Albiste eta informazio interesgarriak 2021eko martxoak 13

1. – Martxoak 8: Dozenaka mila emakume kalera atera ziren Euskal Herri osoan

Koronabirusaren pandemiak ezarritako mugek eta zenbait erakunde eta komunikabideren mezu sotil eta subliminalek, martxoaren 8ko elkarretaratze eta manifestazioetan mugimendu feministaren eta, oro har, emakumeen parte-hartzea mugatzeko eta murrizteko asmoz zabaldutakoek, ez zuten lortu Euskal Herriko hiriburuetan (Gasteiz, Donostia, Bilbo, Iruñea eta Baiona) eta ia herri edo eskualde guztietan egun osoan zehar dozenaka mila emakume kalera ez ateratzea edo desmobilizatzea.

EAEn 118 elkarretaratze eta manifestazio, Nafarroan 66 elkarretaratze eta beste hainbat Iparraldean egiteko lege-eskaerak argi adierazten du mugimendu feministak zituen ausardia eta borondate irmoa, mundu osoan eta baita Euskal Herrian ere, emakumeek jasaten duten diskriminazioa, bazterketa eta desberdintasuna kalean ikusarazteko.

Egindako mobilizazioetan ez zen egon orain dela bi urte, martxoaren 8rako deitutako greba orokor feministaren baitan, bildutako bezain beste jendetza –ezinezkoa zen pandemiaren egungo baldintzetan–. baina inork ezin du alde batera utzi edo zalantzan jarri izan duten arrakasta, bai dimentsio kualitatiboari zein kuantitatiboari dagokionez.

Aurtengo ardatz nagusia izan da emakume migratzaile eta arrazializatuen bizi-baldintzak –sistema neokolonialak ezarritakoak– salatzea, emakume izateagatik are modu larriagoan sufritzen baitute, baita Euskal Herrian ere, eta baita beraien eskubideak aldarrikatzea ere. Era berean, zainketen gizarte-arazoa ere lehen lerroan egon zen, gizakiak mantentzeko eta garatzeko ezinbestekoa den, eta, funtsean, emakume gehien-gehienek egiten duten zeregina, hain zuzen.

Aldarrikapen eta ekimen ugari

Mugimendu feministak agerian utzi zituen, alde batetik, bere eskaera eta aldarrikapenen aniztasuna eta, bestetik, pairatzen duten sistema patriarkal, arrazista eta kapitalistaren aurrean, alternatiba integral bat planteatzeko gaitasuna. Eta hainbat ekimen eta elkartasun-ekintzaren bidez erakutsi zuten aldarrikapen horiei emandako babesa.

Pasa den larunbatean, Emakumeen Mundu Martxak mobilizazio koordinatua bultzatu zuen Bidasoaren bi aldeetako emakumeen artean, Irun eta Hendaia arteko Santiagoko zubian (Espainiako eta Frantziako Estatuen arteko muga dena, eta gure herria zatitzen duena), migratzaileen, batez ere emakume migratzaileen, zirkulazio askerako dauden eragozpenak eta mugen itxiera salatzeko. Martxoaren 8ko goizean hainbat ekintza egin zituzten Atzerritarren Legea salatzeko eta bertan behera utzi behar dela aldarrikatzeko. Era berean, Iberdrolaren aurrean kontzentrazio bat egin zuten Bilbon, faktura elektrikoak modu sinbolikoan hautsiz, horien kostuak igoera eskandalagarria izan baitu, Iberdrolari eta Espainiako Estatuko enpresa elektriko handiei –multinazionalei –etekin izugarriak ahalbidetuz. Hainbat emakume pentsiodunek kostu horrek beren miseria-pentsioen aurrean nola eragiten dien erakutsi zuten.

