Albiste eta informazio interesgarriak                           2025ko-maiatzak-10

Berrien aurkibidea – 2025eko maiatzaren 10a

1. Sinadura-bilketaren amaiera arrakastatsua maiatzaren 3an.

MPEHk arrakastaz amaitu zuen sinadura-bilketa EAEko 70 herri eta hiriburutan, eta 140.000 sinadura baino gehiago izan ziren gutxieneko pentsioen aldeko ILPren alde, LGSren pareko gutxieneko pentsioen alde. Maiatzaren 15ean emango da, Eusko Legebiltzarrean.

2. Poesia lehiaketa Galdakaon: 300 pentsiodun parte-hartzaile

Ekitaldi kulturalak ehunka lagun bildu zituen poesia, musika eta herri bazkari batean. Sariak banatu ziren euskaraz eta gaztelaniaz, eta mugimenduak duintasunarekin eta borrokarekin duen konpromisoa nabarmendu zen.1.- Joan den larunbatean, hilak 3, sinadurak bilketaren amaiera arrakastatsua

3. Maiatzaren 15ean Gasteizen manifestazioa egiteko deia

Manifestazio handi baterako deia egiten da, ILPren sinadurak ematearekin batera. Parte-hartze masiboa espero da EAEtik eta Nafarroatik. Egun horren ondoren, borrokak jarraituko du ekintza berriekin.

4. Enpresa-talde handien aurkako salaketa, zerga-ihesa dela-eta

Multinazional handiek ia zergarik ordaintzen ez dutela salatzen da, ingeniaritza fiskala erabiliz erantzukizunak saihesteko, diru-sarrera ezagatik pentsio eta zerbitzu publikoak murrizten diren bitartean.

5. Elkartasuna Baztango Aroztegia auzian inputatutakoei

Zazpi pertsona epaituko dituzte Aroztegiako hirigintza-proiektuaren aurka egoteagatik. Protestaren kriminalizazioa salatzen da eta absoluzioa eskatzen da, desobedientzia zibilerako eskubidea nabarmenduz.

6. ASJUBI/40k Europako Parlamentuari beste eskaera bat egitea

40 urte edo gehiago lehenago erretiratutako eta bidegabeki zigortutako pertsonekiko diskriminazioa salatzen da. Berdintasunari eta justizia kontributiboari buruzko Europako zuzentarauak betetzea eskatzen zaio Espainiako gobernuari.

---

1.- Joan den larunbatean, hilak 3, sinadurak bilketaren amaiera arrakastatsua

Joan den larunbatean, EAEko hiru hiriburuetan eta 70 bat herritan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimendua kaleetara eta plazetara atera zen sinadura bilketaren azken eguna burutzera, eta, horrela, bildutako sinadurei beste milaka gehitu genizkien. Buletina ixtean, 140.000 baino gehiago izan dira. Oraindik egun batzuk falta dira behin-betiko kontabilizatu ahal izateko eta datorren ostegunean, hilak 15, Eusko Legebiltzarrean entregatzeko, eta litekeena da kopuru hori beste milaka batzuetan handitzea.

Sinadura bilketan gure parte-hartzea oso zabala izan zen. Mahaiak, oro har, HEL-Pentsio minimoa = LGS pankartarekin estali ziren, sinadura-eskaerarako. Hala ere, herri askotan beste pankarta batzuk ere izan ziren, abestiekin eta sinadurarako gonbidapenekin batera, ekimenari kolorea eman ziotenak eta oinezkoen artean itxaropenak sortu zituztenak.

Hiriburuetan eta zenbait herritan, hainbat komunikabide mahaietara hurbildu ziren, eta sinatzera hurbiltzen ziren pertsonen kopurua egiaztatu ahal izan zuten, bai eta gutxieneko pentsioak LGSrekin parekatu arte osatzeko eskariaren aldeko iritzia ere. Eguerdiko albistegietan ekimenak oihartzun esanguratsua izan zuen. EHPMko kideok poz-pozik atera ginen sinadura bilketarekin eta izandako oihartzunarekin.

