatzailea aplikatuz, baina horrek lanaldi osoaren %67ko lanaldia zutenei baino ez zien konpentsatzen, eta hori oso minoritarioa zen.

Epai horren ondoren, 2023ko lege batek ezarri zuen 2023ko urriaren 1etik aurrera jarduera-aldiak egun oso gisa zenbatuko direla, bai pentsioak eskuratzeko orduan, bai pentsioen zenbatekoan, lan egiten den lanaldia edozein dela ere; horrela, partzialtasun-koefizientea kenduko da, baina kalkulu-oinarria txikiagoa izango da, jasotzen den soldata txikiagoa delako. Baina aldaketa hori ez da atzeraeraginez aplikatuko, eta, beraz, pentsioen zenbatekoa aplikatzekoak diren ehuneko txikienengatik murrizteaz gain, erretiroko eta ezintasun iraunkorreko pentsioak jasotzea eragotziko die emakume kopuru handi bati.

5.- EHPMk Galdakaon antolatutako jai-kulturalean saritutako olerkiak

EHPMk maiatzaren 8an Galdakaon sustatutako festa-kulturalean, non eskualdeko lagunak 300 bazkalkide biltzera ausartu ziren, 40 poesia baino gehiago aurkeztu ziren lehiaketara, pentsiodun lagun askoren sormen-gaitasunaren erakusgarri. Olerkiak bidaltzeko ahalegina egin zuten sortzaile guztiei diploma bat eman zitzaien egindako ekarpenagatik. Baina programatutakoaren arabera, 6 poesia izan ziren, 3 euskaraz eta 3 gaztelaniaz, modu berezian aintzatetsi eta saritu zirenak.

Lagun pentsiodun askok adierazi dute aurkeztutako poesiak, edo gutxienez lehiaketako irabazleak, kontuan hartu nahi dituztela. Herri batzuetako kontzentrazioetan ere, horietako batzuk errezitatu edo irakurri dira, eta arreta handiz, atseginez eta emozioz entzunak izan dira. Hori dela eta, buletin honen eranskin gisa, albisteak, eta sei poesiak argitaratuko ditugu, nahi duenak nahi dituen guztiak edo nahi dituenak erreproduzitu ahal izan ditzan. Poesia guztiak, beste elementu eta ekimen askorekin batera, gure historiaren parte diren ekarpen kulturalak dira, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua osatzen dugun kolektiboaren izaera soziala osatuz.