Albiste eta informazio interesgarriak 2021eko otsailak 13
- – Gaur milaka pentsiodun aterako dira kalera Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta 30 herri baino gehiagotan
Astean zehar, pentsiodunen mugimenduak prentsaurrekoak eman ditu Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean, gaur (otsailak 13) Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta 30 herritan baino gehiagotan egingo diren manifestazio eta elkarretaratzeen deialdiaren arrazoiak azaltzeko.
Argi azaldu zen 2018ko urtarrilaren 15etik ia etenik gabe mobilizatzen ari garela, eta 154 asteleheneko elkarretaratzeak eta beste ekimen batzuk egin direla hiriburuetan eta 70 bat herritan, herrialdeko eta eskualdeko dozenaka manifestaziorekin konbinatuta, bai eta iazko urtarrilaren 30eko mobilizazio eta greba orokor arrakastatsu eta masiboarekin ere, sindikatu guztiekin –CCOO eta UGT izan ezik– eta emakume-kolektibo askorekin, gazteekin eta beste gizarte-sektore batzuekin batera.
Mobilizazio eta gizarte-protesta horien ondorioz pentsioetan izandako lorpen partzial batzuk nabarmendu ondoren, pentsioen eta lan-harremanen sistemaren gainean dauden hodei beltz larrien berri eman zuten. Hodei beltz horiek honako hauek sortarazi dituzte: Bruselak Europako funtsak ematearen ordainetan egindako presioek, Estatuko gobernuak presio horien aurrean duen ahuleziak eta tolesturak, eta Toledoko Itunaren gomendioen –beren baitan murrizketa-eta atzera egite-elementu ugari jasotzen dituztenak– aplikazio progresiborako duen jarrera eskasak eta gobernuak, patronalak eta CCOO eta UGT sindikatuek osatzen duten Elkarrizketa Sozialeko Mahaiaren ezintasunak, enpresaburuek eta botere ekonomiko handiek interes sozialeko emakidarik egiteko prest ez egotearen ondorioz geldiarazita dagoena.
Mobilizazio aurreikuspenak baikorrak dira. Milaka pentsiodun kalera ateratzea aurreikusten da, langileek, emakume-taldeek, gazteek eta beste gizarte-sektore batzuek lagunduta, honako eragileek bat egin baitute deialdiarekin: Euskal Herriko Eskubide Sozialen Karta (ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE, Etxalde, Hiru eta gizarte-talde ugari daude bertan), CNT, CGT, LSB-USO, mugimendu feministaren hainbat plataforma (horien artean Emakumeen Mundu Martxa), Eragin, Ernai, GKS Bilbo, Ikasleen Sindikatua, Gu ere Bilbo Gara, GKB Bilbo, Ikasle Ekintza,… bezalako gazte-elkarteak, eta egoitzetako erabiltzaileen senideen elkarte batzuk.
Era berean, argi utzi zuten pentsiodunen mugimendua indartsu sentitzen dela eta mobilizazioekin jarraitzeko prest dagoela, batzuetan bere kabuz eta beste batzuetan beste sektore batzuekin lankidetzan eta era koordinatuan, pentsio publiko duinak eta nahikoak lortu arte, aldi berean lan- eta gizarte-eskubideak hobetzen lagunduz, bai eta gure osasuna eta bizitza zaindu eta babestuko dituzten sistema publiko sanitarioa eta soziosanitarioa aldarrikatuz ere.
Halaber, gaur, Estatuko gainerako Herrietako pentsiodunen plataforma batzuk mobilizatuko dira pentsiodunen euskal mugimenduarekin bat eginez eta gure antzeko eskaerak plazaratuz. Hala ere, Madrilen debekatu egin diete mobilizazioa.
2– Gobernuak Nafarroan duen Ordezkaritzaren inposaketa eta barregarrikeria
Estatuko Gobernuak Nafarroan duen Ordezkaritzaren aginduz, pentsiodunen mugimenduak aldatu behar izan ditu manifestazioaren hasiera –gaur Baluarteko Kongresu Jauregiaren aurrean izango da– eta ibilbidea. Aldi berean, 602 manifestari baino gehiago ezin direla izan jakinarazi die, isun eta zigor mehatxu pean.
3.– Albiste kezkagarriak
El Mundo egunkariari orain dela gutxi egindako adierazpenetan, Gizarte Segurantzako ministro Escrivá jaunak honako hau zehaztu zuen: “Pentsioen gastua 30.000 milioi eurotan murriztu nahi dutela, eta, horrela, Berreskuratzeko Europako Funtsak jasotzeko oniritzia lortuko dutela”.
Bestalde, Berreskuratze Funtsen transferentziak eta maileguak justifikatzeko Europako Batzordera bidalitako dokumentazioan jasotzen da gastu publikoa kontrolatzeko eta enpresen produktibitatea handitzeko neurriak hartuko direla. Eta, nahiz eta dokumentazioaren azken zirriborroan pentsioak arautzen dituen soldata kalkulatzeko 25 urtetik 35 urtera igotzea ez sartu –bai sartu dutela urte kopuru hori gehitzeko aukera–, jakina da Calviño presidenteordeak proposamen hori defendatu duela geroago Europar Batasuneko komisario ekonomikoen aurrean.
