Albiste eta informazio intersgarriak                              2024ko apirilak 6 

Interesgarritzat jotzen ditugulako banatzen ditugu pentsiodunen mugimenduko berri hauek

1.- Pentsiodunen mobilizazioa, Gasteizen, apirilaren 18an

Azken asteotan egiten ari den kanpaina handiari amaiera emateko, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) manifestazioa deitu du Gasteizen, apirilaren 18an, osteguna. Manifestazioa 11:00etan abiatuko da Bilbo plazatik eta Katedralaren aurrean amaituko da, Eusko Legebiltzarretik gertu. Bertan parte hartuko dute astelehenero Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiriburuetan eta 60 udalerri baino gehiagotan mobilizatzen ari diren pentsiodunen plataformek.

Apirilaren 21eko hauteskunde autonomikoak baino hiru egun lehenago egingo den mobilizazioa izango da. Azken hilabete eta asteetan bezala, alderdi politiko guztiei berriro eskatuko diegu 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarria onartzeko eta defendatzeko ahalik eta eperik laburrenean, hau da, 2024. urtean. Eta hautetsontzi horietatik ateratzen den hurrengo legebiltzarrean berehala onar dadila eskaera hori, gobernu berriari exijituz horren aplikazioa osa dezala.

Euskal Autonomia Erkidegoko(EAE) 168.000 pentsiodunek 1.080 eurotik beherako pentsioak jasotzen dituzte, gehienak emakumeak. Gutxieneko pentsio hori duela sei urte baino gehiagotik eskatzen ari gara duintasun minimo batekin bizi ahal izateko, eta, gainera, urte hauetan zenbateko horrek duen erosteko ahalmenak okerrera egin du edo ahulduta geratu da inflazioaren eta, batez ere, erosketa-saskiaren kostuaren igoeraren ondorioz.

Eskaera hori onartzea eta aplikatzea eragozten duen justifikazio ekonomiko, sozial eta politikorik ez dago. Sei urte hauetan milaka eta milaka pentsiodun mobilizatu gara EAEko eta Nafarroako kaleetan eskaera edo aldarrikapen horren alde. Eta eskaera horrek duen babes sozial handiaren adibide dira, besteak beste, EAEko udalen erdia baino dezente gehiagok onartu dituzten EHPMak bultzaturiko 1.080 euroko pentsioen osagarriaren aldeko mozioak. Apirilaren 18an Gasteizen egingo den manifestazioa babes sozial horren beste adibide bat izango da, eta legebiltzar berria osatuko duten alderdi politikoek eta legebiltzarretik aterako den gobernu berriak ezin izango diote entzungor egin.

EAEko hiriburuetan eta eskualde gehienetan pentsiodunen taldeak Gasteizko manifestazio horretara joateko izena ematen ari dira eta autobusak betetzen ari dira. Erronka garrantzitsua da kalean eskari horri babesa erakusteko eta alderdi politiko guztien aurrean bere babes soziala nabarmentzeko, are gehiago egun gutxi geroago egingo diren hauteskunde autonomikoen aurrean. Lerro hauetatik pentsiodun guztiak mobilizazioarekin bat egitera gonbidatzen ditugu, aldarrikapen hori lortzeak inoiz baino gehiago eskatzen duelako.

2.- Pentsiodunen prentsaurrekoa, apirilaren 12an, Donostian

Datorren ostiralean, hilak 12, prentsaurrekoa egingo da Donostian, goizeko 11:00etan, Boulevardeko Kioskoan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko ordezkaritza zabalarekin. Bertan, apirilaren 21ean amaituko diren hauteskunde autonomikoen aurrean, gutxieneko pentsioen 1.080 euroko osagarriaren alde bultzatzen ari garen kanpaina zabalaren berri emango da. Bereziki azpimarratzekoa da apirilaren 18an Gasteizen egingo den pentsiodunen manifestazioaren deialdia. Era berean, aldarrikapen horren alde udaletan aurkeztutako mozioen emaitzen berri emango da.

Prentsaurreko horren bidez, EHPMak 1.080 euroko gutxieneko pentsioen osagarriaren alde egindako lan handia eta aldarrikapen honek duen babes sozial zabala jakinarazi eta ahalik eta jende gehienari helarazi nahi zaizkio.

