Albiste eta informazio interesgarriak 2021eko otsailak 20
- – Otsailaren 13an, mobilizazio arrakastatsua Hego Euskal Herrian
12.000 pertsona inguru atera ginen kalera Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta 30 herritan. Gehienak pentsiodunak izan ginen, baina joan den astean aipatu genuen moduan, sindikatu gehienetako, plataforma feministetako, gazte-taldeetako eta beste gizarte-sektore batzuetako kideak ere izan genituen lagun.
Ibilbidean eta amaierako ekitaldietan nagusi izan ziren kontsignetan, pentsio publiko eta duinak eta horiek bermatuko dituen gizarte-segurantzako sistema publikoa aldarrikatu ziren. Era berean, Kongresuko gehiengoak onartutako eta orain Pedro Sanchezen Gobernuak kudeatu behar dituen Toledoko Itunaren gomendioen salaketak leku garrantzitsua hartu zuen. Halaber, manifestazio eta kontzentrazio guztien amaieran irakurri ziren manifestuetan, agerian geratu zen Gobernuaren pasibotasuna Bruselaren eta enpresaburuen presioen eta Espainiako Estatuko botere ekonomiko eta finantzario handien –euskaldunak barne– aurrean, baita CCOO eta UGTrena ere, Gobernuaren, patronalaren eta bi sindikatuen arteko Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren negoziazioen esparruan.
Pandemiaren beldurrak eta udal-konfinamenduek pentsarazten zuten manifestazioak ez zirela oso handiak, batez ere herri ertain eta txikietan. Baina herri askotan pentsiodunen ahalegina eta ausardia zoriondu behar ditugu, manifestazioak eta elkarretaratzeak bultzatzera animatu baitziren, tokiko sindikatuen, emakume-taldeen, gazteen eta abarrekin harremanetan jarriz eta babesa lortuz. Horri esker, larunbateko mobilizazioen parte-hartzeak astelehenetako ohiko kontzentrazioena bikoiztu egin zuen.
Mobilizazio hori beste gogo- eta bultzada-iturri bat izan da mobilizatzen jarraitzeko, gobernu zentralak eta Elkarrizketa Sozialerako Mahaiak ez dutelako aurrerapenik egiten –eta atzera egiteko arriskua dagoelako–; izan ere, horiek negoziatzen eta jarduten ari dira, beren proiektuak eta proposamenak gizarteari jakinarazteko inolako gardentasunik eta komunikaziorik gabe.
2.– Eskutitzak bidali zaie Pedro Sánchezi eta Pablo Iglesiasi, Toledoko Itunaren gomendioei zuzenketa progresistak aurkeztu zizkieten taldeei eta CCOO eta UGT sindikatuetako zuzendaritzei
Hamar egun baino gehiago dira bidali ditugula. Orain arte, ERCk, EH Bilduk eta Mas País- Equok bakarrik erantzun dute, Euskal Herriko pentsiodunen mugimenduarekin telematikoki biltzeko prest daudela adieraziz. Lehen bilera, ERCrekin, hilaren 22an, goizean, izango da; eta EH Bildurekin, arratsaldean. Oraindik ez da zehaztu eguna eta ordua Más Pais-Equorekin.
3.– Kotizazio peko pentsio guztiak %0,9z eguneratzeak haserre handia piztu du pentsio ertainak eta baxuak edo oso baxuak dituzten pentsiodunen artean
Jose Luis Escrivá Gizarteratze, Gizarte Segurantza eta Migrazioetako ministroak pentsioen igoeraren berri emateko bidalitako gutunean honako hau adierazten da:
“Jakinarazi nahi dizuet, joan den urtea hain gogorra gertatu arren, pandemiaren ondorioz herritar guztiei ahalegin eta sakrifizio ugari eskatu baitzaie, 2021eko Estatuko Aurrekontu Orokorren Legeak honako konpromisoa jasotzen duela: prestazioek 2021ean zehar beren erosteko ahalmenari eutsiko diotela”.
“Konpromiso hori urtarrilean gauzatuko da, prestazioaren balioaren gaineko %0,9ko gehikuntzarekin. Igoera hori bat dator aurten prezioek gora egingo duten aurreikusitakoarekin; hala, 2021ean prezioak %0,9 baino gehiago igoko balira, konpentsazio-ordainsari bat jasoko zenuke 2022an, sortutako aldeagatik”.