Ikusgarria izan zen emakume askok, Tubacexeko langileekin batera. egindako eserialdia, enpresa horretako kaleratzeak salatu eta haiek bertan behera uztea eskatzeko. Ertzaintza –beste enpresa batzuen aurrean bezala, erreprimitzen eta patronalaren zerbitzura soilik jarduten duena– erretiratzea lortu zuten, eta baita eskirol-talde bat eramaten zuen autobusa ere.

Mugimendu feministaren eta pentsiodunen mugimenduaren arteko konbergentzia eta elkar laguntza

Pentsiodunen mugimenduak egun horretan Hego Euskal Herriko hiriburuetan eta 70 bat herritan egindako elkarretaratzeetan, mugimenduko emakume pentsiodunek manifestu bat irakurri zuten, dagozkien aldarrikapen espezifikoak azpimarratuz eta egunean zehar antolatutako ekimen feminista guztietan babesa eta parte-hartzea eskatuz. Haien presentzia oso esanguratsua izan zen guztietan.

Baina izaera berezia izan zuen Bizkaiko hiriburuko udaletxearen aurrean eguerdian egindako elkarretaratze bateratu eta koordinatuak. 2.000 pertsona inguru bildu ziren, gehienak emakumeak, baina baita gizon pentsiodun asko ere. Ekintza hunkigarria eta txaloz betea izan zen hitza hartu zuten bost emakumeei, eta horietako batek Dolores Ibarruri goraipatu zuen, “Ez dira pasako” izeneko poema batekin.

2.– Martxoaren 8an Madrilen egiteko ziren mobilizazioen debekua, lotsagabekeria hutsa

Lehenengoz, Espainiako Gobernuak Madrilen duen ordezkariak debekatu zituen emakumeen eta feministen mobilizazioak Espainiako erresumako hiriburuan. Ondoren, hainbat instantzia judizialek babestu zuten debeku hori, baita konstituzio-auzitegiak ere. Diskurtsoak eta justifikazioak bat etorri ziren eskuin muturrekoekin, eta instantzia horiek guztiak presio horren menpe daudela erakusten dute, emakumeen eskubideak defendatzeko edozein mobilizazio edo eskakizun eragozteko.

Horrek ezin izan zuen eragotzi hainbat ekimen, elkarretaratze eta manifestazio egitea, eta horietako bat hiriburuko erdigune sinbolikora, Sol plazara, iritsi zen, poliziaren erasoen gainetik. Madrilgo mugimendu feministari babesa eta elkartasuna adierazi besterik ezin dugu egin, baita Espainiako Estatuko gainerako Herrietako hiri eta herrietan kontzentratu eta mobilizatu ziren emakumeei ere.

3– Kaleratzeak, GUFEko Gallartako eta Mungiako San Jose egoitzetan

Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundeko (GUFE) Gallartako egoitza publikoan, Bizkaiko Foru Aldundiak alde bakarretik erabaki du arreta eta zaintzako beste zerbitzu batzuetara bideratzea –zerbitzu horiek ere ezinbestekoak dira–, baina Meatzaldeko eta inguruko eskualdeetako mendeko adinekoei orain arte ematen zien arreta-zerbitzuaren ordez eta haren kaltetan. Eta aldaketa hori baliatu du 25 lanpostu egonkor deuseztatzeko; horietako batzuk azpikontratutako langileek ordezkatu dituzte, beste pertsona gutxi batzuk beste egoitza batzuetara bideratuko dituzte, eta gainerakoak kalean eta langabezian geratuko dira.

Mungiako San Jose egoitza, irabazi asmorik gabeko Fundazio baten jabetza da, baina Urgatzi enpresa pribatuak kudeatzen du, eta Aldundiarekin ohe kontzertatuak ditu. Bertan, 5 gerokultore kaleratu dituzte pandemia betean, egoiliar asko hil zirela eta ez zituztela behar argudiatuz. Aspalditik ari dira greban, baina patronalaren jarrera gogor eta itxiari aurre egin behar diote.

4– Noizko 65 eta 79 urte bitarteko adinekoen txertaketak?