3.- 2,14 milioi pentsiodunek jasotzen dituzte gutxieneko pentsioak Espainiako Estatuan

Elma Saiz ministroa buru duen Gizarteratze eta Gizarte Segurantza Ministerioak argitaratutako azken datuen arabera, aurtengo martxoan Espainiako Estatuko batez besteko erretiro-pentsioa 1.432,8 eurokoa zen eta pentsio mota guztien batez besteko pentsioa 1.252 eurokoa.

Batez besteko pentsioak bakarrik aipatzeak pentsioen errealitatearen irudi partziala eta interesatua sortzen du beti, pentsioen azpitik edo oso azpitik dauden milioika pentsiodunei garrantzia kentzen edo ezkutatzen saiatzen direlako. Errealitate gordina da Espainiako Estatuan 2,14 milioi pentsiodunek –guztizkoaren bosten batek– jasotzen dituztela gutxieneko pentsioak, 1.080 eurotik oso urrun daudenak. Eta EAEren eta Nafarroaren artean, 220.000 pentsiodunek 1.080 eurotik beherako pentsioa dute.

Adibidez, une honetan 65 urtetik gorako pentsiodun erretiratu baten kotizaziopeko gutxieneko pentsioa, ezkontidea ardurapean ez duena, hilean 783,3 eurokoa da (10.966,2 euro urtean). Datu horrek, berez, pentsio horren eta duela sei urte baino gehiagotik pentsiodunen mugimenduak eskatzen dituen 1.080 euroen artean dagoen distantzia erakusten du.

Ez du ematen Elma Saiz ministroa ezta Pedro Sanchez buru duen koalizio-gobernua gutxieneko pentsioak 1.080 eurora igotzeko, edo Lanbide Arteko Gutxieneko Soldatari (LGS) dagozkion hileko 1.134 euroen mailan jartzeko berehalako neurriak hartzeko prest daudenik, are gutxiago aurten aurrekontu orokor berririk ez dela egongo aitzakia gisa hartuta, 2025era arte luzatu baitira.

Elma Saiz-ek dagoeneko adierazi du hurrengo urteetarako gutxieneko pentsioak eguneratzeko bere irizpidea ez dela izango Europako Gutun Sozialak pentsioei eta LGSari buruz emandako gomendioak erreferentziatzat hartzea, baizik eta pobreziaren kontzeptuan oinarritutako zenbateko bati buruzko estimazio bat, duintasun minimo batekin bizitzeko aukera emango duen gutxieneko pentsio baten oso azpitik egongo den zenbatekoa.

Ez dago aitzakiarik oinarrizko eskari hori ez onartzeko; beraz, mobilizatzen eta atzerapen gehiagorik gabe gutxieneko pentsioa 1.080 eurotan ezartzeko eskatzen jarraitu behar da.

4.- Estatuko Pentsiodunen Ekintza Unitatearen komunikatua, Estatuko Aurrekontu Orokorren luzapena dela-eta

Martxoaren 25ean argitaratutako komunikatu batean, Estatuko Pentsiodunen Ekintza Unitateak –non Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak parte hartzen duen– adierazi zuen “duela gutxi hainbat bilera egin dituztela BNG, SUMAR, EH Bildu, ERC eta Podemos-eko talde parlamentarioekin (PSOE-k oraingoz ez dio erantzun bere bilera-eskaerari), euren aldarrikapenak babesteko konpromiso-maila ezberdin agertu direlarik”.

Nabarmendu dutenez, “Estatuko Aurrekontu Orokorrak luzatu egin dira, baina pentsiodunen beharrak ezin dira luzatu. Horiei erantzuteko borondatea badago, ziur posible direla, eta kaleetatik eta plazetatik hala eskatuko dugu”. Eta azpimarratu dutenez, “aurrekontuak ez onartzeak zalantzan jar ditzake aurreikusitako igoera batzuk eta pentsioetan dagoen genero-arrakala izugarria (% 30 baino gehiago) iraunarazten jarraituko du; beraz, eragin kaltegarria izango du emakumeengan eta gutxieneko pentsioetan, % 6,9ko igoera ez baita nahikoa, eta miseriazko pentsioak izaten jarraitzen baitute”. 

