Albiste eta informazio interesgarriak                      2025eko martxoak 29

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua (EHPM) eta haren aliatu sindikal eta sozialak dira 2025eko martxoaren 29ko albiste horien protagonistak, eta aurrerapen garrantzitsuak egin dituzte pentsio eta soldata duinen aldeko borrokan, EHL historikoan (110.000 sinadura) eta ekintza feminista eta solidarioetan. 

Nabarmentzekoak dira:

1. Apirilak 5: Mobilizazio handiak Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean

• ELA, LAB, ESK, CGT, CNT, Steilas, EHNE, Hiru eta kolektibo feminista eta sozialek lagunduta.
• Patronalen aurkako salaketa (CONFEBASK eta CEN), soldata duinak blokeatzeagatik.

2. EHL bidezko pentsioengatik: 100.000 sinadura baino gehiago!

• Helburua: Gutxieneko pentsioak LGSrekin parekatzea (1.184 €/ hilean).
• Entrega ofiziala Eusko Legebiltzarrean, maiatzaren 15ean, eta manifestazioa Gasteizen.

3 EHPMko emakumeek errebeldia feministaz bete dute Sorginenea (Gasteiz)

• 70 emakumek ikusarazi zuten genero-arrakala lekukotasunekin eta arte aldarrikatzailearekin.
• Leloa: “Duintasunaren aldeko borrokak ez du adinik”.

4. BGAE: Pentsio-funts pribatuei kritika

• 30.800 milioi pilatu dituzte, eta % 1 baino ez da inbertitu industrian.
• Arriskua: Gizarte Segurantza ahultzen dute eta espekulazioa bultzatzen dute.

5. Pentsiodunek aurre egin diote sinadurak biltzeko eguraldi txarrari

• Adibidea Donostian: Kanpaina nekaezina Santa Katalina zubian

6. Nafarroako Osasun Plataformak pribatizazioa salatu du

• Pribatuetara bideratzeko gastua bikoiztu egin da (2019-2024).
• Baliabide publiko gehiago eta osasun-arloko irabazi gutxiago eskatzen dituzte.

7. Gazarekiko elkartasuna: Mobilizazioak apirilaren 8an

• Euskal Herriko udalen aurrean kontzentratzeko deia.
• EB-Irakel akordioak haustea eta armen merkataritza amaitzea eskatzen dute.

Artikulo Osoa

1.- EHPMk apirilaren 5erako deitutako mobilizazioek babesa biltzen jarraitzen dute

Gutxieneko pentsio baten eta gutxieneko soldata duin eta nahikotasun baten behar sozialak premia handiagoa du igarotzen den egun bakoitzean. Eta horrek adierazten du Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak apirilaren 5erako Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean deitutako manifestazioei begira Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan gero eta interes eta itxaropen handiagoa dagoela. Jasotzen adierazpenetan ikusten den moduena.

ELA, LAB, ESK, CGT, CNT, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, REAS, Bilgune Feminista, Nafarroako Osasun Plataforma, Etxalde, Ernai, AHT Gelditu! Pentsionistak Martxan, Sasoia, Coespe eta Oneka.

Duela egun batzuk, halaber, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak babesteko konpromisoa adierazi du (euskal sindikatuen gehiengoa eta kolektibo sozial ugari biltzen dituena), eta honako hau nabarmendu du:

“Confebask eta CEN patronalen nagusikeriazko jarreraren aurka gaude, eta uko egiten dio mahai batera esertzeari, hemengo errealitateari erantzungo dion eta langile klase osoaren lan eta bizi baldintzak hobetuko dituen gutxieneko soldata bat negoziatzeko. Era berean, Nafarroako Parlamentuak Herri Ekimen Legegile bati atea ixtea salatzen dugu, eskubide hori legez bermatzeko ”.

“Borroka hori funtsezkoa da soldata-sarreretan eta gutxieneko pentsioetan gutxienez genero-arrakala desagerrarazteko, bidegabekeria bat baita biztanleriaren erdiaren aurka, emakumeen aurka”. “Ezinbestekoa da ekonomia- eta lan-politikaren egungo orientazioa aldatzea, aberastasuna modu ekitatiboan banatuko dela bermatzeko”.

“Beraz, hilaren 5eko mobilizazioetan modu aktiboan parte hartzera gonbidatzen dugu, jendetza handia biltzea espero baitute”.

2.- Dagoeneko gainditu dugu HELren aldeko 100.000 sinadura biltzea

Dagoeneko 100.000 sinadura baino gehiago bildu dira HELren alde. Kopuru hori handitu egingo da kanpaina amaitzean hamarnaka mila sinadura gehiagorekin. Maiatzaren 3an, larunbata, sinadura bilketa orokor bat egingo da hiru hiriburuetan eta EHPM dagoen herri guztietan, eta kanpainaren amaiera arrakastatsua izango da. Hala ere, hainbat herritan sinadura bilketarekin jarraituko dute egun batzuetan.