2.- Olerki Lehiaketa/Poesia Lehiaketa: 300 pentsiodun bildu ginen

EHPMk ostegunean Galdakaon antolatutako Olerki Lehiaketan Euskal Herriko 300 pentsiodun hurbildu ginen herri horretara. Poesiaz eta gozamenez betetako ekitaldia izan zen, baina baita aldarrikapenezkoa eta Hego Euskal Herriko lau lurralde historikoetako kideen arteko harreman anaiatasun-ahizpatasunartekoa ere.

Ongi Etorria 13:00etan hasi zen Santi Brouard plazan. Ondoren, kalejira bat hasi zen, non 350 pertsona baino gehiagok parte hartu genuen, aurretik txistulari talde bat zelarik, herriko hainbat kaletan zehar ibili ginen, oinezko askoren artean ikusmina eta agurrak sortuz.

Eguneko ekitaldi nagusia bazkari herrikoiaren inguruan egin zen, eta 300 lagunek parte hartu genuen. Bazkaria 14:30ean egin zen, udaletxearen ondoan jarritako karpa handi batean, udaletxeak finantzatuta. Menu on bat gozatu genuen, herriko boluntarioen elkarte batek zerbitzatu zuena. Bazkariari erakargarritasuna gehitu zitzaion, baita harekin batera egin ziren ekitaldien giro hunkigarria ere.

Ekitaldien aurkezpena Ana Mezo eta Maite Aristegi kideek egin zuten. Lehenik eta behin, aitortza egin zitzaien Barrikako (Bizkaia) egoitza bateko sei adinekori, karpan egon baitziren, eta horietako lau aulki gurpildunetan, eta hiru poesia aurkeztu zituzten. Oso hunkigarria izan zen. Era berean, azpimarratzekoa da 53 poesia aurkeztu zirela, batzuk euskaraz eta beste batzuk gaztelaniaz, eta 42 lagunek parte hartu zutela. Kide horiei guztiei, beren ahalegina eta ekarpena eskertzeko, diploma zoragarri bana eraman oparitu zitzaien.

Poesia sarituak sei izan ziren, 3 euskaraz eta 3 gaztelaniaz. Euskarazko lehen hiru sariak honako hauek jaso zituzten: 1. Ricardo Gonzalez de Duranaren “Ordaindu gabeko lana” poesiaz. 2. Manuel Rodriguez Fernandezen “Gauza sinpleak” izenburu zuenaz. 3.- Itziar Usandizaga Galarragaren “Duintasuna besterik ez” tituluaz. Gaztelaniazko sariei dagokienez, hauek izan ziren: 1º.- Marta De los Hoyos “Acrostico” titulu duen poesiaz. 2.- Lucio R. Regioren “No te rindas”. 3.- Sara Magoren “Dignidad” poesiaz.

Sari banaketaren ondoren, Ana Tere Diaz pentsiokideak bere aitak garai hartan egindako poesia bat irakurri zuen duela 50 urte Galdakaoko Unión de Explosivos Riotinto enpresan izandako leherketaren ondoren 22 langileen heriotzak gogoratzeko.

Bertaratutako pentsiodun guztion txaloak izugarriak eta hunkigarriak izan ziren. Animoak eta txaloak gogoz eta pasioz errepikatu ziren Gontzal Mendibil-en musika eta abestiekin. Koru akonpainamendu masiboa izan zuten, non ikusten zen lagun pentsiodun asko kantari onak izan zirela eta izaten jarraitzen dutela. Giroa ezin hobea izan zen, egun ona izan genuen eta pentsio publiko duinen aldeko borroka aldarrikatu genuen, 7 urte baino gehiagoren ondoren, tinko mantentzen jarraitu dugu. 

3.- Pentsiodun guztiok Gasteizera datorren ostegunean, hilak 15!

