Albiste eta informazio interesgarriak 2025eko uztailak 5
1.- Uztailaren 17an Imanol Pradales lehendakariaren bilera HEL sustatzeko batzordearekin
Lehendakariaren eta Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak bultzatutako HELren batzorde sustatzailearen ordezkaritza baten arteko bilera-data zehaztu arte aste batzuk igaro ondoren, bilera uztailaren 17an izango da, goizeko 11:00etan, Lehendakaritzaren egoitzan.
Bertan jasoko da HELren aldeko 145.142 sinadura entregatu zirela. Era berean, Hauteskunde Batzordeak bere Gobernuari igorri zion HEL abala emateko behar ziren lehen 10.000 legezko sinaduren ziurtagiria, bai eta alderdi parlamentarioei ere, jakinaren gainean egon zitezen.
Legezko baldintza guztiak bete ondoren, sinadura kopuru hori aurkezteak babes sozial oso handia ematen dio Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) HEL horri, eta ez litzateke oso demokratikoa eta ulertezina izango EAEko herritarren sektore oso zabal batentzat, Gasteizko Legebiltzarrean tramitera, eztabaidara eta bozketara pasatzea onartuko ez balitz.
Imanol Pradales lehendakariak HEL sustatzen duen batzordeko ordezkaritza batekin biltzea onartzea positiboa da. Baina, batez ere, espero daitekeena da, eremu politiko instituzional eta sozial guztietan herritarren parte-hartzea defendatzeko borondatea adierazten duten hainbat adierazpenen ondoren, HELren prozesuak aurrera jarraitu behar duela onartzea.
Orain arte, Torres lehendakariordeak ez du zehaztu HELren batzorde sustatzailearekin biltzeko data. Pentsa daiteke, lehendakariarekin bilera egiteko data berretsi ondoren, Torresek laster zehaztuko duela berea.
2.- Aitor Estebanek (EAJko presidentea) Gasteizen duen legebiltzar-taldeari helarazi dio eskatu diogun bilera
Ekainaren 16an, EHPMk gutun bat helarazi genion Aitor Estebani (EAJko presidentea), bilera bat egiteko eskatuz, EAJk Gasteizko Legebiltzarrean HEL tramitera onartzeko duen prestasuna ikusteko. Antzeko gutun bat helarazi zitzaion Eneko Anduezari (PSE-EEko idazkari nagusia) helburu berarekin.
Hilaren 26an, EHPMra bidalitako ohar batean, Aitor Estebanek honako hau adierazi zuen: “Pentsioen inguruan egiten dituen eskaerak ezagutzen ditut, eta gure Legebiltzar Taldearekin Eusko Legebiltzarrean egin dituzten bileren berri ere badut.
Eskatzen duzuen bilera zuen mugimenduak aurkeztuko duen Legegintzako Herri Ekimena Eusko Legebiltzarrean izapidetzeko onartzeari buruz hitz egiteko denez, komenigarriena da harremanetan jarraitzea eta gure Legebiltzar Taldeari bilera eskatzea, egiten diren bileretan tratatutakoaren berri emango didatelako”.
Bestalde, Eneko Anduezak EHPMrekin biltzeko eskaerari erantzun gabe jarraitzen du. Bi bilera-eskaeren garrantzia Gasteizko Legebiltzarrak HEL izapidetzeko, eztabaidatzeko eta bozkatzeko aukera bi alderdien botoen araberakoa delako gertatzen da, izan ere, Gasteizko Legebiltzarrean gehiengo absolutua dute eta haien babesik gabe ‒edo bietako baten babesik gabe‒ HEL izapidetzeko, eztabaidatzeko eta bozkatzeko onarpena blokeatuta geratuko litzateke. Eta orain arte bi alderdietako inork ez du bere iritzia edo jarrera adierazi errekerimendu horren inguruan.