Amaitzeko, honako hau adierazi du: “pentsiodunak eta edozein langile, soldata geroratua diren pentsio publikoak galtzearen edo pribatizatzearen mehatxupean daude”. Horregatik adierazi dute ondoko aldarrikapenak defendatzen jarraituko dutela, Espainiako Estatuaren egoera instituzionala edozein dela ere:

• LGS-rekin parekatutako gutxieneko pentsio publikoak, eta biak, Europako Gutun Sozialaren arabera, batez besteko soldataren % 60ren baliokideak. Gure proposamena: 1.080 euro, orain!
• Partida ekonomikoak ezartzea genero-arrakala lotsagarria deuseztatzeko. Esleitutako eta osatu gabeko 33 euroko osagarriak ez du arazorik konpontzen.
• Alarguntza-pentsioaren oinarri arautzailea handitzea, pentsio duina izateko.
• 21/2021 Legea betetzea eskatzen dugu. Lege horren arabera, Gizarte Segurantzaren kontu-ikuskaritza egingo litzateke, pentsioen sistema publikotik eta Gizarte Segurantzatik kanpoko xedeetarako kotizazioen desbideratzetik eratorritako konpentsazioa bermatzeko.
• Enplegu Pentsio Planen aurka agertzen gara, Gizarte Segurantzari diru publikoa kentzen baitiote, eta soilik enpresei egiten baitiete mesede, zerga-neurrien eta Sozietateen gaineko Zergaren % 10eko kenkarien bidez.
• Erretiro-karrera luzeetako koefiziente murriztaileak kentzea eskatzen dugu.

5.- Iruñerriko egoitzetako osasun-arretari kritika

Interesgarria delakoan, Nafarroako egunkari bateko Tribunan argitaratu den kaltetutako pertsona baten gutun kritikoaren laburpen batzuk ekartzen ditugu boletin honetara.

Mendekotasuna duen adineko pertsona bat Iruñerriko egoitza-zentro batean sartzen denean, zentro pribatu bateko medikuak eta erizainak esleitzen zaizkio. Legezko babesik ez duen erabaki horrek eragotzi egiten die egoiliarrei sistema publikoko Lehen Mailako Osasun Arretan sartzea, nahiz eta pertsona guztiok horretarako eskubidea izan.

Eskubide hori berreskuratzea oso zaila da, osasun-sistemari eta gizarte-zerbitzuen sistemari aurre egin behar baitzaie; izan ere, administrazio-erresistentziaz betetako bidea da eta ez dago bi sistemen arteko koordinazio-protokolorik. Antza denez, egoitzako osasun-langileek historia klinikorako sarbidea galtzen dute. Ondorioz, familiak sendagaiak eman behar dizkie, idatziz eraman behar ditu kontsulta bakoitzean emandako mediku-jarraibideak, eta alderantziz, egoitzatik osasun-zentrora. Konpromiso hori, adinarekin, gaitasunarekin edo denbora edukitzearekin lotutako arazoak direla eta, ez dago edozeinen esku.

Nafarroako Arartekoarengana jo behar izan dugu gure agintariak gorriarazteko. Izan ere, hamarkadetan ez dugu jakin erabaki hori legez kanpokoa dela, egoitza-zerbitzuetako erabiltzaileek osasun-sistema publikoko medikuak izateko eskubidea dutela, eta botere publikoen ardura dela osasun-zentroen eta egoitzetako zerbitzu medikoen arteko koordinazioa bermatzea.

Berehala itzuli behar da eskubide hori. Ezinbestekoa da Osasunari buruzko Foru Lege berriak Lehen Mailako Arreta publikoa aitortzea adinekoen egoitzetako osasun-arretaren ardatz eta zerbitzu arduradun gisa, erantzukizun hori bere gain hartu ahal izateko beharrezko baliabideez hornituz, osasun-zerbitzu publikoen eta egoitza-zentroen integrazio funtzionala sustatuz, eta horrek neurri batean konpentsatuko lituzke gure eskualdeko egoitza-arretaren eta, oro har, mendetasunaren arretaren nagusi den irabazi-asmoak eragindako kalteak. Egoitza batean bizi den pertsona batek dioen bezala: “zaharrak zaintzea negozio bat den bitartean, ez dago konponbiderik”.

6.- Amurrioko pentsiodunek erreklamazio bateratua aurkeztu dute Renfe-ko geltokian

Martxoaren 25ean, astelehena, ohiko kontzentrazioaren ondoren, Amurrioko pentsiodunek erreklamazio bateratua aurkeztu zuten herriko Renfe-ren geltokian, Urduñatik Bilborako C-3 lineako irisgarritasunaren bermea premiaz eskatzeko.

Horrela, Maria Luisa Goikoetxeak, Urduñako bizilagunak, abian jarritako ekimenarekin bat egiten dute. Izan ere, berak urteak daramatza dibertsitate funtzionala duten pertsonentzako irisgarritasuna eskatzen.