Gogoan izan 15 urtetik 25era luzatzeak (datorren urtean amaituko denak) pentsioetan, batez beste, %5 inguruko galera ekarri diela erretiroa hartu berri dutenei, eta horri beste batez besteko galera bat gehitu beharko litzaiokeela, %5,45 eta %6,3 artekoa –gobernuak beraren kalkuluen arabera–, 35 urte aplikatuta erretiroa hartuko dutenentzat.
4.– Ostegunean onartu ziren Eusko Jaurlaritzaren 2021eko aurrekontuak
Aurreikusita zegoen bezala, Gasteizko Legebiltzarrak ostegunean onartu zituen 2021erako EAEko aurrekontuak, EAJren eta PSEren gehiengo osoaren babesarekin eta EH Bildu, Elkarrekin Podemos, PP-Ciudadanos eta Vox alderdien ezezkoarekin. Aurrekontu horiek, oposizioak aurkeztutako 1.289 zuzenketak atzera bota ondoren, gobernuak hasieratik aurkeztu zituen bezala atera ziren aurrera, koma bat ere aldatu gabe.
Ostegunean bertan argitaratutako prentsa-ohar batean, EAEko pentsiodunen mugimenduak argi utzi zuen aurrekontu zikoitzak eta kontinuistak direla, eta ez dutela herritar askoren bizi-baldintzak hobetzeko balioko, nahiz eta sortzen dugun aberastasunak hori ahalbidetu. EAEko presio fiskala Europar Batasuneko batez bestekoa baino askoz txikiagoa dela nabarmendu zen, eta kapital-errenten alde egiten jarraitzen dela, lan-errenten kaltetan. Era berean, %2,2ko helburua zehazten duen gastu-arauak mugatu egiten ditu aurrekontuaren aukerak.
Eta gaineratzen zuen ezen, bistan denez, gure eskariak –bere eskumenen barruan sartzen direnak–, 1.080 euroko pentsioaren osagarria, enplegu duina, osasungintza, mendekotasuna artatzeko zerbitzuak eta Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta ez direla kontuan hartu, eta, beraz, kalean jarraitu beharko dugula horien alde borrokatzen.
Ostegunean bertan, elkarretaratzea izan zen Gasteizen, Legebiltzarraren egoitzaren aurrean, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak deituta, non Arabako hiriburuko gure pentsiodunek ere parte hartu zuten.
5.– Euskal enpresa handiek gero eta zerga gutxiago ordaintzen dituzte beren enpresa-mozkinengatik
Behin baino gehiagotan salatu dugu, batez ere, enpresa handiek, eta horien artean EAEkoek, gero eta zerga gutxiago ordaintzen dituztela, soldatapekoek eta pentsiodunek PFEZn gero eta gehiago ordaintzen dugun bitartean.
ELA sindikatuak duela egun batzuk aurkeztutako txostenean, 2019ko ekitaldiari dagozkion EAEko 22 konpainia handien balantzeak errepasatuz, ondorioztatu du horiek, batez beste, irabazien %7,6 baino ez dutela ordaindu Sozietateen gaineko Zergan, “era orokorrean” ordaindu beharreko %24ko tipo teorikoaren oso azpitik.
Gainera, “salbuespenik gabeko tasa efektibo” gisa %25 aplikatu izan balitzaie, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Ogasunek 225 milioi euro gehiago izango lituzkete 2019an, hain zuzen, ordaindu beharreko 323,75 milioi eta ordaindutako 98,7 milioi euroen arteko aldea. Eta Nafarroan, 2007ko Sozietateen gaineko Zerga berreskuratu izan balitz, Ogasunak Europako funtsetatik iritsiko omen dena baino diru gehiago bilduko luke.
Eta are lotsagarriagoa dena: txostenak adierazten du mozkin handiak lortu zituzten hainbat enpresek ez dutela zerga horretan euro bakar bat ere ordaindu. Besteak beste aipatzen ditu Petronor, Tubacex –orain 150 langile kaleratu eta gainerakoei ERTE aplikatu nahi duena–, Bridgestone, Pepsico edo GKN.
Eta horren ondoren, Gasteizko Gobernuak esaten du ez dagoela dirurik eta aurten milioika eurotan zorpetu behar dela, gero “guztion artean ordaindu” beharko dugun zorra.
6.– 40 urte edo gehiago kotizatu dituzten erretiratuek PSOEri egindako kritika
Duela gutxi argitaratutako hainbat artikulutan, ASJUBI40 elkarteko erretiratuek gogor kritikatu dute PSOE. Adierazi dute beren promesetan konfiantza izan zutela, hain zuzen, Gobernura iritsita pentsioen murrizketen arazoa konponduko zutela, %32ko galera, baita %40koa ere, eragiten ari baita erretiro aurreratua hartu –gehienak, gainera, behartuta– izanaren ondorioz, nahiz eta 40 urte edo gehiago kotizatuak izan.