Oposizioko gainerako alderdiek, Voxek izan ezik, hau da, EH Bilduk, PPk eta Sumarrek prozesu demokratiko horri babesa adierazi diote, baina ez dute aurrera egiteko gehiengo nahikorik. EAJk eta PSE-EEk HELren prozesuak aurrera jarraitzeko duten erantzukizuna funtsezkoa da, eta azkenean horri baiezkoa ematea espero dugu.
3.- Kotizaziopeko erretiro-pentsioa eskuratzeko oztopo guztien balorazioa (5)
Azken aldizkarietan, lau kapitulutan, kotizaziopeko erretiro-pentsioa eskuratzeko dauden oztopoak aztertu ditugu: 1.- Beharrezkoak diren kotizazio-aldiak. 2.- Zaintzaileentzako eskubide mugatuak. 3.- Partzialtasunak kontratazioan eta ezkutuko ekonomian eragindako arazoak. 4.- Kotizazio gabeko pentsioak, sarbide mugatua eta zenbateko mugatua. Ondoren, azken kapitulu gisa (5), aurreko lau kapituluen balorazio osoa azaltzen dugu.
Multzoaren balorazioa
Igotzen ari da kotizaziopeko pentsiorik ohikoena kobratzen duten emakumeen ehunekoa, eta, oro har, zenbateko handiagokoa, erretiroarena, baina erritmo motelean, hau da, 7 puntu inguru 2006tik 2025era bitartean. Baina 2025eko apirilean pentsioan gizonen eta emakumeen arteko aldea 20 puntu ingurukoa da oraindik EAEn. Gertaera hori lotuta dago enplegu tasa txikiagoaren eta aitortu gabeko edo “deklaratu gabeko” lanean partaidetza handiagoaren ondorioz Gizarte Segurantzan kotizatzen duten emakumeen batez besteko kopurua gizonena baino txikiagoa izatearekin (2024an, EAEn, kotizatzaileen % 48,4 emakumeak ziren, eta % 47,3 Nafarroan). Horregatik guztiagatik, emakumeen ehuneko handi batek, batez ere zaharrenek, ez du pentsio-sarrera propiorik.
Egoera hori gainditzeko, lan arloko neurriak hartu behar dira, bai legeen bidez, bai negoziazio kolektiboaren eta lan ikuskaritzaren bidez, lan klandestinoari, behin-behinekotasunari eta kontratazioen partzialtasunari aurre egiteko. Arau eta jardunbide horiekin batera, hezkuntza- eta zaintza-zerbitzu publikoak gehiago garatu behar dira, bai eta esparru pribatuan dauden zereginak gizonen eta emakumeen artean modu bidezkoan banatzen lagunduko duten kultura-aldaketak ere.
Gizarte Segurantzako legezko neurriak ere behar dira, besteak beste, erretiroa hartzeko epe luzeegia indargabetzeko eta, modu zentzugabean, zati bat erretiroaren aurreko aldian izatea eskatzeko. Oso garrantzitsua da pentsio-eskubideak zabaltzen dituzten edo aurreko murrizketak zuzentzen dituzten lege-neurriek atzeraeragina izatea; izan ere, adin handieneko emakumeak dira, hain zuzen ere, eskubide-murrizketek zigortu dituztenak, zerbitzu publikoak ez direlako garatzen eta pentsamolde patriarkal orokortua dutelako. Izan ere, egoera horretan, zaintzaren erantzukizun nagusia emakumeei egozten zitzaien, eta lanaldi partzialeko lanera bidaltzen zituzten, soldata txikiekin eta pentsioa eskuratzeko edo haren zenbatekoa murrizteko eskubide mugatuekin.
4.- Osasun Ituna: propaganda handia eta Osakidetzaren sakoneko arazoei irtenbide falta
Osasun Itunari buruzko akordioa hilaren 27an itxi zen. Osasun sailburuaren adierazpen triunfalistek, akordioa historikotzat joz eta adostasun zabal-zabalean oinarrituz, propagandatik asko dute, eta oso gutxi bere ahulezien aitortzatik eta babes sozialik ezetik.