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak martxoaren 10ean jakitera eman zuenez, txertoa jaso duten pertsonen % 0,69 baino ez dira gaixotu Covid-19tik, eta proportzio hori % 0,19ra jaisten da bi dosiak jaso badituzte, eta % 0,02ra bigarren dosia hartu eta astebetera.

Zalantzarik gabe, txertaketen ondorio positibo horiek islatzen dira, praktikan, positibo edo kutsatuen desagerpenean, bai eta egoitzetan dauden pertsonen heriotzen murrizketa erradikalean ere, gehienak 80 urtetik gorakoak. Baina 65 eta 79 urte bitartekoen taldean pentsiodun gehienak gaude, eta orain arte gehiengo oso handian jarraitzen dute txertoa jaso gabe, eta azken egunetan kutsatuen portzentajerik handiena dutenak dira, eta ondorioz, ospitaleratuen eta hildakoen portzentaje altuak ere.

Euskal Autonomia Erkidegoan, Espainiako Estatuko gainerako autonomia-erkidegoetan baino erritmo apalagoan egiten ari da txertaketa prozesua, eta erreserban txerto asko gordetzen dira, bigarren dosietarako behar dena baino gehiago. Gaur egun, egoitzetan ez dauden 65 eta 79 urte bitarteko pertsonen txertaketa hain txikia izatea ulertezina da, adina arrisku handieneko faktorea dela dioten txosten zientifikoak baitaude. Premiazkoa da talde hori modu masiboan txertatzen hastea.

5– Erresistentzia eta elkartasuna Aiaraldean (Araba)

Martxoaren 5ean, ostiralean, eskualdeko bi orduko lanuztea izan zen Aiaraldea osoan. Lanuzte hori orokorra izan zen, eta herritarren manifestazio eta babes masiboarekin lagundu zen, Tubacex, Val-vospain eta eskualdean arazoak dituzten beste enpresa batzuei elkartasuna adierazteko; izan ere, langabezia-tasa eta prekarietate-tasa oso kezkagarria da, eta, horren ondorioz, eskualde osoa pauperizazio- eta narriadura-egoera ekonomiko eta sozial oso kezkagarrira eramaten ari da. Martxoaren 8an, beste albiste batean deskribatzen den bezala, mugimendu feministaren beste babes-ekimen ikusgarri bat egon zen. Eskualdeko pentsiodunen mugimenduak bere egin du borroka hori, eta modu arduratsuan konprometitu da eskualde osorako berebiziko garrantzia duen lan- eta gizarte-borroka horretan. Asteazkenean, enpresarekin lortutako emaitzarik gabeko azken negoziazioen itxieraren ostean, 28 eguneko grebaren ostean, beste borroka etapa bat irekitzea erabaki dute, enpresaren asmoa den 134 kaleratzeen aurka (gehienak emakumeak) eta kaleratzeak zero izan daitezen lortzeko asmoz.

6– Escrivá ministroaren proposamenak, pentsioak murrizteko (I)

El País egunkariak, martxoaren 6an, Jose Luis Escrivá Gizarte Segurantzako ministroak pentsioak eta horien kostu orokorra murrizteko egindako hainbat proposamen aipatzen zituen artikulu batean. Proposamen horiek Europako Batzordearekin negoziatzen ari ziren, eta patronalari eta CCOO eta UGT sindikatuei aurkeztu zitzaizkien Elkarrizketa Sozialerako Mahaian.

Gobernuaren gardentasun falta eta opakutasuna oso handia da; izan ere, oraindik ez die aurkeztu Kongresuko talde parlamentarioei Bruselan aurkeztutako proposamen horien dokumentua, eta ez die jakinarazi zer negoziazio prozesu egiten ari den. Datorren martxoaren 16an Toledoko Itunaren Batzorde Parlamentarioa bilduko da gai hau aztertzeko.