Maiatzaren 15ean, ostegunean, sinadura guztiak eramango dira Gasteizko Legebiltzarrera. Ekitaldi horrekin batera, manifestazioa egingo da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako pentsiodunen mugimenduko Arabako hiriburuko kaleetan, eta Nafarroako lankideen ordezkaritza zabal batek ere parte hartuko du.

3.- EHPMko emakumeek errebeldia kolektiboko agertoki bihurtu zuten Sorginenea (Gasteiz)

Ekitaldi zirraragarri eta aldarrikatzaile batek Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko (EHPM) 70 emakume baino gehiago bildu zituen astelehenean Sorginenean (Gasteiz). Bertan, aliantza feministak egin zituzten, gutxieneko pentsioak Lanbide arteko Gutxieneko Soldatarekin (LGS) parekatzea eskatzen duen Herri Ekimen Legegilea bultzatzeko.

Ekitaldiari hasiera emateko, bideo hunkigarri bat egin zen, babes manifestuari atxikitako Arabako 40 erakunde feministen eta kolektiboen izenak proiektatzeko.

Jarraian, emakumeek jasaten duten desberdintasuna islatzen duten hainbat testigantza azaldu ziren: 1. Adinekoen egoitzak. 2. Ehungintzako merkataritza. 3. Etxeko lanak eta zaintza. 4. Atzerritartasunari buruzko Legea. 5. Esperientzia pentsioduna.

Ekitaldia elementu artistikoekin amaitu zen, eta mezua indartu zuten: 1. Manifestua erakunde aliatuen izenak dituen mural baten aurrean irakurtzea. 2. “Katerik gabeko pentsiodunak” abesti kolektiboa, gai tradizionalak letra errebindikatiboekin egokitua. 3. Performance bisuala, non parte-hartzaileek kate sinbolikoak hautsi zituzten genero arrakala irudikatuz.

Ondorio gisa, honako hau nabarmendu zuten: “Mugimendu horrek frogatzen du emakumeek indarrak batzen dituztenean duintasunaren aldeko borrokak ez duela adinik”. Eta egindako ekitaldian lortutako arrakastaren poza izugarria izan zen.

4.- BGAEk (Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundeak) 30.800 milioi euro pilatu dituzte EAEn

Martxoaren 17an, BGAEen federazioak (Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundeak) 2024ko balantzea aurkeztu zuen, 30.800 milioi euroko errekorra pilatuta. Aldi berean, industria-inbertsiora %1 bakarrik bideratu zela eta batez besteko errentagarritasuna %6koa izan zela jakinarazten zuten.

Federazioaren asmoa, Eusko Jaurlaritzarena bezala, BGAEak Euskal Autonomia Erkidegoan zabaltzea da, eta salbuespen fiskalen bidez horiei mesede egitea. Hori dela eta, federazioak adierazi zuen eskertu egiten dituela EAJk, PSE-EEk eta Podemos-Ahal Duguk berriki Euskal Autonomia Erkidegoko hiru ogasunetarako adostutako erreforma fiskalean hartutako neurriak.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, bere aurrezkiak inbertitzeko moduari buruz inori leziorik emateko asmorik gabe, behin eta berriz adierazi du ez dagoela ados BGAEekin, pentsioen funts pribatuak direlako, laguntza fiskalekin laguntzen direlako, enpresarien eta langileen Gizarte Segurantzako kotizazioak ahultzen direlako, eta, ondorioz, pentsio publikoak, aldi berean, langileen sektore desberdinen arteko zatiketak sortzen dutelako.

BGAEen sustatzaileek pentsio-plan pribatu horiek justifikatzen dituzte, pentsio publikoak gero eta baxuagoak izango diren beldurrarekin jolastuz, eta langileak gonbidatuz plan pribatu horiekin bat egitera, horrela “aurrezteko” eta erretiratzen direnean pentsioen osagarri bat izateko. Aurrezki horiek, gainera, laguntza fiskalekin eta BGAEen kudeatzaileek lortutako errentagarritasun handiarekin bultzatzen ari dira eta arituko dira.

Euskal Autonomia Erkidegoan BGAEak bultzatzen hasi zirenean, batzuek beren interesa defendatu zuten; izan ere, euskal erakunde propioek metatutako eta kudeatutako aurrezkiak, erretiro-pentsioen osagarri bat bermatzeaz gain, herrialdean errotutako enpresetan inbertsioak egiteko erabil zitezkeen, edo gizarte-intereseko ekimen batzuetarako, pentsioen funts propio osagarri bat ere osa zezaketenak, izaera subiranista ukituarekin.