Garraioei buruzko agerraldi berri batean, 49. artikulua betetzeko tren irisgarriak erabili behar direla gogorarazi izan diote ministroari. 500 tren berri iritsiko direla esan zuen, baina ez zuen zehaztu noiz eta non. Maria Luisak kanpaina bat jarri du martxan, presioa egiteko unea dela uste baitu. Eta Aiaraldeko bizilagunak eskualdeko Renfe-ko edozein geltokitan erreklamazioak jartzera animatu ditu, benetako irisgarritasuna eskatzeko.

Dibertsitate funtzionala duten pertsonentzako irisgarritasun-arazoak, bai garraio publikoetan, bai hiri eta herrietako kaleetan mugitzeko, ez dira erakunde publikoentzat, oro har, pertsona askori eragiten dien gizarte-izaerako kezka. Hor dago, adibidez, Bilboko TAO berriaren arazoa, dibertsitate funtzionala duten pertsonei ezartzen dizkien mugekin, pertsona horiek salatu dituztenak. Pentsiodunen mugimenduarentzat gai soziala da, eta erantzukizunez heldu behar diote erakunde publikoek, pertsona horiei irisgarritasuna eta, ondorioz, harreman sozial mota guztiak ahalbidetuko dizkieten neurri praktikoak hartuz.

7.- Osakidetzaren narriadura geldiarazi, batez ere Lehen mailako Arretari dagokionez

Hauteskunde autonomikoei begira egiten ari diren iritzi-inkesta guztietan, Osakidetzari eta haren narriadurari buruzko kezka da nagusi. Eta ez da kausalitatez, edo zirkunstantziazko edo aldi baterako arazo batengatik.

Itxaron-zerrenda luzeek, mediku eta osasungintzako profesionalen faltak, anbulatorioetako edo kontsultategi medikoetako arreta-ordu mugak (batez ere udan eta oporraldietan), Etengabeko Arretako Guneen (EAG) ahultze edo likidazio progresiboak eta, horrekin batera, pribatizazio-prozesuak edo zerbitzu pribatu medikoetara bideratutako bultzadek gizartean ondoez sakona eragin dute aspaldidanik.

Eta, horren ondorioz, hainbat mobilizazio egin dituzte osasun-arloko sindikatuek eta hainbat osasun publikoaren aldeko plataformek, eta salatu egin dute osasun publikoaren eta langileen baldintzen narriadura, bai eta Osakidetzako zuzendaritzak eta Gasteizko Gobernuko Osasun Sailak bultzatutako pribatizazio-politika ere. EAGen itxieren edo mugen ondorioz herri askotan etengabe egiten diren protestak edo OPAen (Osasun Publikoaren Defentsarako Plataformak) ugaritzea EAEko hiru lurraldeetako gizarte-nahigabe zabalaren beste adibide bat baino ez dira.

Gotzone Sagardui Osasun sailburuak eta Urkulluren Gobernuak Osakidetzaren eta haren plantillen arazoak ukatzeaz gain, uko egin diote arazo horiei heltzeari eta sindikatuekin konpontzen saiatzeari. Baina heldu da garaia arazo horiek konpontzeko eta apirilaren 21eko hauteskundeen aurrean diskurtsoa aldatzen saiatzeko. Hori dela eta, Imanol Pradales EAJren lehendakarigaiak, duela egun batzuk, Laudion egindako hauteskunde-ekitaldi batean, euskal akordio politiko eta sozial zabal bat proposatu zuen, gure sistema osatzen duten eragileen arteko elkarrizketa ireki baten bidez garatuko omen dutena: administrazioak, eragile politiko eta sozialak, profesionalen elkargoak eta elkarteak, unibertsitateak, pazienteen elkarteak eta farmaziak, besteak beste.

Ikusiko dugu promesa hori zertan geratzen den. Baina ez da sinesgarria Pradalesen proposamena, EAJren hautagaia, urte hauetan guztietan Osakidetza kudeatu duen alderdia eta hondatzearen erantzule nagusia. Zalantzarik gabe, beharrezkoa eta ezinbestekoa da politikan, sindikatuetan eta gizartean ahalik eta parte-hartze zabalena izatea arazo horri aurre egiteko eta etorkizuneko konponbidea emateko. Baina kalean mobilizazio sozial zabal, plural eta bateraturik gabe, ez da lortuko hitzetatik ekintzetara pasatzea, Osakidetzaren narriadura geldiaraztea eta euskal osasun publikoa, kalitatezkoa, doakoa eta unibertsala bermatzea.