“Betebehar horrekin erabat konprometituta gaude, eta horregatik Toledoko Itunaren Batzordean pentsioen erosteko ahalmenari eustea bermatzeko akordio zabal bat lortu zen, pentsioak KPIaren arabera urtero errebalorizatuz”.
Sakrifizioak eskatzen dizkigu denoi berdin, baita 700 euro kobratzen dituzten pentsiodunei –batez ere emakumeak direnak– ere, hilean 6,3 euro edo gutxiago besterik jasoko dituztenei. Benetan igoera horrekin prezioen igoera konpentsatuko al da eta gutxieneko duintasunez bizi ahalko dute? Gutun honek berriro haserretu eta haserretu ditu pentsio baxu eta oso baxuak dituzten milioika pentsiodun, eta askori gogora ekarri die duela hiru urteko %0,25eko igoera, pentsiodunen mugimenduaren eztanda eta sorrera eragin zuena, eta baita mobilizatu eta protesta egiteko beharra ere, pentsio publiko eta duinak –gutxienez 1.080 euro– eta gutxienez urteko benetako KPIaren igoera bermatuko dituen gizarte-segurantzako sistema publiko bat lortu arte.
4.– Eta ez dago dirurik pentsioak hobetzeko eta beste behar sozial batzuk asetzeko!
Zerga-iruzurra. Zerga-ikuskatzaileen Gestha sindikatuaren arabera, ikuskaritza eraginkorra egiteko langile nahikorik ez dagoenez, 2019an Estatuko Ogasunak 45.000 milioi euro biltzeari utzi zion. Estimaturiko iruzurra 60.000 milioi eurokoa zen, eta horietatik 15.000 milioi baino ez ziren detektatu. Bitarteko sozietateen bidez eraikitako zerga-iruzurra da, Sozietateen gaineko Zerga ez ordaintzeko. Iruzur horren %72 enpresa eta aberastasun handietatik dator. Urte horretan bertan, Oxfamen arabera, enpresa handi horiek, 805 enpresa filial zituzten zerga-paradisuetan. Elizak ere ia ez du zergarik ordaintzen, hori bai, Hego Euskal Herrian bakarrik, EAEn 500, eta Nafarroan 2.500 eliza, ermita, beste higiezin batzuk eta baratzeak immatrikulatu ditu –jabetu da– herrietako jendeak ordaindu zituenak, edo urte askotan zaindu eta ordaindu dituztenak.
Bankuen mozkinak. 2020ko ekitaldia amaituta, eta Estatuan duen negozioan soilik, Espainiako banku handiek 3.141 milioi euro irabazi zituzten iaz, beste 3.000 milioi euroko hornidurak egin ostean; hau da, 6.000 milioi euro baino gehiagoko irabaziak izan zituzten guztira.
Pandemia garaian marjina garbia, hots, diru-sarreren eta gastuen arteko aldea %6,8koa izan zen; izan ere, diru-sarrera garbien %2,3ko atzerakada (BPGa %11 murriztu da) modu zabalean konpentsatu zen krisiaren aurkako funtsen finantza-bitartekotzaren, bezeroei kobratzen dizkieten komisioen eta ustiapen-gastuen murrizketaren bidez. Banka handiak 100.000 lanpostu deuseztatu ditu 2008tik, eta 2021erako eta 2022rako enplegua murrizteko espediente berriak aurkezteko asmoa du.
5.– Hego Euskal Herrian pandemiaren ondorioz izandako positibo kopuruak behera egin du, baina hildakoen kopuruak ez du proportzio berean behera egin
Azken bi/hiru asteetan, positibo kopuruak nabarmen egin du behera Euskal Autonomia Erkidegoan, eta are gehiago Nafarroan. Zalantzarik gabe, osasun-prebentzioko neurrien autokontrol sozialak, txertaketek eta, nolabait, udal-konfinamenduek garrantzi handia izan dute murrizketa horretan.
Baina oso urrun gaude pandemia menderatzetik eta, batez ere, nabarmen murriztetik solairuan eta Zainketa Intentsiboetako Unitateetan (ZIU) ospitaleratutakoen kopurua eta hildakoen kopurua. Joan den astean, oraindik ere, eguneko 10 heriotza baino zertxobait gehiago izan ziren EAEn.