Errealitatea da %1 eskas bat baino ez dela bideratu inbertsio industrialera, eta %6ko errentagarritasuna burtsako kotizazioaren bidez eta beste eragiketa espekulatibo batzuetan lortu dela, horrek esan nahi duen guztiarekin. Enpresetako inbertsioak errentagarriak izan daitezen, beharrezkoa da etekinak soldaten eta lan-baldintzen kontura handitzea, eta horrek erakusten du pentsio pribatuak kontraesanean daudela inbertsioen errentagarritasun handia bilatzearen eta haien izaera sozialaren artean.

Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduarentzat eta langile eta sindikatuentzat lehentasuna izan beharko luke Gizarte Segurantzako kotizazioak defendatzea eta indartzea izaera unibertsaleko pentsio publiko duinak hobetzeko eta lortzeko. Are gehiago pentsioetan eta beste behar sozial batzuetan murrizketak izateko arriskuak handiagoak direnean, Europar Batasunean, eta Espainiako Estatua horren parte izanik, abian den arma-gastuei lehentasuna emateko politikagatik.

Era berean, ez du inolako justifikaziorik pentsio-plan pribatu horiek, gehienetan izaera kolektiboa izan arren, mugatuak izateak (langile asko haietatik kanpo geratuko dira lan egiten duten enpresa edo sektoreengatik), zergen ekarpen guztietatik eratorritako laguntza fiskalak izateak, azken batean, langileen eta herri-sektoreen aldetik.

Era berean, ez da oso etikoa, aurrerakoia eta solidarioa BGAEen errentagarritasunaren interesa defendatzea, errentagarritasun hori nondik datorren kontuan hartu gabe. Gure ustez kezkagarria da, pentsioen sistema publiko duin bat sustatu eta defendatu beharrean, mundu guztiak horretan kotizatuz, zenbait sindikatuk beren hitzarmen kolektiboetan BGAEak bultzatzea eta defendatzea adosten ari direla ikustea.

Era berean, ez dago gaizki jasotzea herrialde askotan, pentsio-funts batzuk kudeatu diren izaera espekulatzailearen ondorioz, funts horiek porrot egin dutela eta abonatuak aurrezkirik gabe edo aurrezkien zati txiki batekin utzi dituztela, prozesu judizial luze eta garestien ondoren.

5.- Donostia: eguraldi kaskarra ez da oztopo pentsiodunak sinadurak biltzen jarraitzeko

Donostian sinadurak biltzen hainbat hilabete eman ondoren, horiek jasotzeko tokia aukeratzea ez da kontu hutsala, lekua errepikatzeak bere arriskuak baititu, besteak beste, pertsona askok sinatu dutelako dagoeneko. Alde batekoak eta bestekoak hartzeko bidegurutze batean bat egitea garrantzitsua da, baina paseatzeko lekua ere izatea, guri begiratzeko, gure diskurtsoa entzuteko, gelditzeko eta sinatzeko denbora izan dezaten. Sinadura-mahiaren apainketak ere badu bere garrantzia (pankarta, kartulinetan ditugun gure errebindikazioak, ikurrina eta bandera feminista, megafonia sinatzera gonbidatuz…), eta horretarako lekuak eskaintzen duena ere garrantzitsua da.

Horrela, martxoaren 21ean, ostirala, talde donostiar bat Santa Katalina zubian jarri zen. Egun haizetsu batean, bandera irmoek indarra eta energia eskaintzen zuten, baina ez Santa Katalina, ez propaganda eta pleguak atxikitzeko trebetasuna, ez zen nahikoa izan haize-boladei aurre egiteko, une batean zirkulazioa gelditzera behartu baitzituen, auto baten gurpilen azpian amaitu zen paper-orri oso bat berreskuratzeko.

Garrantzitsuena, aukeraketa, hala ere, egokia izan zen. Sinadura asko bildu zituzten, eta berriro ere agerian geratu zen aukeraketa, jarraikitasuna eta animoa osagai onak direla gauzak ondo ateratzeko.

6.- Nafarroako Osasun Plataformaren kexa

Nafarroako Osasun Plataformarentzat, Osasun Departamentuak itxaron zerrendak murrizteko erabili dituen neurriek (profesionalei aparteko orduak gehitzea eta proba diagnostikoak eta arreta espezializatua zentro pribatuetara bideratzea) ez dute espero zuten emaitza eman, osasun sistema publikoaren deskapitalizazioaren kontura negozio sanitario pribatuentzako onura ekonomikoa bermatzetik harago.