HELren alde bildutako sinadura kopuru handiak espero genituen emaitzak guztiz gainditu ditu. Hori dela eta, beste amaiera bat ematea pentsatu dugu, pentsiodunen manifestazio indartsu eta zabalarekin amaituko dugu datorren ostegunean, hilak 15, sinadura-kutxen, Gasteizko Legebiltzarrean, entregatzea lagundu eta babesteko.

Sinadura-bilketaren emaitza onak aldeko giroa piztu ondoren, pentsionisten laguntza garrantzitsua izango dela aurreikusten da. Eta ez Euskal Autonomia Erkidegokoena bakarrik, baita Nafarroako kideen ordezkaritza zabala ere. Gutxienez 14 autobus kontratatuta daude, eta plazetako kontzentrazioetan datorren astelehenean jende gehiago animatuko da. Zalantzarik gabe, mobilizazio oso aktiboa eta koloretsua izango da, eta merezi duen amaiera emango diogu sinadurak biltzeko kanpaina bikainari.

Hala ere, HEL honengatiko borroka ez da hilaren 15ean amaituko. Asteleheneroko kontzentrazioak mantentzea, baita ekimen berriak bultzatzea ere, oso beharrezkoa izango da, Gasteizko Legebiltzarreko talde politiko guztiak, bereziki Jaurlaritzari eusten diotenak, HEL honen aldeko gizarte-tentsioaz jabetu daitezen.

4.- Enpresa-talde handiek zerga ziztrinak ordaintzen dituzte

Guztira 750 milioi euro baino gehiago fakturatzen dituzten enpresen datuei buruz Ogasunak argitaratutako Herrialdez herrialdeko txostenaren arabera, ia bi dozenak beren mozkinen %1,34 ordaintzen dute batez beste. Bestalde, Espainiako 23 multinazionalek %5 baino gutxiago ordaintzen dute beren mozkinengatik.

Duela zenbait urte, Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak (ELGA) ezarri zuen multinazionalek gutxienez irabazien %15eko tasa efektiboa ordaindu behar zutela. Baina hori ez du ia inork errespetatzen, eta ezein erakunde politikok edo zerga-agentziak ez du neurririk hartzen eta ez du eskurik sartzen ez-betetze horren aurrean.

Multinazionalek eta enpresaburu handiek zerga-arintze, hobari eta “ingeniaritza” ugari erabiltzen dituzte zergak saihesteko. Ingeniaritza fiskala, dituzten onurak beste lurralde batzuetako filialen kontuetan ager daitezen, non zergak oso txikiak edo baliogabeak diren.

Horren adibide da Inditex. Haren akziodun nagusia Amancio Ortega da, akzioen %59,29rekin. Irlandan filial bat du, eta atzerritik datozen mozkin finantzarioek ez dute zergarik ordaintzen.

Multinazionalek, finantza-erakundeek eta enpresa-talde handiek ETE-ek eta autonomoek baino askoz ere ehuneko txikiagoak kotizatzen dituzte, enpresa txikien lehia-gaitasuna murriztuz. Eta multinazionalek eta enpresa handiek ordaintzen dituzten langileen PFEZgatik ordaintzen dituzten zergen ehunekoa erreferentziatzat hartzen badugu, alderaketa eskandalagarria da.

Lotsagabekeriaz eta horretaz harro, bankuen eta enpresa-taldeen mozkin itzelak argitaratzera dituzte egunez egun. Gainera, lotsarik gabe esaten digute ez dagoela dirurik, zor publikoa mugatu behar dela, estatuen edo beste administrazio batzuen diru-sarrerak ez direlako nahikoak, eta horretarako pentsioak murriztu behar direla, gizarte-eskubideak murriztu behar direla, zerbitzu publikoak, eta abar. Bidegabekeria iraingarri horren salaketa etengabea eta hura aldatzeko borroka egitea besterik ez dago.