Nekez hitz egin daiteke akordio historikoaz edo adostasun zabalaz, Osasun Ituna EAJk, PSE-EEk eta Confebask patronalak soilik babestu dutenean, nori interesatzen zaion Osakidetzatik diru publikoa osasun pribatuaren negoziora desbideratzea. Hala ere, gobernutik kanpoko talde politiko batzuek eta, batez ere, Osakidetzako langile gehienak ordezkatzen dituzten ia sindikatu guztiek baztertu egin dute. Halaber, OPA Herri Plataformak (Osasun Publikoaren Defentsarako Herri Plataformak).
Osasun sailburua eta Eusko Jaurlaritza oso kezkatuta egon beharko lirateke sindikatuek eta langileek Osasun Itun hau errefusatu dutelako. Izan ere, langileak dira Osakidetzaren bizkarrezurra, eta haien parte-hartzerik eta konpromisorik gabe, haien ekarpenaren aitorpenean eta lan baldintza duinetan oinarrituta, Osakidetzaren osasun arreta eta prestigioa, kalitatezko zerbitzu publiko gisa, okertu egiten da, osasun pribatuari mesede eginez.
Akordioaren aurka daudela azaltzean, sindikatuek nabarmendu dute, alde batetik, konpromiso argirik ez dagoela plantillak handitzeko eta lan-baldintzak hobetzeko, eta premiazkoa dela plantilla nahikoa eta egonkorra bermatzea, justifikaziorik gabeko bitartekotasunarekin eta behin-behinekotasunarekin amaitzeko, langileen ihesa saihesteko.
Bestetik, ez daude ados akordioan mantentzen den lankidetza publiko-pribatuaren politikarekin, uste baitute Osakidetzako zerbitzuen izaera publiko eta integrala mantendu eta indartu behar dela, osasun pribatuarekin egiten diren hitzarmenen edo negozio pribatuetarako hainbat zerbitzuren azpikontratazioen aurrean.
Osasun sailburua lankidetza publiko-pribatuaren arazoari garrantzia kentzen saiatu da, Osakidetzaren aurrekontuaren %5,6ra (300 milioi euro inguru) baino iristen ez den hitzarmena dela eta %6tik gorakoa ez izateko konpromisoa hartzen dutela argudiatuta. Baina ahaztu egiten ditu beste 144,5 milioi garbiketako, sukaldeko, mantentze-lanetako, informatikako… enpresa kanporatuetara desbideratuak, eta azpikontratatutako zerbitzu horietako batzuek kalitate txarragoko zerbitzua eskaintzen dutela osasunaren arretan, hilkortasun arrisku handiagoekin, hainbat osasun ikerketatan frogatuta dagoen bezala.
Itunaren negoziazioak hasi zirenetik igaro diren hamar hilabeteetan, errealitatea da ez dela abian jarri Osakidetzaren eta, bereziki, Lehen Mailako Arretaren narriadura geldiarazteko neurririk. Uda honetarako ezarritako murrizketak (ordutegiak eta itxierak murriztea osasun zentroen %37an, 700 ohe baino gehiago ixtea ospitaleetan, etab.), urtez urte errepikatzen ari direnak, Osakidetzaren plangintza on ezaren eta mediku faltaren bezalako aitzakien adibide bat baino ez dira. Azken EPEn 880 mediku aurkeztu ziren, eta horrek erakusten du horietako asko izan daitezkeela, baldin eta Osakidetzan sartzea ondo planifikatzen bada eta Osakidetzako lana erakargarri egingo dien lan-baldintza onak badituzte.
Osasun Itunaren aldeko promesez eta propagandaz gain, sindikatuek eta herri-plataformek ohartarazi dute adi egongo direla Osakidetzaren arazoekin, eta gizarte-presioari eta mobilizazioei eusteko prest daudela, Osakidetza osasun-zerbitzu publikoa, integrala, doakoa, hizkuntza-eskubideak bermatuko dituena eta kalitatezkoa izan dadin.