Baina El País-ek argitaratutako aurrerapen edo filtrazioek zalantza gutxi uzten dute Pedro Sanchezen gobernua aurrera eramateko prest dagoen murrizketa larrien inguruan. Proposamen asko egiten dira, eta, beraz, albiste hauen mugak kontuan hartuta, horiei buruzko informazioa ematen jarraituko dugu eta kapituluka landuko ditugu.

Pentsioen urteko igoera edo eguneratzea

Toledoko Itunaren gomendioetan jasotzen zen, besterik gabe, KPIaren urteko igoera bermatuko zela. Escrivá-ren proposamena da aurreko ekitaldiko abendutik hurrengo urteko azarora bitarteko inflazioaren igoerarekin igotzea. Edo, bestela esanda, erregistratuta dagoen Kontsumorako Prezioen Indizearekin, eta ez orain egiten den bezala aurreikuspen batekin, gero konpentsatzen dena.

Baina orain, igoerak erregularizatzeko, inflazioa negatiboa izan daitekeen urteak kontuan hartuko dira. Egoera hori gertatzen denean, aurreko urteko pentsioa izoztu egingo da. Are gehiago, KPIa negatiboa denean, pentsioak ez igotzeaz gain, aldea xurgatuko da pentsioak igo behar diren hurrengo hiru urteetan. Hau da, igoera horretatik KPI negatiboagatik berreskuratu beharreko ehunekoa kenduko da.

Horrek ondorioztatzen du atzerakada handia, azken hiru urteetan izandako igoerekiko, nahiz eta mugatuak izan, eta baita, bizi-kostuaren igoeraren gainetik, pentsioen edozein hobekuntzarekiko erabateko jarrera itxia dagoela ere. Proposamenen artean ez da aipatzen KPIren igoera kotizazio peko pentsio txikienentzat, ezta kotizazio pekoak ez direnentzat ere. Horrek urrundu egiten ditu, betiko, Koalizio Gobernuaren programa-akordioak jasotzen zuen, gutxieneko pentsioari eta Lanbide arteko Gutxieneko Soldatari dagokienez, Europako Gutun Sozialarekin dituen konpromisoak errespetatzetik.

Legezko erretiro-adina luzatzea

Kalkuluen arabera, aurtengo benetako adina 65 eta 66 urte bitartekoa dela estimatzen da. Eta oraingo plana da 2027rako 65 eta 67 artekoa izatea. Horretarako, lehenengo neurria hitzarmen kolektiboetan adostutako nahitaezko erretiroari betoa jartzea litzateke.

Erretiro aurreratua

Gaur egun, erretiroa hartzeko legezko adinera iritsi baino bi urte lehenago eskura daiteke. Escrivá-k proposatzen du aplikatzen diren koefiziente murriztaileak erretiratzeko legezko adina aurreratzen duten hilabeteen arabera kalkulatzea, eta ez hiruhilekoen arabera, orain bezala. Eta erretiro aurreratuko urte bakoitzeko % 8ko zigorra mantentzea. Helburua: erretiro aurreratuak ahalik eta gehien murriztea, inor ez dadin horretara animatu, zigorra oso handia delako eta geratzen zaion bizitza osorako.

Hiru puntu horietan ikus daitekeenez, arazoa larria da. Eta gauza bera egiaztatu ahal izango da hurrengo kapituluetan landuko ditugun puntuetan.

7– Euskal Herriko eta Andaluziako pentsiodunen mugimenduen arteko topaketa telematikoa

Ostegunean topaketa telematiko bat egin zen Euskal Herriko eta Andaluziako pentsiodunen mugimenduetako ordezkarien artean. Topaketa adeitsua eta errespetuzkoa izan zen, eta bi herrietan pentsiodunen mugimendua nola dagoen jakiteko informazioa eta ezagutza trukatzeko balio izan zuen. Bi herrietako pentsiodunen mugimenduaren ondorio guztietarako autonomia azpimarratu zen eta baita esperientziak trukatzeko eta Estatu espainiarreko Herri guztietan mobilizazio-dataren batean bat egiten saiatzeko interesa ere.