Gogorarazi dute 530.000 erretirodun inguru daudela egoera horretan Estatuan –50.000 baino gehiago Hego Euskal Herrian–. Oso haserre daude, zeren eta orain PSOE dago gobernuan, baina ez baitago arazoa epe laburrean konpontzeko zantzurik, nahiz eta Kongresuak Toledoko Itunaren gomendioak onartu ondoren, berriz agindu zitzaien 3 hilabeteko epean aztertuko zela eta arazoa konpontzen saiatuko zirela.
7.– Etxeko langileen garaipen mugatua
Urtarrilaren 28an, Estatuko Lan Ikuskaritzak iragarri zuen kanpaina bat egingo zuela, ezkutuko ekonomiaren aurkako borrokaren barruan, etxeko enpleguari loturiko soldatak eta kotizazioak erregularizatzeko; hori etxeko langileen elkarteek egoera salatzeko egin duten etengabeko lanaren emaitza da. Behar baino irismen txikiagoa duen garaipena. Martxoaren 31ra arteko epea ematen du soldatak eta kotizazioak 2021/1/1etik aurrera eguneratzeko, baina ez du aipatzen aurreko urteetako kaosa konpondu behar denik, eta ematen du ez direla inolaz ere sartuko amaitutako lan-harremanetan. Gaur egun lanaldi osoan lan egiten dutenen kotizazioan soilik jartzen da arreta; beraz, kanpoko etxeko langile ia guztiak kanpoan geratzen dira, astean 40 ordu baino gutxiago lan egiten baitituzte.
Baina ekimen honek kezka piztu du egoera administratibo irregularrean dauden langileen artean. Ez dakigu zenbat diren, Bizkaiko ELE-ATHren estatistiken arabera, barnekoen %31 eta kanpokoen %14 izango lirateke. Atzerritarren Legearen aplikazioarekin lotura dutenek diote ez dutela zertan kanporatuak izatearen beldur izan, egungo zaintza-sistemak behar baititu. Etxeko eta Zaintzako Langileen Ekintza Politikoko Taldeak horiek guztiak berehala erregularizatzea eskatu du.
8.– Bizkaiko pentsiodunen mugimenduko kide baten balorazio laburtua, 3/2021 Lege Dekretuari buruz, amatasun-osagarriari dagokionez
Duela ia urte eta erdi, Europar Batasuneko Justizia Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen gizon pentsiodunek, bi seme-alaba izatetik aurrera, amatasun-osagarria jasotzeko eskubidea dutela. Orain, gobernuak 3/2021 Lege Dekretua argitaratu du, onartutako epaiarekin zerikusi gutxi duena.
Europako Auzitegiaren epaiak berariaz aipatzen die jasotzeko eskubidea bi seme-alaba edo gehiago dituzten eta arrazoi desberdinengatik 2016ko urtarrilaren 1etik aurrera erretiroa hartu duten pentsiodun guztiei, beste ezkontideak amatasun-osagarria jasotzeko aukera baztertu gabe. 3/2021 Dekretuak mugak eta baldintzak ezartzen dizkie bai emakumeei bai gizonei.
Europako Auzitegiak ez du bereizketarik egiten, eta bi gurasoei aitortzen die eskubidea. Dekretuaren arabera, batek osagarria jasotzeko eskubidea izango du, baldin eta beste ezkontideak osagarririk jasotzen ez badu. Eta gizonek eskubide hori izan dezaten, gainera, alarguntza-pentsio bat jaso behar dute, eta seme-alaba bakoitzeko osagarria jasoko dute baldin eta seme-alabek zurztasun-pentsioa jasotzen badute.
Dekretu horren gauzarik positiboena da orain amatasun-osagarriaren eskubide hori lehen seme-alabatik aurrera aitortzen duela. Baina jasoko den diru-kopurua urtean 378 eurokoa izango da seme-alaba bakoitzeko, gehienez ere lau, hau da, urtean 1.512 euro gehienez, eta kasu guztietan 14 ordainsaritan banatuko da.
Aplikazio horrekin egindako kalkuluen arabera, orain seme-alabaren bat dutenek eta baldintzak betetzen dituztenek, hilean 27 euroko osagarria izango dute, lehen ez zutena. Baina bi seme-alaba edo gehiago dituztenen artean, 1.100 euro baino gutxiagoko pentsioa dutenek soilik jasoko dituzte onurak; izan ere, hortik aurrera, pentsioak aurrera egin ahala, egungo osagarriarekin alderatuta galera handiagoa da, kasu honetan ere emakume guztiak sartzen baitira. Askoz xehetasun eta ñabardura gehiago azaldu beharko lirateke, batez ere osagarri hori eskuratzeko zailtasunei buruz, baina albiste eta informazio hauen mugek ez dute lekurik uzten.