Pandemia arintzeko edo bere atzerakada bizkortzeko hartutako ezinbesteko neurriak gutxi dira eta koherentzia gutxiko eran eta modu desordenatuan hartu dira. Hasteko, farmazialari handiek txertoak berandu entregatzen jarraitzen dute. Beren ikerketak diru publikoko zenbateko handiekin finantzatu ondoren, ez zaie eskurik sartzen beren prezioak murrizteko, edo patenteak modu pribatuan erabiltzeari uzteko, eta horretaz baliatzen dira prezioak ezartzeko eta beren ekoizpenak gehien ordaintzen duenari saltzeko. Estatu batzuek diote, mundu guztiari erasaten dion pandemiaren aurrean, patente horien izaera pribatua mugatu egin beharko litzatekeela, edo zerbitzu publikoan jarri. Baina ez OME (Osasunaren Mundu Erakundea), ez Espainia bezalako Estatu bakar bat ere, Europar Batasuna bera ere, ez daude prest farmazialariei aurre egiteko, azken batean, astakeria horiek ahalbidetzen dituen “merkatu askeko” sistema defendatzen dutelako.
Bestalde, nola aplikatzen ari dira txertoak, adibidez, EAEn? Datorren astean 80 urtetik gorako pertsonei txertoa jartzen hasiko direla iragarri digute, arrisku handiko sektorea delako, baina “txertoak garaiz iristen badira” gehitu dute. Era berean, Osakidetzako profesionalen ehuneko handi bat, sektore soziosanitarioan ehuneko txikiago bat, edo Osakidetzak azpikontratatutako anbulantzietako 1.500 langileen kopuru handi bat ez dago txertatuta eta ez dakite noiz izango diren. Baina sektore pribatuko osasun-langileak txertoa jasotzen ari dira, eta baita 55 urte baino gutxiago dituzten Ertzaintzako agenteak ere, eta laster 55urtetik beherako guaridak zibilak eta estatuko poliziak ere.
6.– Martxoaren 4an, EAEko sektore soziosanitarioaren greba
Egoitzetako adinekoen sektore osoa edo zaindu behar diren mendeko pertsonak behar bezala artatzeko eta arintzeko, Covid-19aren aurrean dagoen beste arazo larrienetako bat da prebentzio-bitartekoen eta plantillak berrezarri eta handitzeko beharra. Erakundeek eta sektoreko patronalek kasurik ez egiteak sortarazitako haserrea eta nazka hain handia dira, ezen martxoaren 4an 24 orduko beste greba bat egingo duten. Hor egon beharko dugu berriro pentsiodunek, bai eta egoitzetako erabiltzaileen senideen elkarteek ere, sektoreko langileen kaleko mobilizazioetan laguntzeko.
7.– Bizkaiko Aldundia: “Gardentasunaren” eta “erantzukizunaren” adibide gehiago
Lakuako Osasun Sailaren txosten baten arabera, mila pertsona inguru hil dira Bizkaiko egoitzetan pandemia hasi zenetik urtarrileko hirugarren astera arte. Zenbaki horren arabera, kasu horietako 202 kasutan, heriotzaren arrazoia Covid 19 baino “onargarriagoa” den beste bat izan daiteke, baina gainerako 788ak koronabirusaren zuzeneko biktimatzat jotzen ditu. Nabarmentzekoa da hildako ia pertsona guztiak egoitzetan hil zirela, eta gutxiengo txiki bat komunitate erlijiosoetan edo etxebizitza komunitarioetan bizi zela. Bizkaiko Foru Aldundiak, ordea, 990 heriotza horietatik, 500 heriotza baino ez zituen zenbatu.
Beste adibide bat. Lakuako Gobernuak Fiskaltzari aldizka bidaltzen dion egoitzei buruzko txostenean, urtarrilaren 24an 44 hildako agertzen dira Ermuko (Bizkaia) Abeletxe egoitzan, eta 5 hildako baino ez zaizkio egozten koronabirusari.
Sindikatu batek egoitza horretan esku hartzeko eskatu zion Aldundiari, langileen eta egoiliarren segurtasunerako eta osasunerako bermerik ez zegoelako. Senideek hainbat elkarretaratze egin dituzte zuzendaritzaren kudeaketa salatzeko. Senide horien ordezkaritza batek egoeraren testigantza gordina eman zuen Batzar Nagusietan, eta nabarmendu zuen bertan bizi ziren erabiltzaileen erdia inguru hil dela, ez zegoela babes-baliabiderik, eta malnutrizio eta abandonua nagusiak zirela. Senideen haserrea handia da, haien gertukoak oso baldintza txarretan hil direla uste baitute, eta inork ez diela gertatutakoari buruzko azalpenik eman.