2019tik 2024ra ia bikoiztu egin da zentro pribatuetara/itunduetara bideratzeko gastua. 2020tik 2024ra produktibitate gastua bikoiztu da (lanaldi osagarriak ordaintzeko ezohiko osagarria…).

Nafarroako Osasun Plataformarentzat, kudeaketa on bat izango zatekeen Kontuen Ganberak 2023ko irailean egindako txostenaren gomendioei jarraitzea. Eta Nafarroako Medikuen Sindikatuaren (SMN) adierazpenak eta portaerak kritikatu ditu, bere maratoilari eta lanegun gainkargatuen kexa azpimarratzen baitute, baina, bestalde, zentro pribatuetan lan egin ahal izatea eskatzen dute, hori bai, zentro horietan ez aritzeagatik ordaintzen den “esklusibotasun” osagarria mantentzearen alde egonik.

Eta gogoratu, bestalde, osasun sistema publikoaren defentsan mobilizazioak egin direnean, profesional guztiek baldintza duinak aldarrikatuz, SMNk ez duela horietan parte hartu. Bakarrik protesta egiten du bere aldarrikapen korporatiboen alde.

Nafarroako Osasun Plataformaren iritziz, aldaketa hauek egin behar dira baliabideen kudeaketan eta antolaketan helburu hauek izanik: “Bizi eta lan ingurune osasungarriak sustatzea. Aurrekontua nabarmen handitzea. Profil profesional berriak gaitzea lehen mailako osasun-arretan. Diziplina anitzeko lana taldean. Azpiegiturak eta ekipoak optimizatzea. Plantilla dimentsionatzea, ez paziente kopuruaren arabera, baizik eta arreta, zaintza eta lan kargen premien ratioetan oinarrituta. Prebentzioa eta lan komunitarioa indartzea. Irisgarritasuna, arretaren luzera eta profesionalenganako konfiantza hobetzea bermatzea. Enpleguaren behin-behinekotasuna gehienez %8ra murriztea. Zentro pribatuetara egindako bideratzeak eta ezohiko jarduerak kontrolatzea. Ikastetxe pribatu/itunduetan proba diagnostikoak murriztea (TAC, RX, ekografiak, erresonantzia magnetikoa). Osasunbidean dauden ekipoak errentagarri bihurtzea eta, beharrezkoa bada, baliabide horiek handitzea”.

Hobetzeko tartea eta eraldatzeko beharra dagoela ziurtatzen dute, kalitatezko zerbitzu publikoak zalantzarik gabe bermatzeko. Zainketa-prozesua osatzen eta parte hartzen dugun “eragile” guztien erantzukizuna da, profesionalak, erabiltzaileak, plataformak, gizarte-ordezkariak eta, jakina, herritarren beharrei erantzun egokia emateko gai ez diren eragile politikoak barne.

7.- Inoiz baino gehiago Gaza eta Palestinarekiko elkartasuna

Su-eten akordioei muzin eginez, joan den astean Israelek berriro bonbardatu zuen Gaza eta bere armadarekin lurraldea inbaditu zuen. Duela urte eta erdi Gazan eraso basatiak hasi zituenetik 50.000 pertsona baino gehiago hil eta 130.000 baino gehiago zauritu eta elbarritu ditu, horietako asko emakumeak eta haurrak. Eta hori guztia AEBren babes hautsiezinarekin eta Europako ia estatu guztiek beste alde batera begiratuz, laguntzarekin ez bada.

Joan den astean elkartasun mobilizazio garrantzitsuak egin ziren euskal hiriburuetan, bereziki larunbatean Donostian egin zen manifestazio jendetsuan, Gernika-Palestina Herri Ekimenak deituta.

Gazatar eta Palestina osoko herriarekiko elkartasuna inoiz baino premiazkoagoa eta biziagoa da. Eta ekimen hori bultzatzeko, Gernika-Palestina ekimenak ekitaldi bat antolatuko du gaur Kursalean (Donostia), eta ekitaldi horretara gonbidatu dituzte ekimenak babestu dituzten gizarte-sektore eta eragile guztiak. Amaitzeko, bakearen aldeko adierazpen bat planteatuko da, elkarrizketaren eta negoziazioaren bidez. Lurraren eguna dela eta, palestinar herriaren eskubideak aldarrikatu. Europar Batasunak Israelekin oraindik dituen akordioak haustea, armen merkataritza amaitzea eta presio diplomatiko eraginkorreko politika bat eskatzea.

Bestalde, apirilaren 8an, asteartea, 19:00etan, Euskal Herriko hiriburu eta herrietako udaletxeen aurrean mobilizatzeko deia egingo dute. Horrek ez du esan nahi egun horretan beste elkartasun ekimen batzuk ezin daitezkeenik egin.