5.- Elkartasuna Aroztegiako prozesuan inputatutako zazpi pertsonei eta Baztango udalerriari

Joan den igandetik, hilak 4, eta gaur larunbata, hilak 10, arte, Elizondoko Foruen plazan egindako kanpaldi batek absoluzioa eskatuko du Aroztegia auziko zazpi inputatuentzat. Aroztegiko Elkartasun Komiteak, kanpaldiaren antolatzaileek, prentsaurreko jendetsu batean adierazi zuten maiatzaren 19tik 23ra Nafarroako Auzitegian zazpi baztandarren kontrako epaiketa egingo dela. 2021eko udaberrian dozenaka lagunekin batera Aroztegiako megaproiektu urbanistiko espekulatiboaren aurka egindako kanpaldi batean parte hartzeagatik epaituko dituzte.

Esan zutenez, “denon artean gelditu genuen gure ingurua suntsitzea helburu zuen obra, eta duela gutxi esan dugun bezala, gu ere kanpatu ginen!”. “Aroztegia herritarren borondatearen aurka inposatutako proiektua da, behin eta berriz inposatu nahi izan zaigun proiektua”, gogorarazi zuten.

Nafarroako Gobernuari “legez kanpoko proiektu eta ekintza guztiak onartu dituen bitartean, herritarrok babesik gabe utzi gaituela” leporatu zioten. Proiektua PSIS (Udalaz Gaindiko Eragineko Plan Sektoriala) baten bidez onartu zuten, eta enpresari herri-lurrak zein lur pribatuak oparitu zizkioten, Baztango erakundeei eta inguruko herritarrei erabakitzeko eskumena ebatsiz.

Egoera horren aurrean, “herriak bere burua defendatu behar izan du desobedientzia zibila praktikan jarriz. Orain, zazpi pertsona zigortu nahi gaituzte lurraren defentsan ekintza demokratiko bat egiteagatik, guztira 20 urteko kartzela-zigorra eta 43 milioi euroko kalte-ordaina eskatzen digute. Talde kriminal bateko kide izatea leporatzen digute, baita bortxakeriaz akusatu ere “.

Agerraldia amaitzeko, argi utzi zuten “gaitzespen hori ez dela soilik zazpi herritarren aurkakoa, baizik eta herri oso baten aurkakoa. Zigorra gauzatzen bada, Euskal Herriko gizarte mugimendu guztiei aplikatuko zaie, kriminalizazio akusazioari ateak irekiz “.

Era berean, datozen asteetan antolatutako mobilizazio eta ekintzetan parte hartzeko deia egin zuten, elkartasuna adierazteaz gain, “tamaina honetako eraso batek neurri bereko erantzuna eskatzen duelako”.

Halaber, epaiketaren astean “egunero Nafarroako Auzitegiaren atarian egongo gara elkartasuna adierazteko, hau guztia zazpi auzipetuen absoluzioa eskatzeko da, desobedientzia zibila ez delako delitua”, iragarri zuten.

6.- Europako Parlamentuari beste eskaera bat egin zaio, abokatuek aurkeztu dute ASJUBI/40 ordezkatuz 

Espainiako ordenamendu juridikoan, 40 urte edo gehiago kotizatu duten erretiro aurreratua hartu duten pertsonek murrizketa iraunkorrak izaten dituzte beren pentsioen zenbatekoan, koefiziente murriztaileak aplikatzearen ondorioz. Langile horietako gehienek euren lan-jarduera oso gazte hasi zuten, eta 65 urteko pentsio osoa (37 urte eta 6 hilabete 2022an) jasotzeko eskatutakoa baino epe luzeagoan kotizatu badute ere, justifikaziorik ez duten zigor iraunkorrak izango dituzte.

Koefiziente horiek borondatezko edo nahitaezko erretiro aurreratua hartzean ezartzen dira, modu iraunkorrean eta berrikusteko aukerarik gabe. Hala ere, kolektibo batzuk aplikazio horretatik salbuetsita geratzen dira, nahiz eta 35 urtez bakarrik kotizatu duten, eta horrek tratamendu desberdina eragiten du, oinarri objektiborik eta arrazoizkorik gabe. Egoera horrek kontraesan arauemaile bat sortzen du, Europar Batasuneko Zuzenbidearen oinarrizko printzipioak urratzen dituena. Printzipio horiek gizarte-segurantzako neurriak ekitate- eta proportzionaltasun-irizpideetara egokitzea eskatzen dute.

21/2021 Legeak sartutako erreformak ez ditu egoera diskriminatzaile horiek zuzendu. Adibidez, erretiro aurreratua hartzen duten Estatuko Klase Pasiboen araubidearen onuradunak ez daude koefiziente murriztaileen mende. Ildo horretan, indarrean dagoen erregulazioak Europar Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 17. artikuluan aitortutako kontribuzio-printzipioa urratzen du, ez baitu bidezko harremanik bermatzen kontribuzio-ahaleginaren eta jasotako prestazioaren artean.

Era berean, sistemaren diseinuari esker, kolektibo batzuek inolako zigorrik gabe har dezakete erretiroa, nahiz eta arrisku-eginkizunik bete ez. Horren adibide garbia da karrera osoa administrazio-lanetan egin duten udaltzainen kasua; hala ere, erretiro aurreratua har dezakete koefiziente murriztailerik gabe, eta horrek konparaziozko bidegabekeria eragiten du.

Ondorioz, araudia berrikusi behar da desberdintasun horiek zuzentzeko eta kotizazio-karrera luzeak dituzten langileei bidezko tratua bermatzeko. Pentsioen Espainiako sistemak diskriminazio sistematikoa ahalbidetzen du pentsio osoa jasotzeko eskatzen den kotizazio-aldia gainditu duten pertsonen aurka.

Praktika horrek zuzenean urratzen ditu Europako legeria eta araudia, eta, bereziki, 2000/78/EE Zuzentaraua, adinagatiko diskriminazioa debekatzen baitu. Gainera, Gizarte Eskubideen Europako Zutabearen 15. artikulua urratzen du, egindako ekarpenen arabera pentsio justu eta nahikoa jasotzeko eskubidea bermatzen duena, bai eta Europar Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Gutunaren 21. artikulua ere, diskriminazio mota oro debekatzen duena.

Espainiako Estatua behin eta berriz urratzen ari da 2000/78/EE Zuzentaraua, enpleguan eta okupazioan tratu-berdintasunerako esparru orokor bat ezartzen duena, lan-bizitzan zein erretiroan aplikagarria dena, Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak (EBJA) 2020ko irailaren 24ko epaian berretsi zuen bezala (c223/19).

Asko dira Europar Batasuneko araudia osatzen duten erregelamenduak, protokoloak, zuzentarauak eta gizarte-segurantzako hitzarmenak, eta urratu egiten dira. Eta azpimarratzekoa da, Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren doktrinaren arabera (C-644/19, 53. paragrafoa, eta C-511/19, 38. paragrafoa), aurrekontuei buruzko argudioek, berez, ezin dutela justifikatu tratu-desberdintasunak sortzen dituzten gizarte-politikako neurriak. Hala eta guztiz ere, Espainiako Estatuak ez du 2000/78 EE Zuzentarauak eskatzen duen pentsioaren kalkuluan dagoen desberdintasuna aztertu edo zuzendu.

Azken aste hauetan, ASJUBI/40 Gobernuko Lehendakaritzari gutunak masiboki bidaltzeko kanpaina bat ere egiten ari da. Gutun horietan eskatzen zaio Pedro Sánchez presidenteari berehala desblokeatzeko eta Diputatuen Kongresuan 2024ko maiatzean erregistratu zen eskari horri buruzko lege-proposamenari buruzko eztabaida demokratikoa ahalbidetzeko. Lege-proposamen hori Kongresuko Mahaiak onartu, argitaratu eta Gobernuari bidali zion. Hala ere, urtebete geroago, lege-proposamen hori ahanzturara baztertua izaten jarraitzen du.